Қазақстанда оқу мәдениетін дамыту, кітапхана жүйесін жаңғырту және отандық кітап баспасын қолдау мәселелері соңғы жылдары мемлекеттік саясаттың өзекті бағыттарының бірі болып отыр. Осы ауқымды мәселенің аясында 2026 жылдың 16 тамызында Шымкент қаласында «Әділет» партиясының өкілдері мәдениет қайраткерлері және кітапханашылар қауымдастығымен кездесу өткізді. Кездесудің өзегінде «Әділетті болашақ үшін» атты сайлауалды бағдарламасының мәдени блогы, атап айтқанда, «Оқырман ұлт» жалпыұлттық жобасы тұрды.
Республикалық сайлауалды штаб аймақтармен диалогын жалғастыруда. Шымкент — осы турдың маңызды тоқтау нүктесі болды, өйткені оңтүстік өңір Қазақстанның ең тығыз қоныстанған аймақтарының бірі болып саналады: халық саны 1,2 миллионнан асқан бұл қалада жастардың үлес салмағы елдің орташа деңгейінен айтарлықтай жоғары. Дәл осы демографиялық ерекшелік оқу мәдениетін насихаттаудың стратегиялық маңыздылығын арттырады. Бүгінгі күні Қазақстанда 9 мыңнан астам кітапхана жұмыс істейді, алайда сарапшылардың бағалауы бойынша олардың жартысынан көбінің қоры соңғы он жыл ішінде жаңартылмаған. Бұл — шешуді талап ететін жүйелік мәселе.
«Әділет» партиясының ұсыныстарының ішіндегі ең іргелісі — Кітапхана ісі мен кітап басып шығару туралы Заңды қабылдауды бастамашылау. Кандидат Жанарбек Әшімжановтың айтуынша, осынау заң кітапхана жүйесін мемлекеттік деңгейде реттейтін негізгі құжатқа айналуы тиіс. «Сайлауалды бағдарлама «Оқырман ұлт» жалпыұлттық бағдарламасын іске асыруды қарастырады. Біз Кітапхана ісі мен кітап басып шығару туралы Заңды бастамашылауды, Ұлттық цифрлық кітапхана платформасын құруды, кітапхана қорларын жыл сайын жаңартуды және балалар, жасөспірімдер мен ғылыми-көпшілік әдебиетке қолдауды кеңейтуді ұсынамыз», — деді ол. Бұл ұсыныстардың кешенді сипаты мамандар арасында жағымды бағасын тапты, себебі ол тек насихат шараларымен шектелмей, нақты заңнамалық тетіктерді де қамтиды.
Аль-Фараби атындағы қалалық ғылыми-әмбебап кітапхананың оқырмандарға қызмет көрсету бөлімінің меңгерушісі Ақбопе Байділдаева ұсынылған бастамаларды жылы қарсы алды. «Бүгін жастарды кітапқа тарту — ең өткір мәселе. Біздің кітапхана қорымыздың 40 пайызы 2010 жылға дейінгі басылымдардан тұрады. Жыл сайынғы жаңарту механизмі заңдастырылса, бұл кітапханашылар үшін де, оқырмандар үшін де нақты нәтиже береді», — деп атап өтті ол. Оның сөзіне қарағанда, Мемлекет басшысының кітапқа деген жеке қызығушылығы оқу мәдениетін қалыптастыруда маңызды үлгі рөлін атқарады. Шынында да, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылдың 16 мамырында «Оқу мәдениетін дамыту және оқырман ұлтты қалыптастыру шаралары туралы» Жарлыққа қол қойды. «Әділет» партиясының ұсыныстары осы мемлекеттік бастамамен тікелей үндеседі.
Ұлттық цифрлық кітапхана платформасын құру идеясы да кездесу барысында ерекше назар аударды. Мамандардың пікірінше, қазіргі таңда Қазақстанда тұрғылықты жері ауылдық жерде орналасқан оқырмандардың сапалы кітапқа қол жеткізу мүмкіндігі айтарлықтай шектеулі. Облыс орталықтарынан алыс ауылдарда кейде жалғыз кітапхана да жоқ. Цифрлық платформа осы географиялық теңсіздіктің алдын алатын тиімді шешім бола алады. Әлемдік тәжірибе де бұны растайды: Эстония, Финляндия сияқты елдер цифрлық кітапхана жүйелерін енгізу арқылы оқу белсенділігін 30–40 пайызға арттырғанын статистика көрсетіп отыр.
Кездесуде кітапхана саласымен қатар театрлар мен мәдени мұраны сақтау, драматургия мен креативті индустрияларды қолдау мәселелері де қозғалды. Курылтай депутаттығына кандидат Дихан Қамзабекұлы жас таланттарға жағдай жасаудың, отандық драматургияны дамытудың және қазақстандық шығармашылық өнімді ілгерілетудің маңыздылығын атап өтті. «Бағдарлама кино, музыка, анимация, халық кәсіпшілігі мен креативті экономиканы дамытуды қолдау шараларын да қарастырады. Мәдениет — ол тек өнер емес, ол экономиканың да қозғаушы күші», — деді ол. Сарапшылар бұл байланыстырушы тәсілді дұрыс бағалады: шын мәнінде, ЮНЕСКО деректері бойынша, дамыған елдерде креативті индустриялар ЖІӨ-нің 3–5 пайызын құрайды.
«Әділет» партиясының төрағасы Айбек Дадебай кездесуді қорытындылай келе, мәдениетті қолдаудың партия бағдарламасының стратегиялық басымдықтарының бірі екенін тағы да айрықша атап өтті. Оның сөзі бойынша, кітаппен дос ұлт — ойлайтын, даму жолын таңдайтын ұлт. Бұл философия тек партиялық ұранда емес, нақты заңнамалық ұсыныстарда да өз көрінісін тауып отыр. Жалпы алғанда, «Оқырман ұлт» бастамасы Қазақстан үшін тек мәдени, бірақ сонымен бірге ұзақ мерзімді стратегиялық маңызы бар жоба. Оқу мәдениеті — білімге, инновацияға және бәсекеге қабілетті адами капиталды қалыптастыруға апарар кең жол. Шымкенттегі кездесу осы маңызды диалогтың бір буыны ғана, алайда ондағы айтылған ойлар мен ұсыныстар мемлекеттік саясатқа айналған жағдайда нәтижесі бүкіл қоғамға сезілетін терең өзгерістерге жол ашар еді.