2026 жылдың 18 тамызында Тұран ауданы аумағында интернет-алаяқтық пен киберқылмыстың алдын алуға бағытталған кең ауқымды профилактикалық іс-шара өтті. Халық көп жиналатын орындарда ұйымдастырылған бұл акцияға полиция қызметкерлері, қоғамдық белсенділер және Шымкент қалалық сатира мен әзіл-ысқақ театрының белгілі актрисасы, киноактриса Күннұр Қалмырзаева қатысты. Іс-шара тұрғындарға қазіргі заманның ең өзекті қаупі — цифрлық алаяқтық туралы хабардар ету мақсатында ұйымдастырылды.
Соңғы жылдары Қазақстанда интернет-алаяқтықтың өршіп кетуі елдің барлық өңірін алаңдатып отыр. Ұлттық статистика агенттігінің деректері бойынша, 2025 жылы ғана елімізде тіркелген киберқылмыс істерінің саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға өскен. Оңтүстік Қазақстан облысы да бұл жағынан ерекшелік емес — аймақта банк карталарын заңсыз пайдалану, жалған сауда сайттары арқылы алдау, телефон арқылы психологиялық манипуляция жасау сияқты қылмыс түрлері жиілеп кеткен. Тұран ауданының полиция бөлімінің мәліметінше, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында ауданда интернет-алаяқтыққа байланысты 47 қылмыстық іс тіркеліп, олардан келген материалдық зиян 12 миллион теңгеден асты.
Іс-шара барысында ерекше назар банк карталарын, шоттарды және электрондық әмияндарды заңсыз пайдаланатын тұлғаларды анықтау мен олардың әрекеттерінің алдын алу мәселелеріне аударылды. Полиция қызметкерлері тұрғындарға алаяқтардың ең жиі қолданатын схемалары туралы егжей-тегжейлі түсіндірді. «Бүгінде алаяқтар өте күрделі психологиялық тәсілдерді қолданады. Олар банк қызметкері, полицей немесе мемлекеттік қызметкер ретінде танысып, адамдарды карта деректерін беруге мәжбүрлейді. Осындай жағдайларда абай болып, ешқашан телефон арқылы жеке ақпаратты бермеу керек», — деді іс-шараға қатысқан Тұран ауданы полиция бөлімінің аға инспекторы Серік Әбілов.
Іс-шараның ерекше қыры — оған өнер адамының қатысуы. Шымкент қалалық сатира мен әзіл-ысқақ театрының талантты актрисасы, киноактриса Күннұр Қалмырзаева тұрғындарға интернет-алаяқтықтан сақтану жолдары жөнінде бейресми, жеңіл тілде ақпарат берді. Актрисаның харизмасы мен сахналық шеберлігі аудиторияның назарын жақсы аударып, күрделі ақпаратты жеткізуді айтарлықтай жеңілдетті. «Мен театр мен киноны сүйетін қарапайым адаммын. Бірақ бүгін мен мұнда өнер туралы емес, қауіпсіздік туралы айтуға келдім. Өйткені алаяқтардың тұзағына ең алдымен кәрі-жасқа, білімді адамдарға да түсуіне болады. Ешқімді мұны ұялтпайды — бұл жай ғана өмірдің шындығы», — деді Күннұр Қалмырзаева тұрғындармен сөйлесу барысында.
Психологтар мен криминологтардың пікірінше, киберқылмыстың алдын алуда халықты хабардар ету — ең тиімді құрал. Алматы мемлекеттік университетінің криминология кафедрасының профессоры Дінмұхамед Сейткали бұл мәселе туралы өз пікірін айтты: «Техникалық қорғаныс жүйелері ғана жеткіліксіз. Алаяқтар технологиямен қатар адамның психологиясын пайдаланады. Сондықтан халыққа арналған ашық әңгімелер, практикалық нұсқаулықтар және үлгі оқиғалар — осының бәрі бірге жұмыс жасағанда ғана нәтиже береді. Тұран ауданындағы бүгінгі іс-шара — осы бағыттағы дұрыс қадам». Шынында да, ғалымдардың зерттеулері дәлелдегеніндей, адамдар ақпаратты беделді немесе таныс тұлғадан алса, оны тез және тереңірек қабылдайды — дәл осы принцип бүгінгі іс-шараның форматында шебер пайдаланылды.
Іс-шараға қатысқан тұрғындардың реакциясы оң болды. Ауданның тұрғыны, зейнеткер Рәзия Нұрланқызы өз ойын бөлісті: «Менің таныстарымның бірі осыдан үш ай бұрын жалған банк қызметкеріне сеніп, екі жүз мың теңгесінен айырылып қалды. Бүгін мұнда айтылған ақпараттар өте пайдалы болды, атап айтқанда — SMS-кодтарды ешкімге бермеу керек екенін жақсы түсіндірді». Жас анналар, студенттер де іс-шараға белсене қатысып, смартфондарын киберқауіптен қорғаудың практикалық тәсілдерін үйренді. Ауданның жергілікті кәсіпкерлері де іс-шараға ынтамен қатысып, онлайн-төлемдер мен электрондық коммерцияны қауіпсіз жүргізу тәжірибесімен алмасты.
Бұл іс-шара — жекелеген бастама емес, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің 2025–2027 жылдарға арналған «Цифрлық қауіпсіздік» бағдарламасының бір буыны. Бағдарлама аясында елдің барлық өңірлерінде ұқсас профилактикалық жұмыстар жоспарланған. Тұран ауданының әкімшілігі де бұл жұмысты үзіліссіз жалғастыруға бел буған. Аудан әкімінің орынбасары Мейрам Досжанов пікірімен де бөлісті: «Біз мұндай іс-шараларды тоқсанына кемінде бір рет өткізуді жоспарлап отырмыз. Алдағы уақытта мектептерде, зейнеткерлер үйінде және базарларда да арнайы сабақтар ұйымдастырамыз. Халықтың хабардар болуы — ең мықты қалқан».
Жиынтығында, 18 тамыздағы іс-шара Тұран ауданының тұрғындарына өте уақытылы және маңызды ақпарат берді. Киберқылмыстың өршіп бара жатқан заманда мемлекет пен қоғамның бірлескен күші ғана тиімді нәтиже бере алады. Полиция мен өнер адамдарының, мемлекет пен азаматтардың ынтымақтастығы негізінде ұйымдастырылған бұл іс-шара — өңірдегі цифрлық сауаттылықты арттырудың үлгілі тәжірибесіне айналуға толық лайық. Тұрғындар алған білімдерін іс жүзінде қолданып, өздерін де, жақындарын да интернет-алаяқтықтан қорғай алса — мақсатқа жеткен болмақ.