Қазіргі заманда интернет — адамзат өміріндегі ажырамас бөлікке айналды. Алайда желінің кеңеюімен бірге киберқылмыс та күрт өсуде. Дәл осы мәселені қоғамдық күн тәртібіне шығару мақсатында Қазақстанда жыл сайын қыркүйек айы «Ұлттық киберқауіпсіздік айы» деп жарияланады. Осы маңызды бастаманың аясында 2026 жылдың 21 қыркүйегінде Шымкент қаласында орналасқан «Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы» АҚ-да «Кибергигиена – цифрлық қауіпсіздіктің негізі» тақырыбындағы әдістемелік іс-шара өткізілді. Аталған шараның нәтижелері мен маңызы туралы 25 қыркүйек 2026 жыл күні академия ресми ақпараттарын жарыққа шығарды.

Бүгінгі таңда Қазақстанда интернет пайдаланушылардың саны 16 миллионнан асып отыр, бұл — елдің жалпы халқының 80 пайызынан астамы. Алайда цифрлық сауаттылық деңгейі, әсіресе жас ұрпақ арасында, орта мектеп пен жоғары оқу орны оқушыларының арасында, жеткілікті болып саналмайды. Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Цифрлық даму министрлігінің деректері бойынша, соңғы екі жыл ішінде елде киберқылмыстың саны 40 пайызға өсті. Шымкент қаласының өзінде тіркелген интернет-алаяқтық оқиғаларының жылдық саны мыңнан асты. Бұл сандар болашақ дәрігерлерді, медицина мамандарын даярлайтын оқу орны үшін де елеулі сигнал болып табылады.

Іс-шараның бас ұйымдастырушысы, академияның цифрлық офицері Нұрпейісов Айбек Сенбекұлы іс-шараның мақсаты мен міндеттері туралы өз ойын нақты жеткізді. «Медицина академиясының студенттері болашақта қоғамның сенімді тірегі болатын мамандар. Олар тек медициналық білімді ғана емес, сонымен қатар цифрлық кеңістікте өзін-өзі қорғай алу дағдысын да меңгеруге тиіс. Бүгінгі іс-шара — осы бағыттағы маңызды қадам», — деді ол кездесудің ашылу сөзінде. Нұрпейісов Айбектің бастамасымен жыл бойы жүргізілген цифрлық сауаттылық жұмыстарының нәтижесінде академияда киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастырудың жүйелі тәсілі енгізілді.

Іс-шараның ең назар аударарлық бөлімі — Шымкент қаласы Полиция департаменті Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция капитаны Бахытжан Бекбаевтың баяндамасы болды. Ол «Интернет-алаяқтық» тақырыбын жан-жақты ашып, нақты оқиғалар мен фактілерге сүйене отырып, студенттерге алаяқтардың қолданатын ең кең таралған схемаларын түсіндірді. «Бүгінде алаяқтар телефон арқылы банк қызметкері кейпіне еніп, адамдарды алдайды. Жалған сайттар арқылы жеке деректерді ұрлайды. Әлеуметтік желілерде «тиімді инвестиция» уәдесімен ақша жинайды. Бұл тәсілдердің бәрі студенттерге де қауіп төндіреді», — деп атап өтті капитан Бекбаев. Ол сондай-ақ интернет-алаяқтыққа тап болған жағдайда не істеу керек екенін, қай мекемелерге жүгіну керек екенін де егжей-тегжейлі баяндады.

Полиция департаментінің өкілдері іс-шара барысында интернет-алаяқтықтың алдын алуға арналған бейнематериалдарды да көрсетті. Нақты жағдайлар негізінде дайындалған бейнероликтер студенттер арасында үлкен қызығушылық тудырды. Аудитория мүшелері белсенді сұрақтар қойып, тәжірибелік ситуациялар бойынша пікірлерін ортаға салды. Академия студенті Айгерім Жақсыбекова өз ойын бөлісе отырып: «Бұрын фишингтік сайттар мен нақты сайттардың айырмашылығын білмейтінмін. Бүгінгі кездесуден кейін интернетке мүлдем басқаша көзбен қарай бастадым», — деді.

Іс-шараның маңыздылығын тек медицина академиясымен шектеп қоюға болмайды. Бұл — жалпы Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін өзекті мәселе. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы екі миллионнан асатын мегаполис. Қалада жоғары оқу орындарының саны жыл санап өсіп, студент жастардың үлес салмағы арта түсуде. Дәл осы топтың цифрлық сауаттылығын арттыру — аймақтық киберқауіпсіздікті нығайтудың басты кілті болып табылады. Аймақтық цифрлық даму сарапшысы Мұхтар Сейітқали осы тұрғыда: «Жоғары оқу орындары киберсауаттылықты дамытуда қоғамдық жауапкершілік атқарады. Студенттер — болашақтың мамандары, сондықтан оларды цифрлық қауіптен қорғау — мемлекеттік маңызы бар іс», — деп пікір білдірді.

Ұлттық киберқауіпсіздік айы аясында ел бойынша жүздеген іс-шара өткізілгені белгілі. Алайда «Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы» ұйымдастырған бұл кездесудің ерекшелігі — полиция өкілдері мен академия басшылығының бірлескен форматта жұмыс жасауы. Мұндай серіктестік моделі — киберқауіпсіздік саласындағы озық тәжірибе ретінде бағалануы тиіс. Болашақта осындай ынтымақтастықтың тұрақты сипат алуы — аймақтың жалпы цифрлық резилиенттілігін арттырады деген үміт бар.

Іс-шара қорытындысында қатысушылар цифрлық гигиена ережелерін күнделікті өмірде сақтауға ерік білдірді. Академия басшылығы мұндай кездесулерді тоқсан сайын өткізу туралы шешім қабылдады. Бұл шешім — тек бір рет өткізілетін акция емес, жүйелі білім беру процесінің бастамасы екенін айқындайды. Цифрлық кеңістіктегі қауіп-қатер тоқтамайды, демек, білім мен хабардарлық та үздіксіз жаңарып отыруы тиіс. Медицина академиясының бұл бастамасы — Қазақстандағы барлық оқу орындары үшін үлгі-өнеге болар маңызды тәжірибе.