Шымкентте 2026 жылғы қыркүйектің алғашқы аптасы киберқауіпсіздік мәселесінің цифрландырумен қатар жүруі керектігін көрсетті. Қалада кибермәдениет айлығы басталып, мектептерде, колледждерде және жоғары оқу орындарында ақпараттық қауіпсіздік бойынша түсіндіру жұмыстары қолға алынды. Бұл бастаманы жеке акция ретінде емес, қаладағы цифрлық сервистердің кеңеюіне берілген институционалдық жауап ретінде қарастыруға болады.

Бірінші маңызды фактор — интернетті пайдаланушылар санының жоғары болуы. Қазақстанда интернетті белсенді пайдаланушылардың үлесі 85 пайыздан асқан. Демек, халықтың басым бөлігі цифрлық ортаға кірді. Бірақ цифрлық қолжетімділіктің өсуі қауіпсіздіктің автоматты түрде артқанын білдірмейді. Керісінше, интернет аудиториясы кеңейген сайын алаяқтық, фишинг, жеке деректерді ұрлау және жалған хабарламалар сияқты тәуекелдер де кеңейеді.

Екінші көрсеткіш — 2025 жылы Қазақстанда интернет-алаяқтық жағдайларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда шамамен 30 пайызға өскені туралы дерек. Мұны Шымкенттің цифрлық инфрақұрылымының өсуімен салыстыру маңызды. Қалада 3 100 бейнебақылау камерасы орнатылған, бес дрон арқылы мониторинг жүргізіледі, 161 мектеп жоғары жылдамдықты интернетке қосылған, 38 қоғамдық орында тегін Wi-Fi бар. Яғни цифрлық орта кеңейген сайын қорғалуы тиіс нүктелер де көбейеді.

Үшінші бағыт — білім беру жүйесі. AIQYN платформасы арқылы 147 мектеп қамтылып, 12 мыңнан астам интеллектуалды камера қолданылуда. Мұндай жүйелер қауіпсіздікті арттыруға мүмкіндік береді, бірақ сонымен бірге үлкен көлемдегі деректерді жинайды. Сондықтан цифрлық қауіпсіздік тек сыртқы киберқылмыспен күрес емес, мектептерде жиналатын бейне, жеке және әкімшілік ақпаратты қорғау мәселесін де қамтиды.

Төртінші бағыт — мемлекеттік цифрлық қызметтер. Электронды үкімет жүйесінде сенімді байланыс тұлғаларын тіркеу сияқты жаңа механизмдердің енгізілуі азаматтардың қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған. Бірақ кез келген электронды сервис азаматтан жеке мәлімет енгізуді талап ететіндіктен, пайдаланушының өз қауіпсіздік дағдылары да маңызды болып қалады.

Осы төрт бағытты салыстырғанда, киберқауіпсіздік мәселесінің екі деңгейі бар екенін көреміз. Біріншісі — технологиялық қорғаныс: камералар, ақпараттық жүйелер, деректерді қорғау, авторизация. Екіншісі — адам факторы: күмәнді сілтемені ашпау, кодты бөтен адамға бермеу, жалған қоңырауды ажырату, жеке мәліметті қорғау. Қыркүйектегі кибермәдениет айлығы екінші компонентке басымдық беріп отыр.

Бұл жерде цифрлық сауаттылық жобалары да маңызды. Шымкентте цифрлық сауаттылықты арттыру бойынша оқыту сыныптары жұмыс істейді. Алдағы бағдарламаларға жасанды интеллектпен жұмыс, киберқауіпсіздік және онлайн сауда сияқты тақырыптардың қосылуы жоспарланған. Бұл бағыт кибермәдениетті тек техникалық мамандардың мәселесі емес, жалпы халықтың күнделікті дағдысына айналдыруға мүмкіндік береді.

Салыстыру көрсеткендей, Шымкентте цифрландыру жылдамдығы мен қауіпсіздік қажеттілігі бір мезгілде өсіп отыр. Бір жағынан, қала Smart City көрсеткішін 76 пайыздан 82 пайызға жеткізді. Екінші жағынан, ел көлемінде интернет-алаяқтықтың 30 пайыздық өсуі қауіпсіздік компонентін күшейту қажеттігін көрсетеді.

Сондықтан қыркүйектің бірінші аптасындағы басты үрдіс — киберқауіпсіздіктің цифрландырудың қосымша элементінен оның міндетті шартына айналуы. Қала цифрлық қызметтерді көбейткен сайын, олардың қауіпсіздігіне жауап беретін технологиялық инфрақұрылыммен қатар азаматтардың цифрлық мәдениетін де дамытуы қажет.

Шымкент үшін келесі кезеңде маңызды көрсеткіш тек қанша цифрлық сервис енгізілгені емес, сол сервистерді пайдаланатын азаматтардың қауіпсіздік деңгейі, киберинциденттердің динамикасы және ақпараттық жүйелердің деректерді қорғау қабілеті болмақ.