Шымкентте цифрлық трансформацияның маңызды бағыттарының бірі — қоғамдық қауіпсіздік. 1–7 қыркүйек аралығындағы жаңалықтарды талдау көрсеткендей, бұл салада бірнеше технология бір уақытта дамып келеді: интеллектуалды бейнебақылау, дрондар, мектеп қауіпсіздігі жүйелері және азаматтардың цифрлық қауіпсіздігі.

Бірінші көрсеткіш — қаладағы 3 100 бейнебақылау камерасы. Бұған қоса бес дрон мониторинг жұмыстарына пайдаланылады. Бұл жүйелерді бір-бірінен бөлек қарастыруға болмайды. Камералар тұрақты бақылауды қамтамасыз етсе, дрондар үлкен аумақты жоғарыдан бақылауға мүмкіндік береді. Яғни қаланың цифрлық қауіпсіздік архитектурасы біртіндеп көпдеңгейлі модельге көшіп жатыр.

Екінші бағыт — мектеп қауіпсіздігі. AIQYN платформасында 147 мектеп қамтылып, 12 мыңнан астам интеллектуалды камера қолданылуда. Бұл көрсеткішті қалалық 3 100 камерамен салыстырғанда, білім беру нысандары цифрлық қауіпсіздіктің жеке ірі сегментіне айналғанын көруге болады.

Үшінші фактор — жаппай іс-шаралар кезіндегі қауіпсіздік. Материалда 2024–2025 жылдары жаппай жиындар өтетін аймақтардағы тіркелген оқиғалардың 18 пайызға артқаны көрсетіледі. Мұндай жағдайда дрондардың қолданылуы аумақты жедел бақылауға және полиция ресурстарын тиімді бөлуге мүмкіндік беретін құрал ретінде қарастырылады.

Төртінші бағыт — киберқауіпсіздік. Қыркүйекте кибермәдениет айлығы басталып, жастар арасында жеке деректерді қорғау, интернет алаяқтығынан сақтану және қауіпсіз цифрлық мінез-құлық туралы түсіндіру жұмыстары жүргізілуде. Бұл физикалық қауіпсіздік пен цифрлық қауіпсіздіктің бір-біріне жақындай түскенін көрсетеді.

Салыстыру мұнда маңызды. Бір жағынан, Шымкент Smart City көрсеткішін 76 пайыздан 82 пайызға дейін көтерді. Екінші жағынан, интернет-алаяқтық Қазақстан бойынша 2025 жылы шамамен 30 пайызға өскен. Демек, цифрлық құралдардың көбеюі қауіпсіздік мәселесін автоматты түрде шешпейді.

Мұнда технологиялық және адами фактордың арақатынасы ерекше. Камера адамның күмәнді әрекетін анықтауы мүмкін, бірақ азамат өзінің банк картасының кодын алаяққа берсе, технология оны толық қорғай алмайды. Сондықтан кибермәдениет айлығы, цифрлық сауаттылық сабақтары және техникалық мониторинг бір-бірін толықтыруы қажет.

Қоғамдық қауіпсіздікті цифрландырудың тағы бір ерекшелігі — деректер көлемінің өсуі. Камералар, дрондар, мектеп жүйелері және мемлекеттік ақпараттық платформалар үлкен көлемде ақпарат жинайды. Сондықтан келесі міндет — осы ақпаратты сақтау, өңдеу және заң талаптарына сәйкес пайдалану.

Шымкент үшін цифрлық қауіпсіздіктің тиімділігін тек камера саны арқылы өлшеу жеткіліксіз. Нақты көрсеткіштер — қылмыс пен құқықбұзушылық динамикасы, оқиғаға әрекет ету уақыты, жалған дабылдар саны, дрондардың нақты нәтижесі және азаматтардың қауіпсіздік деңгейі болуы керек.

Қыркүйектің алғашқы аптасындағы төрт бағытты біріктірсек, Шымкенттің қоғамдық қауіпсіздік моделі «камера орнатудан» «интеллектуалды мониторингке» ауысып келе жатқанын көруге болады. Бұл өзгеріс технологияның өзі емес, оны полиция, мектеп, мемлекеттік органдар және азаматтардың цифрлық мәдениетімен бір жүйеге біріктіру арқылы нәтижелі болады.