2026 жылдың 20 қазанында Шымкент қаласының №1 қалалық клиникалық ауруханасы хирургтері 33 жастағы пациентке эхинококкоз ауруына байланысты табысты операция жасағандықтарын мәлімдеді. Операция барысында бауыр мен өт қабындағы паразиттік кисталар лапароскопиялық, яғни аз инвазивті әдіспен алынып тасталды. Науқастың жалпы жағдайы қанағаттанарлық деп бағаланып, операциядан кейінгі екінші-үшінші күні-ақ ер адам өз бетімен жүре бастады.

Оқиғаның мән-жайы мынадай: ер адам ұзақ уақыт бойы еш белгі байқамаған, денесінде қауіпті паразиттердің бар екенін тіпті күдіктенбеген. Профилактикалық медициналық тексеруден өткен соң ғана дәрігерлер эхинококкоз диагнозын анықтады. Бұл паразиттік ауру ішкі органдарда кистаның пайда болуымен сипатталады және уақтылы анықталмаса өмірге қауіп тудыруы мүмкін. Науқас өзі де бұл жаңалықтан шошып қалғанын жасырмады: «Бұрын мен бұл паразиттердің бар екенін де сезбедім. Тексеруден кейін дәрігерлер операция жасау туралы шешім қабылдады. Қазір өзімді жақсы сезінемін. Операциядан кейінгі екінші-үшінші күні өз бетіммен жүре бастадым. Ауырсыну да басылды», — деді ол.

Эхинококкоз — адам ағзасына ит, қой, ірі қара мал сияқты жануарлар арқылы жұғатын паразиттік гельминтоз. Оның қоздырғышы Echinococcus granulosus деп аталатын таспа құрттың личинкасы болып табылады. Бұл ауру бауыр мен өкпені жиі зақымдайды, бірақ кейбір жағдайларда кисталар ми, бүйрек, сүйек сияқты басқа органдарда да қалыптасуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша эхинококкоз жыл сайын бүкіл әлемде жүздеген мың адамды зақымдайды, ал дамушы аграрлық елдерде бұл көрсеткіш айтарлықтай жоғары болып қала береді. Орта Азия, оның ішінде Қазақстан да осы ауруға қолайлы аймаққа жатады, себебі малшаруашылығы кеңінен дамыған, ал халықтың ветеринарлық санитария ережелерімен таныстығы әлі де жеткіліксіз деңгейде.

Қазақстандық денсаулық сақтау саласының мәліметтеріне сүйенсек, республикада эхинококкоз бойынша жыл сайын бірнеше жүздеген жаңа жағдай тіркеледі, ал нақты сан анағұрлым жоғары болуы мүмкін, өйткені ауру ұзақ жылдар бойы клиникалық белгісіз өтеді. Шымкент қаласындағы №1 ауруханасының хирург дәрігері Гүлсары Абдурайымова операция барысы мен пациенттің жағдайы туралы толық мәлімет берді: «Операциядан кейінгі үшінші тәулік өтті. Пациенттің жалпы жағдайы қанағаттанарлық. Операция лапароскопиялық әдіспен жасалды. Мұндай хирургиялық араласудың артықшылығы — науқастың тезірек қалпына келуі және ертерек тұра алу мүмкіндігі», — деп атап өтті ол. Дәрігердің сөзінше, лапароскопия дәстүрлі ашық операцияға қарағанда ұлпаларды аз жарақаттайды, қан жоғалту мөлшері төмен болады және ауруханада жатып ем қабылдау мерзімін едәуір қысқартады.

Лапароскопиялық хирургияның медицинаға кіруі ХХ ғасырдың аяғына жатады. Бүгінде бұл технология Қазақстанның ірі қалалық ауруханаларында кеңінен қолданылса да, аймақтық ауруханаларда лапароскопиялық жабдықтар мен тәжірибелі мамандардың жетіспеушілігі проблемасы толық шешілген жоқ. Осы тұрғыдан Шымкенттегі №1 ауруханасының тәжірибесі аймақтық медицинаның дамуы тұрғысынан маңызды үлгі болып табылады. Ауруханалар арасындағы тәжірибе алмасу мен мамандарды қайта даярлау арқылы осындай операциялардың қолжетімділігін арттыруға болады деп санайды сарапшылар. Шымкент медициналық университетінің хирургия кафедрасының меңгерушісі, профессор Бекзат Нұрланов пікірінше: «Эхинококкоз бойынша лапароскопиялық хирургияның тарауы — Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін ерекше маңызды жетістік. Аурудың таралымы жоғары болғандықтан, мамандандырылған орталықтарда мұндай операциялар жиілеп бара жатқаны науқастардың өміріне тікелей оң әсер етеді».

Маманның айтуынша, эхинококкозды ерте кезеңде анықтаудың өзі ауруды толықтай емдеудің жартысы болып саналады. Паразиттік кисталар бірнеше жылдар бойы белгісіз өсіп, белгілі бір мөлшерге жеткенде ғана науқас ауырсыну, ауырлық сезіну, сарғаю немесе тыныс алу қиындығы сияқты шағымдармен дәрігерге жүгінеді. Сол кезде кисталар органдарды ығыстырып, жарылу немесе іріңдеу тәрізді асқынулар туғызуы ықтимал. Дәл осы себепті мамандар жыл сайын профилактикалық медициналық тексеруден өтуді, жануарлармен жиі жұмыс жасайтын немесе мал шаруашылығымен айналысатын адамдарға ультрадыбыстық зерттеу жасатуды ерекше ұсынады.

Қоғамдық денсаулық сақтау мамандарының пікірінше, эхинококкоздың алдын алу тек медицина саласының ғана емес, ветеринария, білім беру және коммуналдық санитария салаларының да бірлескен жұмысын талап етеді. Иттерді уақтылы дегельминтизациялау, сою өнімдерін дұрыс кәдеге жарату, қол жуу гигиенасын сақтау — бұлардың барлығы ауруды болдырмаудың негізгі шарттары. Облыстық санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы да халық арасында ауру туралы хабардарлықты арттыруға бағытталған жаңа ақпараттық науқан бастауды жоспарлап отыр. Шымкенттегі осы операция тек жеке бір ер адамның ғана жазылу тарихы емес, сонымен қатар аймақтық медицинаның мүмкіндіктері мен халыққа профилактикалық тексерудің маңыздылығын тағы бір мәрте айқындап берген маңызды оқиға болып тарихта қалмақ.