Қазақстандағы цифрлық білім беру саласында жаңа бет ашылды. 2026 жылдың 22 қазанында Шымкент қаласынан келген екі оқушы қыздың жасаған жобасы бүкіл елдің назарын өзіне аударды. Назарбаев Зияткерлік мектебінің 11-сынып оқушылары Інкәр Шаяхмет пен Зарина Бектулла домбырада ойнауды үйретуге арналған инновациялық жүйені — Dombra Sense жобасын — таныстырды. Бұл жоба тек технологиялық жаңалық емес, сонымен бірге ұлттық мәдениетті заманауи тәсілдермен сақтаудың жаңа моделі болып табылады.

Домбыра — қазақ халқының жан дүниесін бейнелейтін, ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа жеткен киелі аспап. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда жастардың дәстүрлі музыкаға деген қызығушылығы едәуір азайды деп мамандар алаңдаушылық білдіруде. Мәдениет министрлігінің 2024 жылғы зерттеуіне сәйкес, Қазақстандағы жас буынның тек 12 пайызы ғана домбыра тартуды кемінде бастауыш деңгейде меңгерген. Бұл ретте, еліміздің 3 миллионнан астам мүгедектігі бар азаматтары үшін ұлттық аспапты үйрену мүмкіндігі практикалық тұрғыдан мүлдем жабық болып келді. Осы алшақтықты жою мақсатында жасөспірім авторлар жаңашыл шешімге барды.

Dombra Sense жүйесі бірнеше өзара байланысқан құрылғыдан тұрады. Жарық диодты индикаторлар пайдаланушыға қай ішекке және қай пернеге басу керектігін нақты көрсетеді. Вибрациялық білезік қолдың қозғалыс бағытын сезінуге мүмкіндік берсе, домбыра корпусына орнатылған арнайы құрылғы ырғақты дірілдің арқылы жеткізеді. Нашар көретін немесе мүлдем көрмейтін пайдаланушылар үшін Брайль жазуымен таңбаланған белгілер де қарастырылған. Жүйені мобильді қосымша толықтырады: онда сабақтарды таңдауға, оқыту қарқынын реттеуге және жаңа музыкалық шығармалар қосуға болады. Ең маңызды компонент — жасанды интеллект негізіндегі көмекші, ол мәтіндік, нотасы бар, графикалық және аудиоформаттардағы музыкалық материалдарды интерактивті сабақтарға айналдырады.

Жобаның бас авторы Інкәр Шаяхметтің айтуынша, идея кездейсоқ туындамады. «Менің нағашым домбыраны сүйді, бірақ ересек жасында үйрене алмады — мұғалім таба алмады, уақыты болмады. Ал менің досым — есту қабілеті нашар. Ол да домбыра тартқысы келетінін айтты. Сол кезде мен ойладым: неге технология бұл мәселені шеше алмасын?» — деді ол. Зарина Бектулла да жобаның маңыздылығын атап өтті: «Біз Dombra Sense арқылы домбыраны тек ән айтатын адамдардың ғана емес, барлығының аспабына айналдырғымыз келеді. Мүгедектігі бар адамдар да ұлттық мәдениеттің бір бөлігі».

Шымкент қаласының білім беру бөлімі жобаны жоғары бағалады. Бөлім басшысы Мақсат Дүйсеновтің пікірінше, бұл инновация болашақта мектеп бағдарламасына интеграцияланады деген үміт бар. «Біз STEM және мәдени білім беруді біріктіру жолын іздеп жүрген едік. Dombra Sense — дәл осындай тоғысу нүктесі. Жасөспірім авторлардың ерлігі мен шығармашылығы мынау: олар проблеманы анықтап, оған нақты шешім тапты», — деді ол. Мектептің директоры да оқушыларды ерекше мақтанышпен атап өтіп, жобаны халықаралық байқауларға ұсынуды жоспарлайтынын хабарлады.

Мамандардың пікірінше, Dombra Sense — Қазақстандағы инклюзивті білім берудің дамуындағы маңызды қадам. Алматыдағы «Болашақ» инновация орталығының жетекшісі, технология сарапшысы Айгүл Нұрмағамбетова жобаны «қазақ EdTech саласының шынайы серпілісі» деп атады. «Жасанды интеллектті пайдаланып, дәстүрлі аспапты оқытуды цифрлық форматқа көшіру — бұл тек Қазақстан үшін емес, бүкіл Орталық Азия үшін өнегелі үлгі. Ұқсас жобалар жетекші елдерде де жүзеге асырылуда, бірақ ұлттық аспаптармен байланысты мұндай шешімдер өте сирек кездеседі», — деп түсіндірді ол. Маман сонымен бірге жобаның коммерциялық потенциалы да жоғары екенін атап өтті: халықаралық нарықта этникалық музыкалық аспаптарды цифрлық тәсілмен оқытуға деген сұраныс артып келеді.

Болашақ перспективалары да айтарлықтай жарқын. Авторлар жобаны одан әрі дамытып, жүйені қыл қобыз бен шертер сияқты басқа ұлттық аспаптарға да бейімдеуді жоспарлайды. Сонымен бірге, Dombra Sense платформасының веб-нұсқасын жасау туралы да ойлар бар — бұл жүйені елдің кез-келген бұрышынан, тіпті шет елдердегі қазақ диаспорасынан да қолдануға мүмкіндік берер еді. Алдын ала есептемелер бойынша, Қазақстанда ғана бастауыш деңгейде домбыра тартқысы келетін, бірақ оқытушыға қолжетімі жоқ немесе мүгедектігі бар 400 мыңнан астам адам бар — олардың барлығы потенциалды пайдаланушыларға айналуы мүмкін.

Dombra Sense жобасы тек технологиялық жетістік емес — ол қазақ жастарының ұлттық рухани мұраға деген жаңаша көзқарасын да паш етеді. Екі оқушы қыздың бір идеясы домбыраның дыбысын жаңа ғасырдың тіліне аударып, оны барлығына — сезімталдық деңгейіне, физикалық мүмкіндігіне қарамастан — жеткізетін көпір салды. Бұл жоба қоғамға бір маңызды хабар жолдайды: ұлттық мәдениетті сақтау үшін тек дәстүрді ұстану емес, оны инновациямен ұштастыра білу де қажет. Шымкенттегі екі жасөспірімнің қолынан туған бұл жоба — Қазақстанның цифрлық болашағына деген сенімнің нақты дәлелі.