31 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының Еңбекшілер ауданында «Таза Қазақстан» акциясы аясында жүргізілген профилактикалық жұмыстардың аралық қорытындысы жарияланды. Осы айдың ішінде ғана ұшқышсыз ұшу аппараттарының көмегімен 374 құқық бұзушылық анықталып, тоқтатылды. Бұл сан — қарапайым жаяу және автомобиль патрульдерімен салыстырғанда айтарлықтай жоғары көрсеткіш, ол заманауи технологиялардың қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету ісіндегі мүмкіндіктерін айқын дәлелдейді. Шымкент полициясының бастамасы Қазақстанның ірі қалаларында цифрлық бақылау жүйелерін кеңінен енгізудің жаңа кезеңін ашып отыр.

«Таза Қазақстан» акциясы — еліміздің барлық өңірлерін қамтыған кешенді бастама. Бұл жоба тек санитарлық тазалықты қамтамасыз етумен шектелмейді: оның мақсаты — азаматтардың қоғамдық кеңістікке деген жауапкершілік сезімін қалыптастыру, заңды бұзушылықты жүйелі түрде болдырмау және мемлекеттік органдардың профилактикалық жұмысын жандандыру. Акция аясында елдің әртүрлі қалаларында полиция, коммуналдық қызметтер және жергілікті әкімшіліктер бірлесе отырып, жалпы тәртіпті бақылайтын шаралар жүзеге асырылуда. Шымкент — ел бойынша халқы ең көп үшінші қала ретінде бұл акцияның маңызды сынақ алаңына айналды.

Еңбекшілер ауданы полиция басқармасының мәліметтеріне сүйенсек, дрондар тек нақты бір ауданда қолданылып отыр, алайда олардың тиімділігі барлық операциялық көрсеткіштерді асып түсті. Ұшқышсыз аппараттар үнемі патрульдеу мүмкіндігі шектеулі аудандарды — тар жолдарды, іргелес аулаларды, өнеркәсіптік аймақтарды, парк шеттерін — тез және тиімді бақылай алады. Бұл технология полиция қызметкерлерінің саны мен шығысты арттырмай-ақ бақылау ауқымын айтарлықтай кеңейтуге мүмкіндік береді. Жерден байқауға қиын болатын кейбір жерлердегі заңсыз қоқыс тастауларды немесе абаттандыру ережелерін бұзуларды дрон камерасы нақты тіркейді және деректер дереу операторлар мен іс-қимыл тобына жіберіледі.

Еңбекшілер ауданы полиция басқармасының бөлім бастығы Серік Асқаровтың айтуынша, дронмен бақылаудың негізгі артықшылығы — тез жауап беру мүмкіндігі мен дәлелдік базаның сенімділігі. «Камера не тіркесе — соның бәрі дерек болады. Нарушительді іздеудің немесе куәні табудың қажеті жоқ. Видеоматериал өзі бірден дәлел болып саналады» — деп атап өтті ол. Сонымен қатар маман дрондардың тек жазалаушы функцияны емес, алдын алу рөлін де атқаратынын баса айтады: аспаннан бақылаудың бар екенін білетін азаматтардың заң бұзуға ынтасы айтарлықтай азайған.

Осы тұста технологиялық прогрестің қоғамдық тәртіп саласына қалай кіріккенін кеңірек мәнмәтінде қарастырған жөн. Дүние жүзінің көптеген қалаларында — Сингапурдан бастап Лондонға, Дубайдан Варшаваға дейін — ұшқышсыз аппараттар полицияның күнделікті жұмыс құралына айналды. Олар ірі жиындарды бақылайды, апатты аудандарда іздестіру жүргізеді, жол-көлік оқиғаларын тіркейді. Қазақстанда бұл технология біртіндеп, бірақ тұрақты түрде өз орнын алуда. Астана мен Алматыда дрондарды мерекелік шаралар кезінде, сондай-ақ ірі объектілер маңында қолданған тәжірибе бар. Шымкент бастамасы — кешенді профилактикалық мақсатта тұрақты пайдаланудың елеулі қадамы.

Алайда мамандар мен қоғамдық белсенділер бұл бастамаға бірыңғай бағалау бермейді. Бір жағынан, дрондар шынымен де тиімді және ашық бақылау құралы, нәтижелері анық. Екінші жағынан, кейбір азаматтық қоғам өкілдері жеке өмірге қол сұғылмаушылық мәселелерін алға тартады. Ақпаратты қорғау және жинауды реттеу бойынша нақты ережелер болмаса, бақылаудың шекарасы бұлыңғыр болып қалуы мүмкін. Шымкент полициясы бұл сұраққа «барлық жұмыс заңнама аясында жүргізіледі» деп жауап береді. Дегенмен цифрлық бақылаудың заңдық базасы туралы қоғамдық талқылаудың ашықтығы мен тереңдігі маңызды болып қала береді.

Қалалық ортаның санитарлық жай-күйіне ықпал ететін тағы бір маңызды фактор — тұрғындардың жауапкершілігі. Полиция қызметкерлері мен коммуналдық мамандар бірауыздан атап өтетіні: бақылаудың қандай деңгейі болмасын, азаматтардың саналы мінез-құлқынсыз тұрақты тәртіпке қол жеткізу мүмкін емес. Еңбекшілер ауданы тұрғыны, жас маман Айгүл Бекова бұл туралы былай дейді: «Дрон барлық жерде бірден бола алмайды. Бірақ ол бар екенін білсең — өзіңді басқаша ұстайсың. Ең бастысы — адамдардың санасы өзгеруі керек». Шынында да, технология — тек қосымша тетік. Қоғамдық кеңістікті сыйлау дағдысы мектептен, отбасынан, ортадан бастау алады.

Қорытындылай келе, Шымкент полициясының дрондарды профилактикалық мақсатта пайдалану тәжірибесі Қазақстанның қала басқарудағы цифрлық трансформациясының маңызды бөлігі болып табылады. Бір айдың ішінде 374 құқық бұзушылықты анықтау — бұл жай статистикалық сан емес, технологияның нақты өміршеңдігін дәлелдейтін нәтиже. «Таза Қазақстан» акциясы аясында жинақталған тәжірибе болашақта басқа қалалар мен аудандарда да қолданылуы ықтимал. Алайда ең терең және ұзақ мерзімді нәтижеге технология мен азаматтық сана бірлесіп қызмет еткенде ғана жетуге болады. Аспаннан бақылау қоғамдық тәртіпті қорғайды, бірақ оны нығайтатын — жауапкершілікті мемлекет пен саналы азамат арасындағы серіктестік.