31 қазан 2026 жыл. Қазақстанның әлеуметтік желілерінде жаңа алаяқтық схема белсенді түрде таралуда. Зиянкестер 18 жастан асқан азаматтарға 5 миллион теңгеге дейінгі несиелері мен айыппұлдарын тегін сілтіп беруді уәде етіп, мыңдаған пайдаланушыны тұзаққа түсіруге тырысуда. Шымкент тұрғындары да бұл қауіпті схемадан сақ болуы тиіс, өйткені алаяқтар өздерінің жалған хабарламаларын барлық аймақтарға бірдей таратып жатыр.

Схеманың жұмыс істеу механизмі алғашқы қарағанда өте сенімді көрінеді. TikTok платформасында пайда болған бейнероликтерде авторлар азаматтарға арнайы мемлекеттік бағдарлама шеңберінде қарыздарын өшіру мүмкіндігі бар деп мәлімдейді. Сенімділікті арттыру үшін алаяқтар мемлекеттік рәміздерді, ресми мекемелердің логотиптерін және мемлекеттік сайттарды еске түсіретін безендіруді пайдаланады. Бейнероликтердің сапасы мен мазмұны сол деңгейде дайындалған, сондықтан кеңейтілген аудитория оларды нағыз ресми хабарлама деп қабылдайды. Жасы үлкен немесе сандық сауаттылығы төмен адамдар бұл тұзаққа тез түсіп кетеді.

Шымкент қаласының киберқауіпсіздік саласындағы мамандарының бірі, атын жарияламауды өтінген сарапшы, бұл схеманың ерекше қауіптілігін атап өтті. "Бұл алаяқтардың айлакерлігі сонда — олар адамдардың қаржылық қиындықтарын, несие жүктемесін пайдалануда. Қазір елімізде несие алған азаматтардың саны өте көп, сондықтан мұндай уәде кез келген адамды қызықтыра алады. Адам алдымен сілтемеге өтіп алады, содан соң ғана ойланады", — деп түсіндіреді ол. Сарапшының айтуынша, бұл психологиялық манипуляция жоғары деңгейде жоспарланған.

Схеманың техникалық жағына келсек, пайдаланушы сілтемеге өткеннен кейін оған туған жылын енгізу ұсынылады. Сол сәтте жүйе автоматты түрде адам бағдарлама шарттарына сай келеді деген хабарламаны шығарады да, оны Telegram мессенджеріне бағыттайды. Бұл жерде аса маңызды психологиялық элемент кіреді: кері санақ таймері. Ол пайдаланушыда ұсыныс шектеулі уақытқа ғана жарамды деген сезім тудырып, шешімді мүмкіндігінше тез қабылдауға мәжбүр етеді. Асығыстық пен абыржу адамның сыни ойлауын нашарлатады — дәл осыны алаяқтар пайдаланады. Telegram арқылы авторизацияны растаған пайдаланушы іс жүзінде өз аккаунтына, хабарламаларына және жеке деректеріне бөгде адамдардың қолжетімділігін ашып береді.

Күдікті ресурстың техникалық тексеруі фишинг пен спамның белгілерін анықтады. Оның үстіне, талдау кезінде домен тіркелгеніне небәрі 17 күн ғана болған. Домен жасының аздығы жеке алғанда алаяқтықты дәлелдемейді, алайда басқа белгілермен қосылғанда пайдаланушыны абай болуға шақыратын маңызды сигнал болып табылады. Мұндай сайттар тексеру жүргізіліп, бұғатталғанша жұмыс істеп үлгеруі үшін жасалады, содан кейін жаңа домен атымен қайта пайда болады. Бұл алаяқтардың цифрлық ізін жасыратын тиімді тактика.

Алаяқтық сайтты қалай тануға болатыны туралы сарапшылар бірнеше маңызды кеңес береді. Ең алдымен бет мекенжайына назар аудару қажет. Қазақстандық мемлекеттік органдардың ресми сайттары gov.kz домендік аймағында жұмыс істейді. Сайтта мемлекеттік елтаңба, логотип немесе қорғалған қосылым белгісі тұрса да, оған бірден сенуге болмайды, өйткені мұндай безендіруді оңай көшіруге болады. Сондай-ақ .xyz, .top, .click немесе .cfd сияқты ерекше домендік аймақтар күмән тудыруы тиіс, әсіресе сайт мемлекеттік төлемдерді, несиені сілтуді немесе өзге де қаржылық көмекті уәде ететін болса. Бағдарламалар, несиелер мен айыппұлдар туралы ақпаратты мемлекеттік органдар мен қаржы ұйымдарының ресми сайттары арқылы тексеру міндетті. Егер сілтемеге өткеннен кейін сайт Telegram немесе басқа мессенджер арқылы авторизациялануды талап етсе, аккаунтқа қолжетімділік беруге болмайды. Қалалық прокуратура өкілі Асқар Нұрланов бұл мәселеге байланысты: "Кез келген қаржылық мәліметтің дұрыстығын тексермей, асығыс шешім қабылдамаңыз. Мемлекет ешқашан TikTok немесе Telegram арқылы несие сілтеу туралы хабарлама жібермейді", — деп ескертті.

Егер пайдаланушы күдікті кіруді бұрын растап қойған болса, дереу шараларды қолдануы қажет. Telegram-дағы белсенді сеанстарды тексеріп, таныс емес қосылуларды аяқтап, екі сатылы аутентификацияны қосу ең алғашқы және маңызды қадамдар болып табылады. Сонымен қатар ақпаратты туыстарыңызбен, достарыңызбен бөлісіп, оларды да осындай алдаудан сақтандыру керек. Алаяқтар жиі қарызды өшіру, төлемдер алу немесе қаржылық көмек алу туралы уәделерді потенциалды жәбірленушінің назарын аудару үшін пайдаланатынын ескерген жөн. Сондықтан мамандар асықпай, ақпарат көзін тексеріп, жеке деректерді белгісіз сайттар арқылы бермеуді ұсынады.

Бүгінгі цифрлық дәуірде алаяқтардың тактикасы жылдан жылға күрделене түсуде. Бірнеше жыл бұрын смс-хабарламалар арқылы жүзеге асырылған схемалар енді TikTok, Instagram және Telegram сияқты платформаларға ауысты. Статистикалық деректерге сәйкес, Қазақстанда 2025 жылы ғана интернет-алаяқтыққа байланысты мыңдаған шағым тіркелген. Сандық сауаттылықты арттыру, ресми ақпарат көздерін қолдану және асығыс шешім қабылдаудан бас тарту — бұл бүгінгі таңдағы ең сенімді қорғаныс. Шымкент тұрғындарын да, бүкіл ел азаматтарын да осы үш қарапайым ереже көптеген қателіктен сақтай алады.