3 қараша 2026 жыл. Шымкент қаласының полиция департаменті «Қауіпсіз қоғам» бағыты аясында жол қозғалысы ережелерін бұзушыларды анықтауда заманауи технологияларды белсенді пайдалана бастады. Бұл бастама тек бір қаланың ғана емес, тұтас Қазақстанның жол қауіпсіздігі мәдениетін жаңа деңгейге көтеру жолындағы маңызды қадам болып табылады.

Бүгінгі таңда беспилотті ұшу аппараттары, яғни дрондар, әлемнің көптеген мемлекеттерінде жол қозғалысын бақылаудың тиімді құралына айналған. Ұлыбритания, Германия, Нидерланды сынды елдер осы технологияны он жылдан астам уақыт бойы сәтті қолданып келеді. Қазақстанда бұл тәжірибе соңғы жылдары бірте-бірте енгізіліп жатыр, ал Шымкент осы бағытта елімізде алдыңғы қатарлы қалалардың бірі болып отыр. Мегаполистің жол торабы күннен күнге күрделеніп, қозғалыс қарқыны артып отырған жағдайда дрондардың рөлі ерекше маңызды.

Шымкент полиция департаментінің мәліметтеріне сүйенсек, беспилотниктердің көмегімен ең жиі анықталатын бұзушылықтар үш топқа жіктеледі: жол белгілеуін сақтамау, тоқтау және тұрақтау ережелерін бұзу, сондай-ақ қауіпсіздік белбеуін дұрыс пайдаланбау. Аталған бұзушылықтардың әрқайсысы жекелей алғанда қарапайым болып көрінгенімен, олардың зардабы өмірге нақты қауіп төндіреді.

Жол белгілеуін бұзу, әсіресе қайта тізілу мен озып өту кезінде, аса қауіпті жағдайлар туғызады. Жүргізуші қарсы жолақта кенеттен пайда болуы немесе өзге көліктерге кедергі жасауы мүмкін. Биіктіктен жасалған бейнежазба мұндай жағдайларды жер деңгейіндегі камералар байқай алмайтын бұрыштан тіркеуге мүмкіндік береді. Шымкент жолдарында, соның ішінде «Нурсат» шағын ауданы маңындағы жол торабы мен қаланың орталық бөліктеріндегі қозғалысы қарқынды учаскелерде осындай жолақ ережелерін бұзу жиі кездесетіні мамандардың назарын аударып отыр.

Дұрыс тұрақтамау мәселесі де алдыңғы орындардан оналмайды. Жаяу жүргіншілер өтетін жерлер мен қиылыстар маңына қойылған автомобиль жүргізушілердің де, жаяу жүргіншілердің де көріністерін жауып, апатты жағдай туғызады. Тар көшелерде немесе автобус аялдамалары жанында тұрақтаған көліктер жалпы қозғалысты бұзып, кептеліс тудырады.

Қауіпсіздік белбеуін тағу талабы 1970-жылдардан бері белгілі болса да, бүгінге дейін бұл ереже жеткілікті деңгейде сақталмай отыр. Статистика бойынша, белбеусіз жол апатына ұшыраған жолаушылардың тіршілікке қолайсыз жарақат алу қаупі бірнеше есеге артады. Шымкент медицина мекемелерінің деректері де осыны растайды: жыл сайын жеңіл жол апаттарынан ауыр жарақат алған науқастардың едәуір бөлігі белбеу таққан болса, зардабы мардымсыз болар еді. Қысқа сапар болсын, ұзақ болсын — белбеусіз отыру ешқашан ақтауы жоқ тәуекелге баруды білдіреді.

Дрон тіркеген бейнежазба автоматты түрде адамды кінәлі деп танымайтынын айта кету маңызды. Қазақстан заңнамасы жол бұзушылықтарды қарастырудың нақты тәртібін белгілейді: жағдайды уәкілетті орган зерделейді, тиісті рәсімдер сақталады және тек осыдан кейін ғана шешім шығарылады. Бұл тәсіл бір мезгілде технологияның тиімділігі мен азаматтардың заңды құқықтарын қорғауды үйлестіреді. Полиция тарапынан бұлай ескерілуі жұртшылықтың жаңа бақылау жүйесіне деген сенімін арттырудың кілті болып табылады.

«Қауіпсіз қоғам» бағдарламасы Қазақстанда жол апаттарының санын азайтуға бағытталған кешенді мемлекеттік стратегияның бір бөлігі болып табылады. Соңғы жылдардағы деректер елімізде жол апаттарынан жыл сайын мыңдаған адам зардап шегетінін, олардың арасында жүздеген адам қаза табатынын көрсетеді. Шымкент бойынша да жай-күй алаңдатарлық: халықтың өсуімен бірге қозғалыс жүктемесі де артуда, ал ережені сақтамаудың зардаптары күннен күнге ауырлай түсуде. Дрондарды қолдану осы ахуалды жақсартудың технологиялық тұрғыдан негізделген шешімі ретінде қаралуда.

Маманнан маманға дейін, бірнеше мемлекеттің тәжірибесі дрондардың жол қауіпсіздігіне нақты оң әсер ететінін дәлелдейді. Мысалы, Нидерланды үкіметінің зерттеулері беспилотниктер енгізілгеннен кейін бақыланатын аумақтарда жол бұзушылықтардың орташа 30 пайызға азайғанын көрсетті. Шымкент полициясы да осындай нәтижеге қол жеткізуге ұмтылуда. Алайда технологиялық бақылаудан да маңыздысы — жол қатысушыларының санасындағы өзгеріс. Ережені жазадан қорыққандықтан емес, жақын адамдары мен өзгелердің өміріне жауапкершілікпен қарайтындықтан сақтау — бұл жол мәдениетінің ең жоғары деңгейі.

Жол қозғалысына шыкқанда жүргізушілердің орындауы тиіс қарапайым ережелер бар: жолға шыкпас бұрын белбеулерді тексеру, маневр жасамас бұрын қауіпсіздікке көз жеткізу, өзгелерге кедергі жасайтын жерге автомобилді тастамау. Бұл қарапайым іс-әрекеттер апаттың алдын алудың ең тиімді жолы болып табылады. Шымкент полициясының дрондары мен «Қауіпсіз қоғам» бағдарламасы сайып келгенде бір мақсатқа қызмет етеді: адамдар жолда сауларын сақтап үйге оралсын. Бұл міндет жазаның қатаңдығымен емес, жауапты азаматтардың ортақ ерік-жігерімен шешіледі.