3 қараша 2026 жыл. Қазақстанда жасөспірім оқушылардың қолынан шыққан бір жоба бүкіл қоғамды таңдандырды. Инкар Шаяхмет пен Зарина Бектулла атты екі мектеп оқушысы нашар көретін және есту қабілеті бұзылған адамдарға домбра үйренуге мүмкіндік беретін бірегей Dombra Sense жүйесін жасап шықты. Бұл жоба жай ғана оқушылық жұмыс емес — ол қазақ музыкасы мен заманауи технологияның тоғысынан туған нағыз жаңалық.

Жобаның идеясы өткен жылы пайда болды. Мектеп партасынан алыс кетпеген екі оқушы ерекше мақсат қойды: қазақтың ұлттық музыкасын барлық адамға, денсаулығы мен мүмкіндіктеріне қарамастан, қолжетімді ету. Бүгінгі таңда Қазақстанда мүмкіндігі шектеулі адамдардың саны бірнеше жүз мыңды құрайды. Оның ішінде есту қабілеті бұзылған азаматтардың үлесі өте жоғары. Осы адамдар үшін музыка дүниесінің есігі көбінесе жабылып қалады. Инкар мен Зарина дәл осы есікті ашуды өздеріне міндет санады.

Ақылды домбраның техникалық шешімі өте ойластырылған. Аспап светодиодтық индикаторлармен, вибромоторлармен және Брайль жазуымен жабдықталған. Жасыл түс — үстіңгі ішекті басу керек екенін білдіреді, қызыл түс — астыңғы ішекке нұсқайды. Жоғарғы мотор дірілдесе — соққыны жоғары қарай жасау керек. Бұл қарапайым, бірақ тиімді кодтық жүйе нашар көретін адамға да, естімейтін адамға да бірдей дұрыс бағыт береді. Есту қабілеті бұзылған пайдаланушылар үшін тактильді сигналдар ойын барысында бағдарлауға мүмкіндік береді. Ал соқыр пайдаланушылар үшін арнайы кейске Брайль жазуымен белгілер енгізілген. Осылайша бір аспаптың өзінде бірнеше мүмкіндіктің кешені жинақталған.

Жобаның айрықша тұстарының бірі — қосымша аксессуар ретінде жасалған білезік. Бұл білезік дірілдеу арқылы қолдың қай бағытта қозғалу керектігін нақты көрсетеді. Нашар көретін немесе мүлдем көрмейтін адам үшін бұл шешім ерекше маңызды: ол аспапты сезіну арқылы ойнайды, тактильді импульстар арқылы ырғақ пен әуенді меңгереді. Мұндай тәсіл музыкалық оқытуда бұрын-соңды қолданылмаған жаңашыл бағыт болып табылады.

Қазір жасөспірім өнертапқыштар мен олардың ұстазы патент алу үшін қажетті құжаттарды дайындауда. Қурылғының өзіндік құнын төмендету — команданың алдағы басты мақсаттарының бірі. Зарина Бектулланың айтуынша, аспаптың бағасы мүмкіндігінше арзан болуы керек, өйткені оның негізгі пайдаланушылары — ерекше қолдауды қажет ететін адамдар. Бұл пікір жобаның тек технологиялық жетістік ретінде ғана емес, терең гуманистік негізде туғанын аңғартады. Іс жүзіндегі нәтижеге қол жеткізу үшін мектептер мен мемлекеттік мекемелердің, сондай-ақ жеке инвесторлардың қолдауы аса маңызды болмақ.