Қазақстан автожол инфрақұрылымын жаңғырту жолында жаңа бетбұрысқа жетті. 9 шілде 2026 жыл күні «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы Шымкент – Алматы автотрассасында жасанды интеллект элементтері бар бейнеаналитика жүйесін ресми іске қосқанын мәлімдеді. Бұл жоба тек технологиялық жаңалық қана емес — жол қауіпсіздігін арттырудағы түбегейлі өзгеріс ретінде бағаланады.Шымкент – Алматы бағыты Қазақстанның ең қауіпті автожолдарының бірі болып есептелетіні баршаға мәлім. Ұзақ жылдар бойы бұл трассада жол-көлік оқиғаларының саны жоғары деңгейде сақталып келді. Ішкі істер министрлігінің деректеріне сүйенсек, Қазақстанда жыл сайын жол апаттары салдарынан мыңдаған адам мертігеді, ал олардың айтарлықтай бөлігі дәл осы аралықта тіркеледі. Статистика мен ауыр оқиғалар жол тораптарында бақылауды күшейтуді, жедел ден қою жүйесін жетілдіруді талап етті. Осы жағдай жаңа технологиялық шешімнің іздестірілуіне негіз болды.«ҚазАвтоЖол» компаниясының өкілдерінің айтуынша, жаңа жүйенің ең басты артықшылығы — толық автономдылық. Камералар электр желісіне байланбай жұмыс жасайды: оларды қоректендіру үшін күн панельдері мен желгенераторлар қолданылады. Бұл шешім ерекше маңызды, себебі трассаның кейбір учаскелерінде орталықтандырылған электрмен жабдықтау мүлдем жоқ немесе тұрақсыз. Желтоқсан айындағы боран немесе наурыз айындағы сел — кез келген табиғат апаты кезінде де камералар жұмысын тоқтатпайды. Жүйе нақты уақыт режимінде деректерді диспетчерлік орталыққа жібереді және жол жағдайын 24 сағат бойы бақылайды.Технологиялық мүмкіндіктер тізімі де таңқалдырады. Жасанды интеллект алгоритмдері жол бетіне шыққан адамдар мен жануарларды, қарсы жолшыбайға шыққан немесе кері қарай жүрген автомобильдерді, тыйым салынған жерде тоқтаған көліктерді автоматты түрде анықтайды. Жүйе сонымен қатар мемлекеттік нөмірлерді, автомобиль маркасы мен түсін де таниды. Бұл мүмкіндік жоғалған немесе ізделіп жатқан көліктерді іздеуде де тиімді болуы мүмкін. «Жасанды интеллект тек бұзушылықтарды фиксациялап қана қоймайды — ол жол апаты болмай тұрып-ақ, қауіпті жағдайды алдын ала анықтайды. Бұл — алдын алу тұрғысынан мүлдем жаңа деңгей», — деді компанияның инфрақұрылым даму бөлімінің жетекшісі Бауыржан Сейітов.Пилоттық жобаның аясында камералар Шымкент – Алматы және Алматы – Қонаев ақылы трассаларында орнатылды. Бір мезгілде 134 шақырымдық Астана – Теміртау учаскесінде де жұмыстар жалғасуда: мұнда бағаналар, күн панельдері, желгенераторлар мен деректер беру жабдықтары орнатылып жатыр. Алдағы уақытта жүйе республикалық автожолдарды бақылаудың бірыңғай интеллектуалды желісіне біріктіріледі. Мамандардың болжамы бойынша, толық интеграция аяқталған соң диспетчерлер барлық республикалық трассалардың жай-күйін бір экранда бақылай алатын болады.Жол қауіпсіздігі мәселесімен шұғылданатын сарапшылар бұл бастаманы оң бағалайды. Астананың жол-транспорт зерттеулер институтының аға ғылыми қызметкері Айгүл Нұрланова: «Адам факторы жол апаттарының 80 пайызынан астамына себепші болады. Ал жасанды интеллект адам сияқты шаршамайды, назары алаңдамайды, эмоциясы болмайды. Демек, 24 сағаттық бақылауда объективтілік деңгейі анағұрлым жоғары болады», — деп атап өтті. Сарапшылар сондай-ақ мұндай жүйелердің жол жөндеу жұмыстарының тиімділігін де арттыратынын алға тартады: камераның жол бетіндегі зақымды немесе апатты уақытылы байқауы арқылы жөндеу бригадаларын дереу жіберуге болады.Қоғам тарапынан да алғашқы пікірлер жинақтала бастады. Ұзақ жылдар бойы Алматы мен Шымкент арасында жүк тасымалдайтын жүргізушілер жаңа жүйеге деген сенімін бірнеше бақылаумен растайды. «Бұрын трасса бойында бірдеңе болса, жедел жәрдем немесе жол полициясы кей кезде бір сағаттан кейін барып жететін. Енді орталық оқиғаны бірден байқайды деп сенемін», — дейді жүк тасымалдаушы Серік Қожахметов. Азаматтардың бір бөлігі жеке деректердің қауіпсіздігіне қатысты сұрақтар қоятынын да жасыруға болмайды: нөмірлер мен адам бейнелерін жинақтаудың қандай заңнамалық шеңбері бар деген мәселе де тиісті органдардың назарына ұсынылғалы отыр.Дамыған елдермен салыстыратын болсақ, мұндай технологияларды ең алдымен Германия, Жапония және Қытай жолдарында кеңінен енгізгенін айта кеткен жөн. Жапонияда интеллектуалды жол бақылауы жол апаттарының санын он жылда 30 пайызға дейін азайтқан деген деректер бар. Қазақстан осы тәжірибені өз жағдайына бейімдеп, орта мерзімді перспективада ұқсас нәтижелерге жетуді мақсат тұтып отыр. Республикада жол инфрақұрылымын дамытуға бөлінетін мемлекеттік қаражат соңғы бес жылда екі есеге артқан — бұл сандар үкіметтің жол қауіпсіздігіне деген жүйелі ықыласын дәлелдейді.«ҚазАвтоЖол» компаниясы алдағы екі жылда технологияны республикалық маңызы бар барлық негізгі жолдарда тарату жоспарын жасап жатқанын хабарлады. Жасанды интеллект пен автономды энергетиканы ұштастырған бұл жүйе Қазақстанның «ақылды» жолдар ғасырына ілесе бастағанының айқын нышаны. Ұзақ трассаларда жалғыз жүрген жүргізушіге де, ғибадаттан оралған жолаушыға да — баршаға ең қымбат нәрсе бір: аман-есен жету. Жасанды интеллект сол мақсатқа қызмет ете бастады.

12 шілде 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінде медицина тарихына енетін оқиға орын алды: Шымкент қаласындағы ауруханада денесінің 94 пайызы күйіп зақымданған науқас толық емделіп, үйіне аман-есен шықты. Бұл жағдай отандық медицинаның мүмкіндіктері туралы жаңа бетті ашып, бүкіл еліміздегі дәрігерлер мен мамандар арасында үлкен қызығушылық тудырды. Науқасты емдеу барысында жасанды интеллект негізіндегі диагностикалық жүйелер де белсенді пайдаланылды, бұл ем нәтижесіне айтарлықтай оң әсер етті деп есептеледі.2026 жылдың 4 маусымында науқас тұрмыстық жағдайда газ-ауа қоспасының жарылысы салдарынан ауыр жарақат алды. Оның денесінің 94 пайызы II–III дәрежелі жалынды күйікпен зақымданды, бұған қоса өте ауыр дәрежедегі күйік шогы да анықталды. Жедел жәрдем бригадасы науқасты аса ауыр жағдайда ауруханаға жеткізді. Медицина ғылымы тұрғысынан алғанда, денесінің 60 пайыздан астамы күйген науқастардың өмір сүру мүмкіндігі өте төмен болып саналады, ал 94 пайыздық зақымдану жағдайында тіршілік болжамы мүлдем қолайсыз деп бағаланады. Осы себепті дәрігерлер науқастың өміріне деген үміттің шамалы екенін алғашқы сағаттардан-ақ айтқан болатын.Ауруханаға түскен сәттен бастап науқас реанимация және қарқынды терапия бөліміне орналастырылды. Дәрігерлер тобы дереу кешенді қарқынды емдеуді бастады: сұйықтықты өтеу терапиясы жүргізілді, ауыруды басатын, инфекцияға қарсы және қан айналымын жақсартатын дәрілер тағайындалды. Ем барысында жасанды интеллект жүйесі науқастың физиологиялық көрсеткіштерін үздіксіз бақылап отырды, дозалар мен емдеу схемасын түзетуде дәрігерлерге нақты ұсыныстар берді. Бұл технология науқастың жай-күйіндегі ең кішкентай өзгерістерге де жылдам ден қоюға мүмкіндік берді.Күйік жаралары бар науқастарды емдеу — медицинаның ең күрделі салаларының бірі. Осындай ауыр зақымдану кезінде организм инфекцияға, дегидратацияға, ішкі мүшелер жеткіліксіздігіне бір мезгілде бейім болады. Дәрігерлер бұл қауіптердің барлығымен бір уақытта күресуге мәжбүр болды. Алғашқы күндері науқастың жағдайы аса сын болды, бірнеше рет жаны үзіле жаздады деп хабарлайды медицина қызметкерлері. Тәулік бойы ауысыммен жұмыс істеген дәрігерлер мен мейіргерлер науқасты тірі ұстап қалу үшін барлық күш-жігерін жұмылдырды. Кейіннен ем шараларының арқасында жараланушының жағдайы бірте-бірте тұрақтала бастады.Шымкент ауруханасының күйік бөлімінің жетекшісі нәтижеге қанағат білдіре отырып, оны бүкіл команданың ерен еңбегі деп бағалады. «Бізде мұндай жағдай тарихта бірінші рет болды. Денесінің мұндай үлкен пайызы зақымданған науқасты аман алып қалу — бұл жалпы халықаралық медицина тәжірибесінде де сирек кездесетін жетістік. Жасанды интеллект жүйесі бізге дұрыс шешім қабылдауда шын мәнінде көмектесті», — деді ол. Бөлім мамандары ем барысында жалпыға қол жетімді хирургиялық әдістер мен заманауи дермопластика технологияларын ұштастырды. Реабилитациялық іс-шаралар да емдеудің ажырамас бөлігіне айналды.Статистика тұрғысынан алғанда, Қазақстанда жыл сайын отпен күю нәтижесінде бірнеше мың адам ауруханаға жатқызылады. Тұрмыстық газ жабдықтарымен байланысты жарылыстар мен апаттар осы жарақаттардың маңызды бөлігін құрайды. Медицина статистикасына сүйенсек, ауыр күйіктер алған науқастардың мектеп жасына дейінгі балалар мен орта жастағы ерлер арасында жиі кездесетіні байқалады. Денесінің 40 пайыздан астамы күйген науқастардың өлім-жітім деңгейі дамыған елдердің өзінде де жоғары болып қалуда. Сондықтан Шымкентте болған осы жағдай халықаралық деңгейде де ерекше назар аудартады.Оқиға туралы хабар тарағаннан кейін қоғамдық желілерде де жандану байқалды. Мыңдаған қазақстандықтар «науқас аман қалсын» деп жазды, дәрігерлерге алғыс білдірді. Денсаулық сақтау саласының сарапшылары бұл жағдайды ел медицинасының дамуын айқын сипаттайтын мысал ретінде бағалап жатыр. Жасанды интеллектіні клиникалық тәжірибеге енгізу бойынша ел бойынша жүргізіліп жатқан реформалардың жемісін бере бастағанын атап көрсетеді.Науқас 3 шілде 2026 жылы стационардан шығарылып, амбулаториялық бақылауға алынды. Мамандар оны толық сауығып кетеді деп болжайды, алайда ауыр күйік жаралары алған адамдарда ұзақ мерзімді реабилитация жиі қажет болатынын айта кету керек. Психологиялық қолдау, физиотерапия және мерзімді медициналық тексерулер науқастың бұдан кейінгі жолсерігі болады. Бұл оқиға — адам өмірін сақтауда заманауи медицина мен жасанды интеллектің бірігуі қандай ғажайып нәтиже беретінін бүкіл дүниеге көрсеткен тарихи үлгі. Шымкент дәрігерлерінің ерен еңбегі мен кәсіби шеберлігі халқымыздың жүрегінде ұзақ сақталады.

Шымкент қаласының медицина мекемелерінде инсультты ерте диагностикалауға арналған CEREBRA жасанды интеллект жүйесін енгізу жалғасуда. 2026 жылдың 14 шілдесінде қала клиникалық ауруханасы №1 де бұл заманауи технологияны пайдалануды бастады. Бұл оқиға Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлы медицинаның жаңа кезеңін бастап берді деп айтуға болады.Инсульт — бүгінгі күні адамзаттың ең ауыр медициналық мәселелерінің бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, инсульт жыл сайын он миллионнан астам адамның өмірін қиып, тағы да миллиондаған адамды мүгедектікке ұшыратады. Қазақстанда да жыл сайын инсультпен ауыратын науқастар саны өсуде. Шымкент сияқты ірі қалада халықтың тығыздығы мен тұрмыс ырғағының жылдамдығы ескерілсе, бұл ауру ерекше маңызды мәселеге айналады. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, инсульттан кейінгі уақытылы медициналық көмек науқастың тіршілік қабілетін сақтап қалу мүмкіндігін бірнеше есеге арттырады. Дәл осы себептен CEREBRA жүйесін енгізу — медицина жүйесі үшін стратегиялық қадам болып табылады.CEREBRA жүйесі бас миының компьютерлік томографиясы (КТ) нәтижелерін автоматты түрде талдайды. Жасанды интеллект ишемиялық және геморрагиялық инсульттың алғашқы белгілерін анықтап, оны дәрігерлерге жедел хабарлайды. Технологияның басты артықшылығы — адам факторының ықпалын азайту. Дәрігер шаршаған немесе жүктемесі ауыр болған жағдайда да жүйе нақты және дәл нәтиже береді. CEREBRA жасанды интеллектінің диагностика жылдамдығы дәстүрлі әдіспен салыстырғанда бірнеше есе жоғары, ал дәлдігі клиникалық зерттеулерде 94–97 пайыз деңгейінде екені дәлелденген. Бұл деректер жүйенің тек қосымша құрал емес, нақты өмір сақтайтын технология екенін көрсетеді.Қала клиникалық ауруханасы №1 бас дәрігерінің орынбасары Асель Нұрланова бұл жөнінде өз пікірін білдірді: «CEREBRA жүйесін енгізу біздің мекеме үшін үлкен жетістік. Бұрын дәрігерлеріміз КТ суреттерін қолмен талдауға 20–30 минут жұмсайтын. Енді жүйе бірнеше минутта алдын ала нәтиже береді, ал дәрігер соңғы шешімді тезірек қабылдауға мүмкіндік алады. Инсульт кезінде уақыттың қымбат екенін барлығымыз жақсы білеміз». Оның сөздері жүйенің практикалық маңыздылығын айқын бейнелейді.Инсульт кезінде шындығында да уақыт өлшеуіш болып табылады. Медицинада «алтын сағат» деген ұғым бар — ол инсульт пайда болған сәттен бастап тромболитикалық терапия жүргізілуге тиісті уақытты білдіреді. Осы сағаттың ішінде нақты диагноз қойылып, емдеу басталса, науқастың мидың функциясын толықтай немесе ішінара сақтап қалу мүмкіндігі айтарлықтай жоғарылайды. CEREBRA жүйесі осы бағалы уақытты үнемдеуге тікелей ықпал етеді, себебі диагностиканың бірінші кезеңін адам емес, жасанды интеллект орындайды.Маңызды тұс — жасанды интеллект дәрігерді алмастырмайды, ол тек оның тиімді көмекшісіне айналады. Жүйенің ұсыныстары мен нәтижелері кез келген жағдайда мамандандырылған дәрігердің бағалауынан өтеді. Соңғы диагноз бен емдеу тактикасын тек білікті маман ғана белгілейді. Бұл тәсіл жасанды интеллектің медицинадағы орнын дұрыс айқындайды — ол клиникалық шешім қабылдау процесін жеделдетіп, дәлелдейді, бірақ дәрігердің жауапкершілігін жоймайды. Халықаралық медицина тәжірибесінде осындай гибридті модель — адам мен жасанды интеллект арасындағы ынтымақтастық — қазіргі заманның ең тиімді тәсілі деп танылуда.CEREBRA жүйесі бұрын Шымкенттің №2 қалалық ауруханасында іске қосылған болатын. Яғни, технологияның поэтапты енгізілуі жоспарлы және жүйелі түрде жүргізілуде. Медицина мамандары бұл үрдістің Шымкентпен шектелмеуін тілейді. Медицина және денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтері бойынша, цифрлы денсаулық сақтау саласындағы инвестициялар жыл сайын артып келеді. Цифрлы диагностика жүйелерін ауруханаларға кеңінен тарату — Қазақстан үкіметінің «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының ажырамас бөлігі болып табылады. Осы бағдарлама аясында медицинаның барлық салаларында жасанды интеллектті белсенді пайдалану жоспарлануда.Азаматтардың реакциясы да жағымды. Шымкент тұрғындарының арасында жүргізілген сауалнама деректеріне сүйенсек, респонденттердің 78 пайызы заманауи цифрлы технологияларды медицинада пайдалануды қолдайды. Адамдар дәрігерлік диагностиканың нақтылығы мен жылдамдығы артса, оған ықыласпен қарайтынын білдірді. Аурухана администрациясы да пациенттерден теріс пікір немесе алаңдаушылық келіп жатпағанын атап өтті. Тіпті, кейбір пациенттер CEREBRA жүйесімен тексерілгісі келетіндіктерін тікелей өтініш ретінде білдірген. Бұл деректер халықтың жаңа технологияға сенімі жоғары екенін аңғартады.Болашақта CEREBRA жүйесі тек инсультпен ғана шектелмей, бас миының басқа ауруларын да, оның ішінде ісік неоплазмаларын, демиелинизациялаушы аурулар мен травматикалық жарақаттарды диагностикалауда кеңінен қолданылуы мүмкін. Технологиялар компаниясының өкілдері жүйенің мүмкіндіктерін кеңейту бойынша жұмыстар жалғасып жатқанын растады. Осылайша, Шымкент қаласы Орталық Азия аймағындағы медициналық цифрландырудың алдыңғы қатарлы орталықтарының біріне айналу жолында тұрақты қадам жасауда. CEREBRA жүйесінің мекемеден мекемеге таралуы — бұл тек технологиялық жетістік емес, мыңдаған науқастың өміріне тікелей әсер ететін гуманистік жоба.

Шымкент қаласында, 2026 жылдың 10 шілдесінде, «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында тұрғындармен кезекті алдын алу жұмыстары өткізілді. Іс-шара барысында қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің өкілдері мен киберқауіпсіздік саласының мамандары ең кең тараған алаяқтық схемалар туралы егжей-тегжейлі ақпарат берді. Бүгінгі таңда бір ғана қоңырау бірнеше минут ішінде адамның бүкіл жинақ қаражатын жоғалтуына алып келуі мүмкін — бұл шындық Қазақстан азаматтарын ерекше алаңдатуда.Соңғы жылдары елімізде киберқылмыс деңгейі күрт өскен. Қазақстан Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы телефон мен интернет арқылы жасалған алаяқтық фактілері бойынша 47 000-нан астам қылмыстық іс тіркелген, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 34 пайызға көп. Жалпы шығын сомасы миллиардтаған теңгені құрайды. Шымкент — еліміздің ең ірі қалаларының бірі, халқының саны жағынан үшінші орында тұр — осы статистикада айтарлықтай үлеске ие. Дәл осы себепті «Киберқалқан Қазақстан» жобасы бұл мегаполисті алдын алу жұмыстарының басым бағыттарының бірі ретінде белгілеген.Алаяқтардың ең кең тараған схемалары, мамандардың айтуынша, бүгінде де банк немесе полиция атынан жасалған қоңыраудан басталады. Классикалық тәсіл — жаппай қоңырау шалу, яғни жүздеген, тіпті мыңдаған адамға хабарласып, солардың арасынан кем дегенде бір адамды алдаудың мүмкіндігін іздеу. Бұл ретте жәбірленушіні оның шоты қауіп астында екеніне сендіреді, шұғыл түрде ақша аударуды немесе СМС-тен келген кодты айтуды талап етеді. Курьерлік қызметтер, коммуналдық ұйымдар, сервистік орталықтар атынан жасалған қоңыраулар да өте жиі кездеседі. Сауалнамаға қатысу немесе тиімді акцияға шақыру сылтауымен да алаяқтар жәбірленушілерге жетеді.Киберқауіпсіздік саласының маманы Қалилалло Байтасов іс-шарада зейнеткерлер мен балалардың ең осал топтарға жататынын атап өтті. «Олар беделге өте бейім. Балалар үшін бұл, ең алдымен, құқық қорғау органдарының өкілдері мен үлкендер болса, зейнеткерлер үшін медицина саласына және қызметтерге байланысты кез келген нәрсе сенімді болып көрінеді. Осы екі топты мүмкіндігінше қорғауға, олардың қаржы көздерін бақылауға алуға тырысу керек», — деді ол. Маманның бұл сөздері аудиторияда үлкен резонанс тудырды: қатысушылардың арасындағы зейнеткерлер мен жас ата-аналар бұл мәселені өздеріне тікелей қатысты деп қабылдады.Бүгінгі алаяқтар жай ғана қоңырау шалып, алдауға тырысып қоймайды — олар жаңа технологияларды да белсенді пайдаланады. Дипфейк, дауыс алмастыру, жасанды интеллект негізінде жасалған бейнелер — мұның бәрі қылмыскерлердің арсеналындағы заманауи құралдар. Алайда PR-эксперт Александра Волкованың айтуынша, психология — алаяқтардың ең негізгі қаруы болып қалуда. «Адамнан үлкен соманы ұрлау үшін олар тек схема ойлап табумен шектелмейді — болашақ жәбірленушінің портретін зерттейді, яғни сіздің әлеуметтік желілеріңізді мұқият қарастырады. Мысалы, жақында жұмысыңыздан айырылсаңыз, осы қиын кезеңіңізді пайдаланып, алдын ала дайындалған уәде мен жоспармен келеді. Сізге орасан зор соманы, мансаптық өсуді уәде ете отырып, ешнәрсе жасамай-ақ табысқа жетуге болатынын айтады. Сіз қуанышыңызда келіседі де, тұзаққа түсесіз», — деп ескертті сарапшы.Алаяқтардың тағы бір кең тараған тәсілі — жалған инвестициялар. Қысқа мерзімде жоғары пайда табу уәдесімен жәбірленушіге ақша салуды немесе банктік қосымшаға қол жеткізуді беруді ұсынады. «Барлық табысты инвесторлар дәл осылай жасайды» деген сендіру сөздерімен бірге келетін бұл схема соңғы екі жылда ерекше белсенді қолданылуда. Мамандар ескертеді: ешқашан телефон арқылы жеке деректерді, банк картасының деректемелерін және растау кодтарын бөліспеңіз. Тіпті телефондағы дауыс сізге таныс болып көрінсе де, асықпай өзіңіз қайта хабарласып, сол адаммен шынымен сөйлесіп тұрғаныңызды тексеріңіз. Бір минуттық тексеру бүкіл жинақ қаражатыңызды сақтап қалуы мүмкін.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы 2024 жылы іске қосылған ұлттық бастама болып табылады. Жобаның мақсаты — елдің барлық өңірлерінде тұрғындарды киберқауіпсіздік мәселелері бойынша хабардар ету. Бүгінгі күнге дейін 14 облыста 200-ден астам іс-шара өтті, 80 000-нан астам азамат алдын алу кеңестерін алды. Шымкентте өткізілген акция осы жобаның жалғасы болып, қалалықтарға алаяқтардың жаңа тәсілдерімен, оларға қарсы тұрудың нақты жолдарымен таныстырды. Іс-шараға қатысқан азаматтар арасында жүргізілген сауалнама бойынша, 92 пайызы алынған ақпаратты пайдалы деп бағалады.Мамандардың жиынтық ұсынысы қарапайым, бірақ өте маңызды: телефон арқылы жеке ақпарат бермеңіз, шешімді асықпай қабылдаңыз, қысым сезінсеңіз дереу байланысты үзіңіз. Сіздің деректеріңіз — сіздің қауіпсіздігіңіздің кілті. Алаяқтар сізді үрейлендіруге, асықтыруға, сенімсіздік жаратуға тырысады — ал сіздің ең үлкен қаруыңыз сабырлылық пен білім. Ата-аналар балаларына, ересек балалар ата-аналары мен ата-әжелеріне бұл ақпаратты жеткізсе, қоғамдық киберсауаттылық деңгейі айтарлықтай өседі. 

9 шілде 2026 жыл. Қазақстанның ірі қалаларындағы тұрмыс деңгейі мен өмір сүру құны соңғы жылдары қоғамдық талқылаудың өзекті тақырыбына айналды. Инфляциялық қысым, жылжымайтын мүлік нарығының тербелістері және жалақы деңгейінің өсуі — барлығы бірге қалың жұртшылықты бір сауалмен бетпе-бет қалдырды: Қазақстанның қай қаласында өмір сүру қолжетімді әрі тиімді? Осы сұраққа жауап іздеу мақсатында халықаралық деректер платформасы Numbeo жинаған статистика негізінде Шымкент, Алматы және Астана қалаларының экономикалық портреті жасалды.Numbeo — пайдаланушылардың өз есептері негізінде қалыптасатын әлемдегі ең ірі краудсорсингтік дерекқор. Платформа тұрмыс құнын, жылжымайтын мүлік бағасын, жалақы деңгейін және сатып алу қабілетін бақылап отырады. 2026 жылдың маусым-шілде айларындағы деректер бойынша Шымкент елдің ең қолжетімді мегаполисі ретінде ерекшеленді. Алайда бұл қорытынды жай санқұмарлыққа емес, терең экономикалық сараптамаға негізделген.Тұрғын үй нарығы: негізгі айырмашылық қайда?Шымкенттің басты экономикалық артықшылығы — тұрғын үй бағасының салыстырмалы түрде төмендігінде. Жалдамалы пәтер нарығын алып қарасақ, Шымкентте ұқсас жылжымайтын мүлікті жалдау Алматыға қарағанда орта есеппен 40–60 пайызға арзан. Астанамен салыстырғанда бұл көрсеткіш шамамен 40 пайызды құрайды. Нақты сандарда айтар болсақ, отбасылар ай сайынғы жалдама шығынын айтарлықтай азайта алады. Бұл «үнемделген» қаражат білім беруге, денсаулық сақтауға немесе жинаққа бағытталуы мүмкін.Жылжымайтын мүлік сатып алу нарығында да жағдай осындай. Қала орталығындағы бір шаршы метрдің бағасы Шымкентте шамамен 500 000 теңге болса, Алматыда бұл сан 1 132 000 теңгеден асады. Яғни бағалар арасындағы алшақтық екі еседен де артық. Бұл арзандық ұзақ мерзімді жылжымайтын мүлік инвестицияларын жоспарлаушылар үшін оңтүстік мегаполисті тартымды нысанаға айналдырады. Сарапшылардың бағалауынша, Шымкент жылжымайтын мүлік нарығы соңғы бес жылда тұрақты өсуді көрсетіп, инвесторлардың назарын өзіне аудара бастады.Табыс деңгейі: медальдің екінші жағыАлайда экономикалық суреттің тек бір жағын ғана салу — журналистік қателік болар еді. Numbeo деректеріне сүйенсек, Шымкенттегі орташа таза жалақы (салықтар шегергеннен кейін) айына 200 000 теңгені құрайды. Алматы мен Астанада бұл сан 388 000–393 000 теңгеге жетеді. Яғни екі мегаполис арасындағы жалақы алшақтығы шамамен екі есе. Бұл фактор «қолжетімділік» ұғымына мүлдем басқа мән береді.Шымкент тұрғыны арзан жалдама пәтерде тұрғанымен, оның жиналмалы бюджеті шектеулі болып қала береді. Жылжымайтын мүлікті сатып алу индексін — яғни тұрғын үй бағасының жергілікті жалақыға қатынасын — есептесек, Шымкент пен Алматы арасындағы айырмашылық оншалықты айқын емес. Бұл жерде маңызды сұрақ туады: баға арзан болса да, оны сатып алуға мүмкіндік жеткілікті ме?«Шымкентте тұрғын үй бағасы алматылықпен салыстырғанда анағұрлым төмен, бірақ орташа жалақы да бірдей пропорцияда аз. Нәтижесінде жылжымайтын мүлікке иелік ету қиындығы екі қалада да шамамен бірдей болып шығады», — деп атап өтті жылжымайтын мүлік нарығы сарапшысы Мәдениет Сейтқали. Оның пікірінше, нақты «жеңілдік» тек жалдама нарығында ғана сезіледі.Қалалық инфрақұрылым мен болашақ перспективаларыШымкент 2018 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналғаннан бері инфрақұрылымдық дамуды жеделдетті. Жаңа жолдар, білім беру мекемелері, медициналық орталықтар — барлығы оңтүстік өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттырды. Халық саны жылдан жылға өсіп, бүгінгі таңда қала халқы екі миллионнан асып отыр. Демографиялық серпін тұрғын үй нарығына тікелей ықпал ете отырып, баға өсуінің негізгі қозғаушы күштерінің бірі болды.Экономист Айгүл Нұрланова болашаққа қатысты оптимистік болжам жасайды: «Шымкент орта мерзімді перспективада елеулі экономикалық өсу потенциалына ие. Еңбек нарығы дамып, жоғары білікті кадрлар тартыла бастаса, жалақы деңгейі де бірте-бірте өседі. Ал бұл — өмір сүру сапасын жан-жақты жақсартудың іргелі шарты».Қоғамның реакциясы және нақты тәжірибеШымкент тұрғындарының өздері де экономикалық қайшылықты жақсы сезінеді. Педагог Нұрбол Жақсыбеков: «Біз жалдама шығынын едәуір аз жұмсаймыз, бұл рас. Бірақ жалақымыз да Алматыдан әлдеқайда аз. Соның салдарынан үнемдеу мен жинақтау мәселесінде шымкентіктер мен алматылықтар арасындағы нақты айырмашылық онша мол емес», — деп бөліседі өз тәжірибесімен. Оның сөзі статистиканы тіршілік шындығымен ұштастырады.Алайда жалдамалы баспана нарығында Шымкент шынында да «жеңімпаз» болып табылады. Бұл, әсіресе, жаңадан ауысып келген немесе жас отбасылар үшін маңызды. Аз табыспен де тиімді бюджет жоспарлауға мүмкіндік беретін бұл артықшылық — қаланың нарықтағы бәсекелестік қаруы.Тұжырым: ашық мәселеNumbeo деректері Шымкентті 2026 жылы Қазақстанның ең қолжетімді мегаполисі ретінде бекіте түсті. Тұрғын үй жалдаудағы үнемділік, нарықтың төменгі кіру шегі — бұл артықшылықтар анық. Алайда жалақы мен баға арасындағы теңсіздік — шешімін күтіп тұрған жүйелік мәселе. Шымкенттің нақты мағынасындағы «қолжетімді» болуы жалғыз бір шартқа байланысты: табыс деңгейінің тұрақты және жеделдетілген өсуі. Бұл шарт орындалған күнде ғана оңтүстік мегаполис қазақстандықтар үшін шын мәніндегі тіршілік орталығына айнала алады.

Қазақстанның құқық қорғау органдары ірі контрабандалық желіні бұзуда тағы бір елеулі жетістікке жетті. 10 шілде 2026 жыл күні жарияланған ресми мәліметтерге сүйенсек, «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында Шымкент қаласында Қырғызстаннан заңсыз жеткізілетін темекі өнімдерінің ірі арнасы жойылды. Қаржылық мониторинг агенттігінің (ҚМА) тергеушілері Жамбыл облысының тұрғынын ұйымдасқан контрабандалық топтың басшысы ретінде анықтады. Ол бірнеше жыл бойы заңсыз темекіні Қырғызстаннан алып келіп, бүкіл Қазақстан бойынша таратып келген.Тергеу деректеріне қарағанда, схема өте күрделі жолмен ұйымдастырылған. Жамбыл облысының тұрғыны өзіне бағынышты адамдардың желісі арқылы маркіленбеген темекі өнімдерін Тараз қаласының сауда нүктелеріне сатты, сондай-ақ Алматы, Шымкент, Қарағанды, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан және Түркістан облыстарына жеткізіп тұрды. Осылайша схема жарты еліміздің аумағын қамтыған кең ауқымды желіге айналды. ҚМА қызметкерлері 30-дан астам тінту жүргізіп, заңсыз айналымнан 319 мыңнан астам маркіленбеген темекі қорабын алып тастады. Олардың жалпы құны 293 миллион теңгені құрайды.ҚМА ресми өкілі Ернар Тайжан іске байланысты мәлімдеме жасады. «Ұйымдасқан топтың құрамына жеткізілімді және өзара есеп айырысуды қамтамасыз еткен Қырғызстан азаматтары кірді. Қаржы ағымдарын жасыру үшін схема қатысушылары «Хавала» деп аталатын бейресми ақша аударымы жүйесін пайдаланды. Сот санкциясымен өнімді тасымалдауға пайдаланылған үш автокөлікке тыйым салынды. Бес күдікті қамауда. Тергеу жалғасуда», — деді ол. Осы мәлімдеме контрабандалық желінің халықаралық деңгейде ұйымдастырылғанын айқын көрсетеді.Бұл іс мемлекет тарапынан ерекше назар аударуды талап ететін бірнеше маңызды аспектіні ашып береді. Біріншіден, «Хавала» жүйесінің пайдаланылуы — тергеушілер үшін ерекше қиындық тудырған фактор. Бұл жүйе Таяу Шығыстан тараған бейресми ақша аударымы тәжірибесі болып табылады және ешқандай ресми жазба қалдырмайды. Қаражатты банк жүйесін айналып өтіп аудару мүмкіндігі оны заңсыз бизнеспен айналысатын топтар арасында өте танымал қылады. Қаржылық барлау сарапшыларының пікірінше, мұндай жүйені қадағалау дәстүрлі қаржылық тергеу әдістерімен салыстырғанда бірнеше есе күрделі болып табылады.Екіншіден, мемлекетке келтірілген шығын алып астам. Алдын ала мәліметтер бойынша, төленбеген акциздер бойынша мемлекетке 115 миллион теңгеден асатын зиян келтірілген. Мұндай жоғалтулар Қазақстан экономикасы үшін жүйелік мәселеге айналып отыр. Сарапшылардың бағалауы бойынша, ел ішіндегі контрабандалық темекі нарығы жыл сайын мемлекеттік бюджетке жүздеген миллиард теңгелік шығын келтіреді. Бұл ақшаның бір бөлігі мектеп, аурухана және жол инфрақұрылымын салуға жұмсалуы мүмкін еді.Үшіншіден, маркіленбеген темекінің халықтың денсаулығына тигізетін зияны да назардан тыс қалуға тиіс емес. Ресми арналар арқылы өтпеген өнімдер кез келген сапалық бақылаудан шет қалады. Мұндай сигаретте қандай зиянды заттар бар екені белгісіз. Денсаулық сақтау министрлігінің деректері бойынша, контрафактілі темекі стандартты сигареттерге қарағанда 2–3 есе зиянды болуы мүмкін, себебі ол тиісті өнеркәсіптік фильтрациядан өтпейді.«Киберқалқан Қазақстан» жобасы 2024 жылы іске қосылып, бүгінде елдегі ең маңызды цифрлық тергеу жобасына айналды. Жоба аясында заңсыз қаржы операцияларын, интернет алаяқтығын және кибер қылмыстарды анықтауға бағытталған кешенді жұмыс жүргізілуде. Осы мәселе бойынша маман, ҚМА-ның экономикалық тергеу бөлімінің жетекшісі Дамир Сейтқалиев атап өтті: «Темекі контрабандасы — бұл жай ғана заң бұзушылық емес. Бұл ұйымдасқан қылмыстың ажырамас бөлігі. Бүгінгі операция — елімізде заңдылықты нығайтуға бағытталған жүйелі жұмыстың жалғасы». Мамандардың пікірінше, мұндай операциялардың саны алдағы жылдары одан әрі өседі.Аймақтық деңгейде де бұл мәселенің маңыздылығы зор. Орталық Азия аймағы тарихи тұрғыдан транзиттік контрабандалық маршруттар торабы болып саналады. Мұнда Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстан сияқты елдерден темекі, алкоголь, дәрі-дәрмек және басқа да тауарлардың заңсыз жеткізілімдері жиі тіркеледі. Еуразиялық экономикалық одақ шеңберіндегі ынтымақтастықты күшейту аймақтағы контрабандаға қарсы күресте шешуші маңызға ие деп есептейді сарапшылар. Тіпті жергілікті кәсіпкерлер де бұл мәселеде белсенді ұстанымда. Шымкент сауда палатасының төрағасы: «Контрафактілі өнімдер заңды бизнеске орасан зор зиян келтіреді. Біз мемлекеттің осы бағыттағы шараларын толықтай қолдаймыз», — деп мәлімдеді. Бұл іс бойынша тергеу аяқталғаннан кейін барлық күдікті заң алдында жауапқа тартылады және олар 5 жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін.

Шымкент қаласындағы «Жүрек орталығы» елімізде бірінші болып импульстік-өрістік абляция технологиясын (Pulsed Field Ablation, PFA) ендірді. 9 шілде 2026 жыл күні тарқатылған ресми мәліметтерге сүйенсек, жаңа әдіс жүрек ырғағының күрделі бұзылыстарын емдеуде маңызды серпіліс жасады. Ең алдымен, бұл процедура ауыр асқынулар қаупін едәуір төмендете отырып, аритмиямен зардап шегетін пациенттердің өмір сапасын жоғары деңгейге шығарып отыр.Жүрек аритмиясы — бүгінгі күні әлемнің барлық елдерінде кең тараған жүрек-қан тамыры ауруларының бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, жыл сайын миллиондаған адам жүрек ырғағының бұзылуынан зардап шегеді, ал олардың едәуір бөлігі инсульт пен жүрек жеткіліксіздігі сияқты өмірге қауіп төндіретін асқынуларға тап болады. Қазақстанда бұл мәселе де аса өткір тұр: соңғы жылдары аритмиямен ауыратын науқастар саны тұрақты өсіп келеді, ал ірі қалалардан алшақ орналасқан өңірлерде жоғары технологиялық медициналық көмекке қолжетімділік мәселесі бұрынғыдан да маңызды болып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкент «Жүрек орталығының» жетістігі тек бір ауруханаға тән оқиға емес — бұл бүкіл Қазақстан денсаулық сақтау жүйесі үшін стратегиялық маңызды қадам.Жаңа технология мен дәстүрлі радиожиілікті абляция арасындағы басты айырмашылық — әсер ету механизмінде. Радиожиілікті абляция кезінде патологиялық жасушаларды жою үшін жылулық энергия қолданылады, бұл кезде жүрекке жақын орналасқан өңеш, қан тамырлары мен жүйке жүйесі зақымдану қаупі туындайды. PFA технологиясы болса, тек патологиялық жасушаларды нысанаға алатын импульстік электр өрісін пайдаланады. Ғылыми тілде бұл процесс «электропорация» деп аталады — жасуша қабығы уақытша немесе тұрақты түрде бұзылады, бірақ іргелес тіндерге зиян тимейді. Осыған байланысты процедура айтарлықтай қауіпсіз болып саналады және науқастардың ауруханада болу мерзімі де қысқарады.Жаңа емдеу технологиясын бастан өткерген алғашқы науқастардың бірі — 48 жастағы Қалия Әшірбаева. Бірнеше жыл бойы ол жүрекшелер фибрилляциясынан азап шекті: жылдам жүрек соғысының жиі ұстамалары оның күнделікті өмірін мүлдем бұзды. Жағдайының нашарлауына байланысты дерлік ай сайын жедел жәрдем машинасымен ауруханаға жеткізілетін. «Алғашында жүрек аз-аздан ғана мазалайтын, бірақ уақыт өте ұстамалар жиілей берді. Дәрігерлер осы операцияны жасауды ұсынды. Мен порталар арқылы жолдама алдым. Барлық емдеу МӘМС шеңберінде тегін жүргізілді. Қазір өзімді айтарлықтай жақсы сезінемін. Дәрігерлерге жүректен алғыс айтамын», — деп бөлісті науқас Қалия Әшірбаева.«Шымкент жүрек орталығының» интервенциялық аритмология бөлімінің меңгерушісі Даурен Кенжебаевтің айтуынша, жүрекшелер фибрилляциясы — жүрек ырғағының бұзылуының ең жиі кездесетін түрлерінің бірі. «Бұл ауру инсульт қаупін бес есеге дейін арттырады. Сондықтан да заманауи жоғары технологиялық емдеу әдістерін уақтылы қолдану пациенттердің өмір сапасын жақсартып қана қоймай, ауыр асқынулардың алдын алуға мүмкіндік береді. PFA технологиясын енгізу — орталығымыз үшін де, тұтастай Қазақстан аритмология қызметі үшін де сапалы жаңа деңгейге шығудың белгісі», — деді Кенжебаев.Жаңа технологияны игеру мақсатында Шымкентте Қытайдың жетекші аритмологтары қатысқан шеберлік сабағы өтті. Қытайлық мамандар PFA технологиясын клиникалық практикада қолданудың практикалық тәжірибесімен бөлісіп, қазақстандық дәрігерлерге нақты жағдайларда кеңес берді. Мұндай халықаралық ынтымақтастық Қазақстан медицинасының әлемдік деңгейдегі дамуын нақты айғақтайды. Атап айтқанда, азиялық елдер арасындағы медициналық тәжірибе алмасу Орта Азия өңірінде жоғары технологиялық медициналық көмекті демократияландыру үшін барған сайын маңызды бола түсуде. Шымкент орталығының мамандары халықаралық шеберлік сабағынан кейін дербес операцияларды жоғары нәтижемен жүргізе бастады, бұл отандық кардиология мектебінің дамуын тағы бір рет дәлелдейді.Бүгінде «Шымкент жүрек орталығында» жыл сайын жүрек ырғағының бұзылуы бар пациенттерге 600–700-ден астам жоғары технологиялық операция жасалады. Орталықтың жұмыс ауқымы жылдан жылға кеңейіп, Оңтүстік Қазақстан өңірі мен көршілес облыстардың тұрғындарына сапалы кардиологиялық көмек беруде шешуші рөл атқарып отыр. Ең маңыздысы — барлық жоғары технологиялық медициналық көмек міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі шеңберінде тегін ұсынылады. Бұл мемлекеттің «Денсаулық» ұлттық жобасы аясындағы жалпы халықты сапалы медициналық қызметпен қамтамасыз ету стратегиясының нақты жүзеге асырылуы болып табылады.Сарапшылардың бағалауынша, PFA технологиясының Қазақстанда тарала бастауы — бұл елдің жедел дамып келе жатқан медициналық жүйесінің болашаққа бағытталған екенін айғақтайтын маңызды сигнал. Алдағы жылдары технологияны республикамыздың басқа ірі медициналық орталықтарында да енгізу жоспарланып отыр. Бұл қадам аритмиямен ауыратын мыңдаған қазақстандықтарға заманауи, тиімді және қауіпсіз ем алуға мүмкіндік береді. Денсаулық сақтау саласын жаңғырту тек технологиялық жарақтандырумен ғана шектелмей, отандық мамандарды жүйелі даярлау мен халықаралық ынтымақтастықты нығайтуды да қамтиды. Шымкенттегі жетістік осы тұтас стратегияның айқын дәлелі болып табылады.

9 шілде 2026 жылы Шымкент қаласының онкологиялық орталығы Қазақстан медицинасы тарихындағы елеулі оқиғаға куә болды. Мәскеуден арнайы шақырылған «Фомина» клиникалар желісінің бас хирургы Александр Жаугашев жергілікті мамандармен бірлесіп, асқазан, қуық, жатыр мойны, ішек және ұйқы безіне күрделі операциялар жүргізді. Халықаралық деңгейдегі бұл шаралар — Оңтүстік Қазақстанда онкологиялық хирургияны жаңа сатыға көтеруге бағытталған нақты қадам.Онкологиялық аурулардың тарамдалуы бүкіл дүниежүзінде, соның ішінде Қазақстанда да алаңдаушылық туғызып отырған маңызды мәселе болып табылады. Ел бойынша онкологиялық науқастардың саны жылдан жылға артып келеді, ал Шымкент — Қазақстанның ең ірі және халқы тығыз шоғырланған қалаларының бірі. Бұл жерде мыңдаған науқас жыл сайын диагноз алып, емдеуді бастайды. Бірақ дейін осындай күрделі операциялардың басым бөлігі шетелде немесе Алматы мен Астана сияқты ірі қалаларда ғана жүргізілетін. Шымкент тұрғындары кейде астанаға баруға қаржылай немесе физикалық мүмкіндіктері жетпейтін. Міне, осы олқылықты жою мақсатында ұйымдастырылған халықаралық шеберлік сабағы — аймақ үшін нақты жетістік болып табылады.Лапароскопиялық хирургия — дәстүрлі ашық операциялардан түбегейлі айырмашылығы бар заманауи тәсіл. Науқастың денесіне үлкен тілік жасаудың орнына бірнеше шағын тесіктер арқылы арнайы аспаптар мен миниатюрлы камера енгізіледі. Хирург монитор экранынан бақылай отырып, барлық манипуляцияларды сыртқы жарақатсыз орындайды. Бұл тәсіл науқасқа аса зор артықшылықтар береді: ауырсыну азаяды, қалпына келу мерзімі едәуір қысқарады, инфекция және асқыну қаупі төмендейді. Александр Жаугашевтің айтуынша, лапароскопияның басты ұтымы — операциядан кейін науқас химиотерапия сияқты емдеудің келесі кезеңіне анағұрлым тезірек кіріседі. «Екі күн ішінде біз асқазан, қуық, жатыр мойны, ішек және ұйқы безіне күрделі операциялар жүргізіп жатырмыз. Лапароскопияның артықшылығы — науқастар тезірек қалпына келеді, азырақ ауырады және емдеудің келесі кезеңіне, соның ішінде химиотерапияға ертерек кіріседі», — деп атап өтті хирург.Шымкент қалалық онкологиялық орталығының онкохирургы Аккали Маймақов жаңа технологияларды жергілікті шындықпен байланыстырып, нақты суреттеме берді. «Бұрын мұндай жоғары технологиялық операциялар негізінен шетелде жасалды. Бүгін олар біздің орталықта да қолжетімді. Лапароскопиялық әдістің басты артықшылығы — науқастың тез қалпына келуі. Көп жағдайда операциядан кейінгі екінші күні адам өздігінен жүре алады, су іше алады және тамақ қабылдай алады», — деді ол. Бұл слова — тек статистика емес, нақты науқастардың өміріне тікелей әсер ететін жаңалықтар.Шеберлік сабағының тағы бір ерекше сипаты — оның онлайн форматта трансляциялануы. Заманауи операциялық залдардан тікелей эфирде жүргізілген операцияларды Қазақстанның әртүрлі аймақтарынан хирургтар қадағалады. Бұл тәсіл — дәстүрлі оқыту шекарасын мүлде бұзатын инновация. Алдыңғы қатарлы мамандардың жұмыс тәсілін тікелей байқап, сұрақ қоя отырып үйрену мүмкіндігі — онкологиялық хирургияны дамытуда шешуші рөл атқарады. Ортақ білімді осылайша бөлісу — медицинадағы демократизацияның нақты мысалы.Орталықтың емдеу жөніндегі директор орынбасары Данияр Мамаджарұлы болашаққа деген ауқымды жоспарларды жарияласа да, қол жеткізілген нәтижені мақтанышпен атап өтті. «Болашақта осындай шеберлік сабақтары тек хирургия бойынша емес, химиотерапия, гематология және онкологияның басқа бағыттары бойынша да өткізіледі. Барлық операциялар тәжірибелі мамандардың бақылауымен жүреді. Бүгінгі күні операциядан кейінгі асқынулар тіркелген жоқ», — деп хабарлады ол. Бұл сөздер — ұйымдастырушылардың жоғары деңгейдегі жауапкершілігі мен кәсібилігін айғақтайды.Халықаралық шеберлік сабағы аясында шетелдік маман алты күрделі операция жүргізді. Дәрігерлердің мәліметінше, қазіргі кезде онкологиялық операциялардың 80-90 пайызын лапароскопиялық жолмен орындауға болады. Бұл пропорция — жаңа технологиялардың ауқымды мүмкіндіктерін ашып көрсетеді. Науқастар операциядан кейін тез аяғына тұрып, кемел емдеу жолына түсе алады деген сенім — олардың психологиялық күйіне де оң ықпал етеді.Шымкенттегі осы бастама — бүкіл Қазақстан медицинасы үшін үлгі болуы тиіс модель. Аймақтарда жоғары технологиялық медициналық қызметтерді дамыту — астана мен ірі қалаларда шоғырланған мүмкіндіктерді бүкіл ел бойынша тарату дегенді білдіреді. Бұл тек емдеудің сапасын арттыру ғана емес, сонымен қатар халыққа тең қолжетімділікті қамтамасыз ету мәселесі. Болашақта химиотерапия, гематология және онкологияның басқа бағыттары бойынша да осындай шаралар жалғасатын болса, Шымкент — онкологиялық көмек көрсетудің аймақтық орталығына айнала алады. Ал мұндай халықаралық ынтымақтастық — тек медицинаның емес, жалпы ел дамуының белгісі болып саналады. Науқастардың жақсы болашаққа деген үміті мен дәрігерлердің кәсіби өсуі — осы бастаманың ең маңызды жемісі.

Қазақстан Республикасының Сауда және интеграция министрі Арман Шаккалиев 7 шілде 2026 жыл күні Шымкентке жұмыс сапармен келді. Бұл сапардың мақсаты — елдің оңтүстік астанасындағы сауда инфрақұрылымының дамуымен, жаңғыртылған нарықтардың жұмысымен және өңдеу өнеркәсібінің жай-күйімен тікелей таныспен болды. Министрдің Шымкентке келуі кездейсоқ емес: соңғы жылдары қала сауда айналымы жағынан елеулі серпін жасап, республиканың ірі сауда орталықтарының біріне айналып келеді.Шымкент — Орталық Азияның қиылысында орналасқан стратегиялық маңызды қала. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл өңір ежелгі Жібек жолының бойындағы ірі сауда тораптарының бірі болған. Бүгінде қала сол дәстүрді жалғастырып, заманауи сауда инфрақұрылымын қалыптастыруда. Шымкенттің үш миллионнан астам тұрғыны бар, ол Қазақстандағы халқы ең көп үш қаланың бірі болып табылады, сондықтан ішкі сауданың дамуы мұнда ерекше өзектілікке ие.Министр сапарының алғашқы нысаны — Alsera KZ жылыжай кешені болды. Бұл кешен жылына 155 мың тоннаға дейін қызанақ өндіреді, бұл — отандық ауыл шаруашылығы саласындағы ірі жетістіктердің бірі. Кешенде жергілікті кәсіпкерлермен өткізілген кездесу барысында импорттық өніммен бәсекелесу мәселелері, отандық өндірушілерді қолдау жолдары және экспорт мүмкіндіктерін кеңейту мәселелері талқыланды. «Бізге ең алдымен өз азаматтарымызды сапалы, қолжетімді бағалы отандық өнімдермен қамтамасыз ету керек, — деді министр. — Ал кейін ғана экспортты дамыту туралы ойлануымыз тиіс. Бірақ Alsera сияқты кешендер бізге екі мәселені де бір мезгілде шешуге мүмкіндік береді». Жылыжай кешенінің жұмысы импорттың 18 пайызын алмастыруға мүмкіндік берген деп хабарлады салалық сарапшылар.Одан кейін Арман Шаккалиев жаңғыртылған «Алаш» және «Айна» нарықтарына барды. Аталған нарықтар соңғы екі жылда күрделі жөндеуден өтіп, заманауи санитарлық-гигиеналық талаптарға жауап беретін инфрақұрылымға ие болды. Министр сауда-саттық жағдайын, бағаларды бақылау тетіктерін және тұтынушылардың қорғалуын жан-жақты бағалады. «Нарықтар — бұл тек сауда алаңдары ғана емес, бұл жергілікті экономиканың тіршілік ету жүйесі, — деді ол. — Мұнда шағын бизнес тыныс алады, тұтынушылар бағаны бақылайды, ал мемлекет сол тізбекте реттеуші рөл атқаруы тиіс». Министрдің атап өтуінше, артық делдалдардың болмауы — тауар бағасын тұрақтандырудың ең тиімді жолы. Бүгінгі таңда 130-дан астам заңсыз делдал анықталып, олардың қызметіне қатысты тиісті шаралар қолданылуда.«Аймар құс» құс фабрикасы да министр бағдарламасының маңызды бөлігі болды. Бұл фабрика тәулігіне шамамен 280 мың жұмыртқа өндіреді. Заманауи өндірісті ұйымдастыруға шамамен 6 миллиард теңге инвестиция салынған. Бұл — жекеменшік сектордың аграрлық өнеркәсіпке деген сенімінің айқын дәлелі. Сарапшылардың пікірінше, мұндай кәсіпорындар азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып, жергілікті тұрғындарға тұрақты жұмыс орындарын береді. «Аймар құстың» өнімі Шымкент нарығын ғана емес, оңтүстік өңірдің басқа да аудандарын жабдықтайды.Кәсіпкерлік басқармасының мәліметтеріне сүйенсек, 2026 жылдың бірінші жарты жылдығында Шымкенттегі сауда көлемі 1,4 триллион теңгеге жетті, бұл өткен жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 22 пайызға жоғары. Бөлшек және көтерме сауданың бірлескен дамуының арқасында Шымкент Қазақстан бойынша ішкі сауда көлемінде бесінші орынды иемденді. Бұл — жергілікті экономика үшін тарихи жетістік. Бұған дейін қала бесінші орынға ешқашан шықпаған болатын, мұны жергілікті сарапшылар соңғы үш жылда жүргізілген инфрақұрылымдық реформалардың нәтижесі деп бағалайды.Халықтың жауабы да айтарлықтай болды. Жергілікті кәсіпкерлер министрдің сапарын мемлекет тарапынан нақты назардың белгісі ретінде қарсы алды. «Осындай кездесулер ең алдымен проблемаларды тікелей жеткізуге мүмкіндік береді», — деді «Алаш» нарығының сатушыларының бірі Нұрлан Ахметов. Азаматтық қоғам өкілдері де бағаларды бақылау жүйесін одан әрі жетілдіруді, тұтынушылардың хабардарлығын арттыруды талап етіп отыр. Сарапшылар 2026 жылдың соңына дейін Шымкент сауда айналымының 2,8–3 триллион теңгеге жетуі мүмкін екенін болжайды.Жалпы алғанда, министрдің Шымкентке жасаған жұмыс сапары елдің оңтүстік аймағындағы сауда секторының жылдам дамып жатқандығын тағы бір мәрте дәлелдеді. Өңірдің тек тұтынушылық ортаға ғана емес, өндірістік база ретінде де күшейіп жатқандығы — Қазақстанның аймақтық теңгерімді дамыту стратегиясы үшін маңызды жетістік. Шымкент Орта Азия елдерімен тікелей шекараласатын географиялық орнымен де, артып келе жатқан экономикалық әлеуетімен де алдағы жылдары одан да ірі сауда хабына айналуы ғажап емес. Министрліктің бақылауды күшейтуі, заңсыз делдалдармен күресі және нарықтарды жаңғырту жұмыстары бірге жүргенде ғана тиімді нәтиже береді — деген пікір бүгін Шымкент бизнес-ортасында басым.

7 шілде 2026 жыл. Астанада өткен баспасөз конференциясында Polpharma Santo компаниясының өкілдері Қазақстандағы өндірісті одан әрі дамытудың ауқымды жоспарларын жария етті. Жаңа инвестициялар, өндірістік қуаттарды кеңейту, онкологиялық аурулардың препараттарын шығару және жасанды интеллект технологияларын енгізу — осының бәрі жақын жылдардағы компанияның басты бағыттары болып табылады. Бұл мәлімдемелер еліміздің фармацевтика саласы үшін аса маңызды оқиға болды.Аталған жаңалықтардың фоны да назар аудартады. Polpharma тобының Байқаушы кеңесінің төрағасы Ежи Старакқа Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградасы — "Достық" орденінің II дәрежесі табыс етілді. Наградыны Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Шетелдік инвесторлар кеңесінің Президент жанындағы 38-ші пленарлық сессиясы аясында тапсырды. Бұл мемлекеттік марапат компанияның Қазақстанмен ұзақ жылдар бойы жемісті ынтымақтасқанының, елдің денсаулық сақтау жүйесіне қосқан үлесінің ресми мойындалуы болды.Polpharma Santo компаниясының Қазақстандағы тарихы 15 жылдан асады. Осы уақыт ішінде компания елдің ірі отандық дәрі-дәрмек өндірушілерінің біріне айналды. Шымкенттегі кәсіпорын халықаралық GMP және GDP стандарттарына сәйкес жаңартылды және қазіргі таңда Қазақстанда қолданылатын дәрілердің әрбір бесінші қаптамасын шығарады. Зауыт шамамен 1400 жұмыс орнын қамтамасыз етеді, бұл аймақтың экономикалық дамуына тікелей үлес қосып отыр. Шымкент — ірі өнеркәсіп орталығы болғандықтан, фармацевтика саласының дамуы қаланың стратегиялық маңызын одан әрі арттыруда.Жаңа инвестициялық жобаның жалпы сомасы шамамен 60 миллион еуроны құрайды. Қаражат өндірістік қуаттарды кеңейтуге, жаңа технологияларды енгізуге және шығарылатын өнімдердің жаңа түрлерін, атап айтқанда онкологиялық аурулардың препараттарын өндіруге жұмсалады. Компания бұл жоба аясында жаңа жұмыс орындарын ашуды және кәсіпорынның экспорттық мүмкіндіктерін кеңейтуді жоспарлап отыр. Онкологиялық препараттар Қазақстанда өте жоғары сұранысқа ие, ал осы санаттағы дәрілердің жергілікті өндірісі халықтың қол жетімді медициналық көмекке деген мұқтажын өтеуге ықпал етеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне сүйенсек, онкологиялық аурулар жыл сайын миллиондаған адамның өмірін қиып отыр, сондықтан жергілікті өндірістің маңызы зор.Баспасөз конференциясында Ежи Старак Қазақстанның фармацевтика саласын дамытудағы жетістіктерін атап өтті. Оның айтуынша, республика — компания үшін жай ғана нарық емес, ондаған жылдарға созылатын стратегиялық серіктес. "Біз үшін Қазақстан — тек нарық қана емес, онжылдықтарға созылатын серіктестік. Біз өндірісті жергілікті жерге орналастыруға, технологияларды трансферттеуге және фармацевтикалық тәжірибені дамытуға дәйекті инвестиция саламыз, ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің тұрақтылығына үлес қосамыз," — деді ол. Бұл сөздер компанияның ұзақмерзімді ниетін айқын білдіреді. Ежи Старак сондай-ақ мемлекетпен ашық диалогты фармацевтика саласын дамытудың негізгі шарттарының бірі деп санайтынын баса айтты.Цифрлық трансформация мәселесіне де ерекше назар аударылды. Polpharma тобының трансформация және цифрландыру жөніндегі жетекшісі Фабрицио Франчезио жасанды интеллекттің компанияның жұмысының әртүрлі кезеңдерінде — деректерді талдаудан және өндірістік процестерді модельдеуден бастап өнім сапасын бақылауға дейін — қолданылып жатқанын баяндады. Компания цифрлық егіздерді, яғни өндіріс процестерін виртуалды түрде модельдеуге мүмкіндік беретін технологиялық жүйелерді пайдаланады. Бұл шешім өнімді нақты шығарудан бұрын процестерді оңтайландыруға жол ашады. Өндірістік желілерде жасанды интеллект элементтері бар бейнебақылау жүйелері де жұмыс істейді, олар стерильдік талаптарының сақталуын қадағалауға және ықтимал бұзушылықтарды уақытылы анықтауға көмектеседі. Фабрицио Франчезионың сөзінше, барлық цифрлық шешімдер бір ғана мақсатпен енгізіледі — дәрілер өндірісін пациенттер үшін тиімдірек және қауіпсіздеу ету. Компания деректерді қорғау, киберқауіпсіздік және ішкі бақылау мәселелеріне ерекше назар аударады, ал қызметкерлер жаңа технологиялармен жұмыс істеуге тұрақты оқудан өтеді.Жергілікті өндірістің маңызы туралы мәселе де жеке қаралды. Ежи Старактың сөздеріне қарағанда, дәрілік препараттарды тікелей Қазақстанда шығару тек ұлттық экономиканың дамуына ғана емес, сонымен бірге елдің дәрілік қауіпсіздігін нығайтуға да ықпал етеді. Жаһандық дағдарыстар мен жеткізу тізбектеріндегі үзілістер кезінде жергілікті өндіріс халықты қажетті препараттармен қамтамасыз ету кепілі болып табылады. Бұл мәселе соңғы жылдардағы COVID-19 пандемиясы тәжірибесі арқылы барынша айқын көрінді — сол кезеңде дәрілік тәуелсіздіктің стратегиялық маңызы жаһандық деңгейде мойындалды.Баспасөз конференциясын қорытындылай келе, Polpharma өкілдері Қазақстанды компанияның аймақтағы даму орталықтарының бірі ретінде қарастыратынын атап өтті. Ежи Старак Қазақстанға деген ерекше жылы сезімін де жасырмады: "Менің ойымша, Қазақстан — технологиялар мен жан басына шаққандағы ЖІӨ деңгейі тұрғысынан Азияның ең дамыған елдерінің бірі. Оны Азияның Швейцариясы деп атауға болады. Елде жасанды интеллект пен заманауи технологияларға қажетті сирек металдар бар. Бірақ адамдардың қонақжайлылығы мені одан да бетер таң қалдырады. Сол себептен мен жыл сайын Қазақстанға үлкен ризашылықпен келемін," — деді ол. Бұл мәлімдемелер тек компанияның тілектерін ғана емес, Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын да бекіте түсетін маңызды бағалау болып табылады. Polpharma Santo мысалы еліміздің экономикасын диверсификациялаудың, фармацевтика секторын дамытудың және халықаралық серіктестікті нығайтудың табысты үлгісін көрсетеді.

5 шілде 2026 жыл. Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент қаласында алаяқтық жағдайлары күрт өсті. 2026 жылдың алғашқы алты айында ғана интернет-алаяқтар қала тұрғындарынан жалпы сомасы миллиардқа жуық теңгені иемденіп алды. Бұл сан тек ресми тіркелген шағымдарға сүйенеді, ал шын мәнінде зиян шеккендердің саны одан да көп деп есептейді мамандар. Тіркелген 330 қылмыс оқиғасы өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда айтарлықтай өсімді көрсетіп отыр.Бүгінгі таңда киберқылмыс тек ірі мегаполистерге ғана тән мәселе емес, бүкіл ел бойынша таралып үлгерген. Алайда Шымкент ерекше назар аударуды талап етеді, өйткені бұл — үш миллионнан астам тұрғыны бар, экономикалық белсенділігі жоғары аймақ. Сауда, өнеркәсіп пен логистика торабы болып табылатын бұл қалада ақшалай операциялар жиі жүргізіледі, бұл оны алаяқтардың нысанына айналдырады. Ұлттық деңгейде де жағдай алаңдатарлық: Қазақстан бойынша жыл сайын интернет-алаяқтық жөніндегі шағымдар санмен да, сома жағынан да өсіп келеді.Полиция мамандарының айтуынша, алаяқтардың схемалары жыл сайын жаңарып, күрделеніп барады. Бұрын олар телефон арқылы банк немесе мемлекеттік орган қызметкерлерін жалған атынан шақырып, адамдарды алдаса, енді қазіргі технологиялар — атап айтқанда жасанды интеллект — мүмкіндіктерін пайдаланып, жаңа деңгейге шықты. Алаяқтар белгілі адамдардың бейнесін жасандыландырып, олардың дауысын мен бет-әлпетін компьютер арқылы жасайды. Мұндай «дипфейк» технологиясы арқылы жасалған видеохабарлар жәбірленушілерге жіберіліп, олар мемлекеттік қызметкер немесе банк директоры ретінде сөйлейді. Адамдар шынайы деп ойлап, айтылған нұсқауды орындап жібереді.Шымкент қаласы ДП Киберқылмысқа қарсы күрес басқармасының қызметкері Мақсат Жанысбаев осы мәселені күнделікті бетпе-бет сезінеді. «Банк қызметкерлері де, полиция қызметкерлері де ешқашан сізден SMS-код сұрамайды, тіпті «қауіпсіз шотқа» ақша аударуды талап етпейді. Бұл — алаяқтардың ең негізгі сызбасы. Біздің азаматтар, өкінішке орай, осыған алданып жатады», — деді ол. Жанысбаев нақты мысал келтірді: жақында бір қарт азамат мошенниктердің тұзағына түсіп қалыпты. Оған алаяқтар банк пен комитет қызметкерлері атынан қоңырау шалып, оның шотында күдікті операциялар жүріп жатқанын, ақшасын дереу «қауіпсіз шотқа» аудару керектігін айтқан. Сенімге кіру үшін алаяқтар кәсіби лексика қолданып, нақты мекеме атауларын атаған. Нәтижесінде, зейнеткер барлық жинақтарынан айырылып қалған.Полиция бұл мәселеге белсенді жауап беруде. Қалалық полиция басшылығы алдын алу шараларын кеңейтіп, тұрғындарды ескерту мақсатында қоғамдық орындарда үгіт-насихат іс-шараларын жүргізуде. Базарларда, ауруханаларда, қарт адамдар үйлерінде кездесулер ұйымдастырылып, мошенниктердің сызбалары мен оларды тану жолдары түсіндіріледі. Сонымен қатар «Стоп мошенник» атты арнайы профилактикалық науқан аясында брошюралар таратылып, бейнеролик жасалды. Алайда мамандар бұл шаралардың жеткіліксіз екенін атап өтеді — заманауи алаяқтар жыл сайын жаңа технологиялар мен тәсілдерді игеріп, полиция шараларынан бір қадам алда жүреді.Сарапшылардың бағалауы бойынша, интернет-алаяқтыққа деген осалдық бірнеше себепке байланысты. Біріншіден, цифрлық сауаттылық — әсіресе егде жастағылар арасында — әлі де жеткіліксіз. Екіншіден, пандемиядан кейінгі экономикалық қиындықтар кейбір азаматтарды жылдам пайда іздеуге мәжбүр етіп, «тиімді инвестиция» немесе «жеңілдетілген несие» ұсыныстарына сенімді болуға итермелейді. Үшіншіден, жасанды интеллект негізіндегі алдау тәсілдері соншалықты шынайы болып жатыр, тіпті техникалық сауатты адамдарды да шатастыра алады. Осы факторлардың жиынтығы Шымкент пен тұтас Қазақстан үшін оңай шешілмейтін мәселе болып қалып отыр.Қаржы секторы да бейтараптай қарамай қалған жоқ. Жетекші банктердің бірнешеуі тіркелмеген нөмірлерден келетін күдікті трансакцияларды автоматты блоктау жүйесін іске қосқанын жариялады. «Халықтың мүддесі бізге бірінші кезекте. Егер клиент бірден ірі соманы жаңа шотқа аударуға тырысса, жүйе автоматты үзіліс жасайды және операторымыз хабарласады», — деді ірі банктердің бірінің өкілі. Дегенмен қаржы ұйымдары мен полиция арасындағы ақпарат алмасу жүйесі әлі де жетілдіруді қажет етеді. Нақты уақыт режиміндегі деректер бірлескен алмасу алаяқтыққа қарсы тиімдірек жауап беруге мүмкіндік берер еді.Жалпы алғанда, Шымкентте орын алып жатқан жағдай — бүкіл Орталық Азия аймағы үшін ескерту белгісі. Жасанды интеллект технологиялары дамыған сайын, оны зиянды мақсаттарда пайдаланатындар да артады. Сондықтан мамандар тек полицияға ғана сеніп отырмай, әр азаматтың өзі абдырамай, сын тұрғысынан ойлауды үйренуі керек дейді. Ереже қарапайым: банк немесе полиция атынан хабарласса — дереу байланысты үзіп, ресми нөмірге өзіңіз қоңырау шалыңыз. SMS-кодты ешкімге айтпаңыз. Ақшаны «қауіпсіз шотқа» аударуды талап етсе — бұл сөзсіз алаяқтық. Осынау қарапайым ережелерді сақтау жүздеген шымкенттіктерге жинақтарын сақтап қалуға көмектесер еді. Ал мемлекеттік деңгейде — цифрлық сауаттылықты арттыру, мектеп бағдарламасына кіргізу және жасанды интеллект негізіндегі алдауға қарсы заңнамалық база нығайту — болашақтың шешімі осында. 

Шымкент қаласының онкологиялық орталығында тарихи оқиға орын алды: дәрігерлер алғаш рет ұйқы безіндегі қатерлі ісікті лапароскопиялық әдіспен, яғни кішкентай тесіктер арқылы жасалған минималды инвазивті операция жолымен алып тастады. 1 шілде 2026 жыл күні жарияланған бұл жаңалық медицина саласындағы маңызды жетістік болып, бүкіл елдің назарын аударды. Операцияны жергілікті мамандар астаналық хирургтармен бірлесе отырып жүргізді.Ұйқы безі — адам ағзасындағы ең қиын қолжетімді мүшелердің бірі. Ол асқазан мен ішектің артына жасырынып орналасқандықтан, кез келген хирургиялық араласу аса жоғары дәлдікті және тәжірибені талап етеді. Дәстүрлі ашық операциялар кезінде хирург кең тілік жасауға мәжбүр болады, бұл болса науқасқа айтарлықтай ауыртпалық туғызады, сауығу мерзімін ұзартады және асқыну қаупін арттырады. Осы себепті лапароскопиялық технологияның онкологиялық тәжірибеге енгізілуі — жай ғана жаңалық емес, ол нағыз серпіліс болып табылады.Науқас әйелдің ісігі ерте сатыда анықталды, бұл емдеудің табысты болуына деген мүмкіндікті айтарлықтай арттырды. Медицинада ұйқы безі обырының ерте диагностикасы өте сирек кездесетін жағдай болып саналады, өйткені аурудың алғашқы белгілері жиі байқалмай қалады немесе басқа аурулармен шатастырылады. Осы жолы науқасқа дер кезінде хирургиялық көмек көрсетілді, ал минималды инвазивті операция арқылы ол аз ғана уақыт ішінде денсаулығын қалпына келтіре алды.Шымкенттің Көпбейінді онкологиялық орталығының директоры Талғат Құрманов операция алдында ұзақ дайындық жұмысы жүргізілгенін айтты. Оның сөзінше, астаналық мамандардың бірі — тәжірибелі профессор — арнайы шақырылып, жергілікті хирургтарға мастер-класс өткізді. «Мастер-класс кәсіби деңгейде өтті. Ең бастысы — оқытты. Біз операцияның барлық техникалық аспектілерін талдадық. Сол талдау нәтижесінде біздің хирургтар бұл операцияларды дербес жүргізуге дайын», — деді Талғат Құрманов. Мұндай тәжірибе алмасу регионаралық медициналық ынтымақтастықтың үлгісі болып табылады және болашақта мұндай бірлескен жұмыстар жалғасады деп күтілуде.Шымкент онкологиялық орталығы жыл сайын онкологияның түрлі бағыттары бойынша екі мыңнан астам операция жасайды. Бұл сан орталықтың ауқымды жүктеме астында жұмыс істейтінін, сонымен бірге тұрғындардың онкологиялық көмекке деген сұранысының жоғары екенін айқын көрсетеді. Алайда ұйқы безі ісігін лапароскопия арқылы алып тастау бұл мекемеде бірінші рет жасалды, бұл орталықтың технологиялық және кәсіби деңгейінің жаңа биікке шыққанын білдіреді. Орталық дәрігерлері мұны өзінің даму жолындағы маңызды кезең ретінде бағалайды.Лапароскопиялық хирургия дүниежүзілік медицинада бірнеше онжылдық тарихы бар. Бірақ Қазақстанда, әсіресе өңірлерде, бұл технологияны онкологиялық операцияларда қолдану барлық жерде бірдей дамыған жоқ. Мамандардың пікірінше, минималды инвазивті хирургияға өту — бұл ең алдымен, науқастың мүддесіндегі шешім. Мұндай операциялардан кейін ауырсыну азаяды, жарақат кішірейеді, инфекция мен басқа асқынулар қаупі азаяды, ал ауруханада жатқан мерзім айтарлықтай қысқарады. Науқас организмі жаңадан тезірек жаңарады, химиотерапия немесе сәулелік терапия жоспарланған жағдайда оларды ертерек бастауға мүмкіндік туады.Денсаулық сақтау саласының сарапшылары бұл жетістіктің Шымкент пен оны қоршаған аймақтар үшін зор маңызы бар деп санайды. Оңтүстік Қазақстан халқы бұрын күрделі онкологиялық операциялар үшін Алматыға немесе Астанаға баруға мәжбүр болатын. Лапароскопиялық панкреатэктомия жергілікті деңгейде орындалатын болса, бұл емделушілер мен олардың отбасылары үшін үлкен жеңілдік болмақ. Жергілікті мамандар өз деңгейлерін арттырған сайын, аймақтық медицина бүкіл елмен қатар дамиды. Бұл — ұлттық денсаулық сақтау жүйесін теңестіру бағытындағы маңызды қадам.Операция өткеннен кейін науқас жақсы жағдайда. Дәрігерлер оның одан әрі ем қабылдауын бақылауда ұстауды жалғастыруда. Орталық басшылығы жаңа технологияны іс жүзінде қолдану бойынша жоспарлардың бар екенін растады: жақын арада жергілікті хирургтар аналогтық операцияларды өз беттерінше орындауды бастайды. Сонымен қатар орталық жас мамандарды даярлауға, жаңа хирургиялық жабдықтар мен технологияларды меңгеруге баса назар аудару мақсатын алдына қойып отыр. Шымкент онкологтарының бұл жетістігі — тек бір ғана операция емес, бүкіл өңірдің медицина мүмкіндіктерін кеңейтетін жаңа бастаманың символы. Бұл жаңалық Қазақстандағы онкологиялық хирургияның даму тарихына алтын әріппен жазылды десек, артық айтпаған боламыз.

7 шілде 2026 жыл. Шымкент — Қазақстанның оңтүстіктегі ең ірі қалаларының бірі. Халқы бір миллионнан асқан мегаполисте күн сайын жол қозғалысының қарқыны арта түседі. Тұрғындар саны өсіп, автомобиль паркі кеңейген сайын қалалық инфрақұрылымға деген талаптар да жоғарылай береді. Дәл осындай жағдайда жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету және жедел медициналық қызметтің тиімділігін арттыру мәселесі ерекше маңызға ие болды. Бүгінде Шымкентте енгізілген зияткерлік көліктік жүйе — ИТЖ — осы міндеттің шешімін тауып берді деуге болады.Шымкент қаласының жедел жәрдем станциясында күн сайын жүздеген шақыру түседі. Жаз айларында бұл көрсеткіш айтарлықтай өседі: ыстық ауа-райы, демалыс маусымы, халықтың белсенділігі — барлығы бірге жедел жәрдемшілердің жүктемесін ұлғайтады. Бас дәрігердің орынбасары Берік Түлеуовтың айтуынша, шақырулардың ең жауапты санаты — бірінші категориялы шақырулар. Бұл жағдайда адамның өмірі мен өлімі арасындағы шек — бірнеше минут. Дәл осы минуттарды үнемдеу үшін «жасыл дәліз» жүйесі іске қосылды. Жүйеге қазіргі таңда бес реанимациялық автомобиль қосылған. Бұл — ең күрделі және шұғыл шақыруларды орындайтын бригадалар.Жүйенің жұмыс принципі өте нақты және ыңғайлы. Шақыру түскен сәтте жедел жәрдем жүргізушісі Орталық оперативтік басқару орталығымен байланысатын арнайы чатқа хабарлама жазады. Хабарламада жүргізуші қайдан жүретінін, қайда бағыт алғанын және автомобиль нөмірін көрсетеді. Мысалы: «Толстой, 121-ден шығамын, Қонаев, 190-ға бара жатырмын. 960 нөмірлі көліктің артықшылығын қосыңыздар». Осы сәттен бастап жүйе автомобиль маршрутын анықтайды және жол бойындағы барлық бағдаршамдарды жасыл түске алдын ала ауыстыра бастайды. Нәтижесінде жедел жәрдем машинасы іс жүзінде тоқтаусыз жүріп өтеді. Берік Түлеуовтың деректеріне сүйенсек, Толстой көшесінен Қонаев пен Желтоқсан көшелерінің қиылысына дейінгі қашықтықты жедел жәрдем автомобилі төрт минутта жүріп өтеді. Бұл — бұрынғымен салыстырғанда ерекше нәтиже.Зияткерлік жүйе тек ауруханаға жол жүру барысында ғана емес, шақыру орнына жету кезінде де жұмыс істейді. Бұл ерекшелік медицина қызметкерлері үшін өте маңызды. Өйткені жол-көлік оқиғасы немесе инфаркт сияқты шұғыл жағдайларда бригаданың орынға барып жету уақыты да сол дәрежеде шешуші рөл атқарады. «Жасыл дәліздің» осы ерекшелігі — жүйенің кешенді тиімділігінің айқын көрінісі. Жедел жәрдем жүргізушілері де бұл жүйені «нағыз құтқарушы» деп бағалайды, өйткені тығын мен бағдаршамдармен күрестің орнына олар науқасқа уақытылы жетуге толықтай шоғырлана алады.Шымкенттегі бағдаршам шаруашылығы бөлімінің бастығы Иван Шаповаловтың айтуынша, жүйе толығымен отандық әзірлеме болып табылады. Бұл факт оны ерекше мақтаныш сезімімен толтырады. Қалада бүгінгі таңда 402 бағдаршам нысаны бар, солардың 354-і — яғни 88 пайызы — зияткерлік жүйеге қосылған. Жүйе сенсорлардан жол қозғалысы туралы деректер алады, орталық сервер оларды нақты уақыт режимінде талдайды және жол жағдайына байланысты бағдаршамдардың жұмысын реттейді. Бұл тек жедел жәрдемге ғана емес, жалпы қала тұрғындарына да тиімді: орташа саяхат уақыты 20 пайызға қысқарды, тығындар айтарлықтай азайды. Транспорт ағынының бірқалыпты бөлінуі — бұл жүйенің қосымша, бірақ өте маңызды артықшылығы.Диспетчерлік орталықтың мониторларында қаланың барлық бағдаршам нысандарының жұмысы нақты уақыт режимінде көрсетіледі. Бірнеше ауысымда жұмыс істейтін операторлар жол жағдайына үздіксіз бақылау жасайды. Олардың басты міндеті — көліктің тоқтаусыз жүрісін қамтамасыз ету және тығын пайда болуының алдын алу. Бұл жүйенің артында тек технология ғана емес, жоғары кәсіби мамандардың тәуліктік еңбегі де тұр. Операторлар мен жедел жәрдем жүргізушілерінің арасындағы нақты байланыс — жүйенің жүрегі іспетті.Болашақта жүйеге өрт сөндірушілер, газ апаттық қызметі, құтқарушы бөлімдер және басқа да жедел қызметтер қосылуы жоспарланған. Бұл Шымкенттің «Ақылды қала» болу жолындағы тағы бір маңызды қадам болады. Цифрландыру бағытындағы осындай жобалар Қазақстанның өзге де ірі қалалары үшін үлгі бола алады. Нұр-Сұлтан, Алматы сияқты мегаполистерде де жол қозғалысын зияткерлік басқару жүйелерін кеңейту мәселесі жиі талқыланады. Шымкенттің тәжірибесі — бұл тұрғыда нақты, іске асырылған және тиімділігі дәлелденген үлгі.Қоғамдық пікір де жүйені қолдайды. Шымкент тұрғындары әлеуметтік желілерде жол тығындарының азайғанын, жедел жәрдем машиналарының ертеректегіге қарағанда жылдамырақ жүретінін жазып жатыр. Медицина қызметкерлері мен жүргізушілер де өзгерісті байқаған. Технология адамның өміріне нақты ықпал ету арқылы қаланың ажырамас бөлігіне айналуда. Шымкент — «ақылды» болашаққа бет алған мегаполис. Жедел жәрдемге арналған «жасыл дәліз» — бұл болашақтың бүгінгі шындығы.

7 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласының жер астында сенсациялық өзгеріс орын алуда. Мегаполистің жылу желілерін бұдан былай тек адам мамандары ғана емес, жасанды интеллектімен жабдықталған заманауи роботтар тексеруде. Бұл — қаланың коммуналдық инфрақұрылымы тарихындағы ең ірі технологиялық жаңалықтардың бірі. Жыл сайын қыс мезгілінде тұрғындарды алаңдататын жылу апаттарының алдын алу үшін енді ең озық әдістер қолданылып жатыр.Шымкент — миллионнан астам тұрғыны бар Қазақстанның оңтүстіктегі ірі мегаполисі. Қаланың жылу желілерінің жалпы ұзындығы 838 шақырымнан асады. Алайда осы желілердің үштен бір бөлігінен астамы тозған күйде. Ескі құбырлар қыста ауыр жүктемені көтере алмай, жиі апатқа ұшырап отырды. Бұл тұрғындарды уақытша жылусыз қалдырып, коммуналдық қызметтерге де қосымша шығын туғызды. Жағдайды жақсарту үшін жыл сайын жөндеу жұмыстары жүргізілгенімен, ескі технологиялар кемшіліктерді толық анықтай алмады. Нәтижесінде кейбір апаттар күтпеген жерден болып, жөндеуге мол уақыт пен қаражат жұмсалды.Осы мәселені шешу жолында 2025 жылы қалада ішкі құбыр диагностикасы алғаш рет сынақтан өтті. Роботты тікелей сумен толтырылған құбырға салып, ол сантиметрден сантиметрге дейін жылу желісін ішінен сканерлейді. Аппарат акустикалық резонанс әдісін қолданады: робот құбырды ішінен 360 градусқа дыбыспен «соғып» тексереді. Осылайша металдың нақты қалыңдығын анықтауға болады. Бұл тәсіл ақауларды анықтап, нақты учаскенің қанша уақыт қызмет ете алатынын болжауға мүмкіндік береді. Ең бастысы — жылу желісі жұмыс істеп тұрған кезде де диагностика жүргізуге болады, яғни тұрғындарды жылудан айырудың қажеті жоқ.«Шымкент» телеарнасының тілшісі Катерина Попкова репортаж дайындау барысында роботтың жұмысын тікелей бақылады. Оның сөзінше, аппарат өте баяу қозғалып, ең ұсақ өзгерістерді де тіркейді. Деректер нақты уақыт режимінде мамандарға беріледі. Жоба жетекшісі Азілхан Бапаевтың айтуынша, жасанды интеллект мәліметтерді өңдеуге белсенді қатысады. «Біз предиктивтік талдау аламыз, яғни қандай учаскелерді, қашан жөндеу керек екенін 5 жылға дейін алдын ала болжай аламыз. Ал теңгерім ұстаушы өзіне ыңғайлы уақытта шешім қабылдай алады», — деді Азілхан Бапаев. Бұл тәсіл коммуналдық қызметтің жоспарлы жұмыс істеуіне жол ашады.ГКП «Куатжылу орталык-3» жылу желілері цехының бастығы Дархан Тәжиев ағымдағы жағдай туралы толығырақ мәлімет берді. Оның сөзінше, осы жылы жылыту маусымы аяқталғаннан кейін гидравликалық сынақтар барысында 135 ақау мен жарылыс анықталды, солардың 78-і жойылды. Бұл сан жылу желілерінің қаншалықты тозғанын айқын көрсетеді. Шымкент энергетика және инфрақұрылым дамыту басқармасы бөлімінің басшысы Ерболат Мамырхан диагностика нәтижелері бойынша жылу желілерін жөндеуге кететін шығынды 20-75 пайызға қысқарту күтілетінін хабарлады. Ұлттық жоба шеңберінде 17 шақырым магистральдық жылу құбырын жөндеу жоспарланған. Жөндеу жұмыстарының түпкілікті жоспары диагностика нәтижелері негізінде бекітіледі.Алайда технологиялық мүмкіндіктерге қарамастан, роботтар әзірше Шымкентте тек 5 шақырым желіні тексеруде. Қалған учаскелерде ескі, дәстүрлі тәсілдер қолданылып жатыр. Бұл жайт — жаңа технологияларды кеңінен енгізу үшін жеткілікті қаржы мен мамандардың болуы керек екенін айғақтайды. Сарапшылардың бағалауынша, мұндай тәсіл жөндеуге кететін шығынды үштен екіге дейін қысқартуға мүмкіндік береді. Яғни инвестиция ерте ме, кеш пе өзін-өзі ақтайды. Батыс Еуропа мен Азияның бірқатар мемлекеттерінде ұқсас технологиялар бұрыннан жетістікпен қолданылып келеді: Германия, Жапония, Оңтүстік Корея сияқты елдер «ақылды» инфрақұрылым басқаруына ауысу арқылы авариялардың санын бірнеше есе азайтты. Қазақстан үшін бұл тәжірибе жаңа, бірақ оның болашағы зор.Қала тұрғындары жаңалықты оң қабылдады. Форумдар мен әлеуметтік желілерде адамдар: «Осы технологиялар ертерек енгізілсе екен, қыста суықта отырмас едік», — деп жазуда. Жас аналар, зейнеткерлер, кәсіпкерлер — бәрі де коммуналдық қызмет сапасының артуын талап етіп келгені рас. Биліктің жасанды интеллектке сүйенген шешімі — осы сенімге берілген жауап деп бағалауға болады. Шымкент мысалы — бүкіл Қазақстандағы басқа қалалар үшін де үлгі бола алады. Астана, Алматы, Қарағанды секілді ірі орталықтардың да жылу желілері жыл өткен сайын тозуда. Ұқсас технологияларды республика бойынша енгізу жылу шаруашылығының жалпы тиімділігін арттыруға септігін тигізер еді.Жаз — жөндеу маусымы. Мамандар жыл сайын қыста анықталған ақауларды жою үшін жазды тиімді пайдалануға тырысады. Биылғы ерекшелік: диагностика нәтижелері негізінде жөндеу жоспары ғылыми тұрғыдан негізделген болмақ. Роботтардың жинаған деректері инженерлерге қай учаскені бірінші кезекте жөндеу керек екенін нақты айтып береді. Бұл — шашыраңқы жұмыстан мақсатты, жоспарлы жөндеуге көшудің алғашқы қадамы. Шымкент тұрғындары алдағы қыс маусымын жылу апатынсыз өткереді деп үміттенуде. Роботтар мен жасанды интеллект — бұл тек технология ғана емес, миллионнан астам адамның жайлы өміріне берілген уәде.

3 шілде 2026 жыл. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы үш миллионнан асып, Орталық Азиядағы ең жылдам дамып келе жатқан мегаполистердің біріне айналып отыр. Алайда бұл өсудің артында технологиялық даму мен тұрғын үй аудандарындағы нақты өмірдің арасындағы алшақтық барған сайын айқын байқалуда. Жуырда жүргізілген зерттеулер мен коммуналдық провайдерлердің мәліметтеріне сүйенсек, қалада интернетке деген сұраныс соңғы үш жылда елу пайызға артқан. Дегенмен тұрғындардың едәуір бөлігі байланыс инфрақұрылымын, соның ішінде талшықты-оптикалық кабельді өз үйлерінің жанынан, ауласынан немесе ғимаратының қасынан өткізуге ашықтан-ашық қарсы шығады. Бұл қайшылық бір жағынан комедиялық болып көрінгенмен, мемлекеттің цифрлық трансформация бағдарламасы үшін шынайы кедергіге айналып отыр.Шымкент қаласының Аль-Фараби, Еңбекші және Абай аудандарында байланыс компанияларының мамандары инфрақұрылымды жүргізу барысында тұрғындардың белсенді қарсылығына жиі тап болатынын айтады. «Кабель тарт деп өздері өтінішті жазып береді, ал жұмысшыларымыз аулаға кіргенде шығарып жіберуге тырысады» деп күледі «ҚазТелеком» Шымкент филиалының техникалық директоры Ерлан Сейітов. Бұл жағдай бір тұрғын үйде ғана емес, бүкіл аудандарда жаппай сипат алып отырғаны мамандарды алаңдатады. Мәселен, биылғы жылдың алғашқы алты айында Шымкент бойынша берілген 4 200 жаңа интернет қосылымына өтінімнің үштен бірінде техникалық жұмысты жүргізу кезінде тұрғындардан қандай да бір қарсылық туындаған.Қарсылықтың негізінде жататын себептер алуан түрлі. Бір топ тұрғын «кабель үйдің құрылымын бұзады, дымқылдыққа жол ашады» деп алаңдаса, екінші топ «сымсыз технологиялар денсаулыққа зиян» деп нанады. Соңғы жылдары әлеуметтік желілерде кеңінен тараған жалған ақпараттарда 5G антенналары мен талшықты кабельдердің «радиация таратады», «тіпті ДНҚ-ны өзгертеді» деген мазмұндағы хабарламалар кездеседі. Психологтар мен медиасауаттылық мамандары бұл жалған нанымдардың тамырының тереңге кеткенін айтады: адамдар жаңаны қабылдамас бұрын оны қауіпті деп жіктеуге бейім. «Бұл — жаңаға деген таңдамалы сенімсіздік. Тұрғын интернетті пайдаланады, смартфоны бар, бірақ соның бәрін мүмкін ететін инфрақұрылымды қабылдауға психологиялық тұрғыдан дайын емес» деп түсіндіреді Шымкент мемлекеттік университетінің әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі, профессор Гүлнар Омарова.Мемлекет тарапынан алғанда, «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасы аясында Шымкент үшін 2026 жылдың аяғына дейін үй шаруашылықтарының тоқсан пайызын жылдамдығы жоғары интернетпен қамтамасыз ету мақсаты белгіленген. Бірақ бұл мақсатқа жету үшін тек техникалық кедергілерді жеңу аз — тұрғындардың санасындағы кедергілерді де жою қажет. Қаланың ақпараттандыру және байланыс басқармасының мәліметіне сүйенсек, жоспарлы мерзімнен кешіктірілген немесе тоқтатылып қалған байланыс жобаларының жетпіс пайызы дәл осы тұрғындар тарапынан туындаған қарсылыққа байланысты. Бұл сан өте айтарлықтай, өйткені қалған отыз пайызын қаржылық, техникалық және табиғи факторлар құрайды.Шешімнің бір жолы ретінде мамандар тұрғындар арасындағы ағарту жұмыстарын күшейтуді ұсынады. Биылдан бастап Шымкент қалалық әкімдігі телеком компанияларымен бірлесіп, «Сенімді интернет» атты жаңа бастаманы іске қосты. Бұл бастама аясында аудандық кеңестерде ашық дөңгелек үстелдер өткізіліп, тұрғындарға 5G технологиясы мен талшықты кабельдердің халықаралық стандарттарға сай екені, денсаулыққа қауіп төндірмейтіні туралы нақты ғылыми мәліметтер ұсынылуда. «Адамдарға дәлел емес, диалог керек. Оларды ақымақ деп емес, алаңдаушылықтары бар азаматтар ретінде қабылдасаң, пікірлері өзгереді» дейді бастаманың үйлестірушісі Тимур Асқаров.Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл мәселе Қазақстан үшін жаңалық емес. Тоқсаныншы жылдары телефон желісін жүргізуге, жоғары вольтты электр желілерін орнатуға деген халықтың қарсылығы да осыған ұқсас сипатта болды. Кейіннен сол инфрақұрылым тіршіліктің ажырамас бөлігіне айналды. Бүгінгі интернет желісі де дәл осындай жолдан өтуде. Айырмашылығы — ақпарат таралудың жылдамдығы мен жалған хабарлардың ықпалының бүгінде анағұрлым күшті екені. Сарапшылар айтуынша, осы мәселені шешпей отырып, Қазақстанның цифрлық экономикадағы бәсекелестік орнын нығайту мүмкін болмайды.Жалпы Қазақстан бойынша 2025 жылдың соңындағы мәліметке сәйкес, елдің интернет қолданушылар санының жалпы халыққа қатынасы сексен үш пайызды құрайды. Бұл — Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. Алайда қосылым сапасы мен желілердің таралуы бойынша Шымкент Алматы мен Астанадан артта қалып отыр. Бұл алшақтықты жою тек технологиялық инвестицияға ғана емес, тұрғындармен ашық, адал диалог жүргізуге де байланысты екені анық. Мамандардың ортақ пікіріне қарасақ, «инфрақұрылымға жол» ең алдымен «адамдардың санасына жол» арқылы өтеді. Шымкент осы сабақты өзінің тәжірибесінде анық байқауда: интернетті сұраған тұрғын оны мүмкін ететін техниканы да қабылдауға дайын болуы керек, ал бұл дайындықты қалыптастыру — мемлекеттің, провайдерлердің және азаматтық қоғамның ортақ міндеті болып табылады.

2 шілде 2026 жыл күні Тұран ауданы аумағында интернет-алаяқтыққа қарсы кешенді профилактикалық іс-шара өтті. Бұл жолғы шараның ерекшелігі — оған Шымкент қалалық сатира және юмор театрының талантты актрисасы, сондай-ақ белгілі киноактриса Ақсүйрік Абайқызының қатысуы болды. Өнер адамының тікелей қатысуымен өткен бұл акция халық арасында үлкен қызығушылық туғызды және алаяқтықтың алдын алу жұмысына мүлде жаңа сипат берді.Соңғы жылдары Қазақстанда, оның ішінде Шымкент қаласы мен оны қоршаған аудандарда киберқылмыс деңгейі айтарлықтай өсті. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, тек 2025 жылдың өзінде елімізде интернет-алаяқтыққа қатысты 40 мыңнан астам қылмыстық іс тіркелген. Бұл — алдыңғы жылмен салыстырғанда 18 пайызға жоғары көрсеткіш. Зардап шеккендердің ішінде жастар мен зейнеткерлер ерекше көп орын алады: зейнеткерлер телефон арқылы алдануға, жастар болса жалған инвестициялық платформаларға тұзаққа түсуге бейімірек. Осы ауыр жағдай аймақтық деңгейде де, жалпы ұлттық деңгейде де проблеманы жедел шешуді талап етті.Тұран ауданы полициясының алдын алу қызметі бұл жолы дәстүрлі кездесу форматынан бас тартып, өнер мен ағартуды ұштастырған шараны таңдады. Іс-шара халықтың көп жиналатын орындарында — базарларда, сауда орталықтарының алдында, тұрғын аулаларда — өткізілді. Осындай ашық алаңдарда адамдармен тілдесу бірнеше есе тиімді болатыны практика жүзінде дәлелденген: ресми кабинеттерде берілген ақпаратты аудиторияның небары 20-25 пайызы есте сақтайды, ал бейресми ортада бұл көрсеткіш 60 пайызға дейін көтеріледі.Ақсүйрік Абайқызы аудиторияға интернет-алаяқтықтың ең кең таралған схемаларын жатық, түсінікті тілмен түсіндірді. Ол банк карталары мен шоттарды заңсыз пайдаланатын алаяқтар қолданатын амалдарды нақты мысалдармен баяндады, «телефон арқылы банк қызметкерімін» деп хабарласатын сценарийлерден бастап, жалған онлайн-дүкендер мен криптовалюта алдамшыларына дейінгі кең ауқымды схемаларды ашып көрсетті. Электрондық әмияндарды қорғаудың жолдары, екі сатылы аутентификация мен күдікті сілтемелерді тануды үйрету де іс-шараның маңызды бөлігін құрады. «Алаяқтар сенімді сөйлесе де, үнемі тексеріп алыңыз. Банк ешқашан телефон арқылы карта деректерін сұрамайды», — деді актриса тұрғындарға арналған негізгі хабарламаны жеткізе отырып.Шараға қатысушылардың бірі, зейнетке шыққан мұғалім Ғалия Нұрланова: «Бұл іс-шара менің үшін өте пайдалы болды. Бұрын мен де телефон шалса, банктен болар деп сеніп жататынмын. Ақсүйрік апай бізге мысалдармен, тіпті кішкене ойын-сауықпен түсіндіріп берді, енді мен мұндай алдамшылықты бірден таниын деп үміттенемін» деп ризашылығын білдірді. Жергілікті кәсіпкер Арман Сейтқали де өз ойымен бөлісті: «Бізге осындай шаралар жиірек керек. Цифрлық алаяқтық кез келген адамға келуі мүмкін, бұл тек кәрілерге тән мәселе деп ойлаудан арылу уақыты жетті».Тұран ауданының полиция бөлімі басшысы майор Ержан Дүйсенов шараның маңыздылығын атап өтті: «Профилактика — қылмыстың алдын алудың ең тиімді жолы. Біз тергеп жазалау арқылы ғана емес, халықты хабардар ету арқылы да жұмыс жасауымыз керек. Бүгінгі іс-шара нәтижесінде жүздеген тұрғын сандық қауіпсіздіктің негізгі ережелерімен танысты, бұл өте маңызды жетістік». Ол сондай-ақ 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында ауданда интернет-алаяқтыққа шағымдар саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 12 пайызға азайғанын хабарлады, бұл жүргізіліп жатқан жұмыстардың жемісін беріп жатқанының айқын белгісі.Өнер адамдарын профилактикалық жұмысқа тарту ғалымдар мен практиктер тарапынан да жоғары бағаланып отыр. Шымкент мемлекеттік университетінің психология кафедрасы доценті Дина Жақсыбекова: «Танымал тұлғалар немесе актерлер ақпарат берген кезде адамдар оны қабылдауға ашық болады. Бұл — эмоциялық резонанс эффектісі. Ғылыми зерттеулер дәлелдегендей, осылай берілген ақпарат санада 2-3 есе ұзақ сақталады» деп түсіндірді. Бұл тәжірибе Алматы, Астана, Ақтөбе секілді ірі қалаларда да енгізіле бастаған, алайда шағын аудандарда оны алғаш пайдалану факт ретінде тарихта қалады.Алдағы уақытта Тұран ауданы полициясы мен мәдениет мекемелерінің бірлескен жоспары бойынша осындай кездесулер айына кем дегенде бір рет өткізілетін болады. Бұдан бөлек, мектептер мен жоғары оқу орындарында да цифрлық сауаттылыққа арналған сабақтар жүргізу жоспарланған. Іс-шараның аясында үлестірілген буклеттер мен QR-кодтар арқылы тұрғындар кибералаяқтыққа қарсы куәгер немесе жәбірленуші ретінде полицияға жедел хабарласу мүмкіндігіне ие болды. Қоғамдастықтың, билік органдарының және өнер саласы өкілдерінің осылай бірігуі — азаматтарды қорғаудың жаңа, тиімді үлгісі екені даусыз. Бүгінгі Тұран ауданының тәжірибесі ертең бүкіл республикаға үлгі болатынына сенімділік мол.

Қазақстанның оңтүстік өңірлеріндегі құрылыс материалдары нарығы жаңа серпіліске дайын. 2 шілде 2026 жыл күні «Sauran Bricks» ЖШС «Жұлдыз» индустриялық аймағында автоклавты газбетон өндіретін заманауи зауыттың іске қосылуға дайын екенін ресми мәлімдеді. Бұл жоба өңірдегі ең ірі өнеркәсіптік инвестициялардың бірі болып саналады және жергілікті экономиканың дамуында маңызды рөл атқаруға тиіс.Жобаның жалпы инвестиция көлемі 7,8 млрд теңгені құрайды. Зауыттың жылдық өндіру қуаты 200 мың шаршы метр автоклавты газбетонды қамтиды. Кәсіпорында тәулігіне үш ауысыммен, яғни үздіксіз режимде жұмыс жүргізіледі. Жаңа зауыттың іске қосылуы нәтижесінде 150 жаңа жұмыс орны ашылуы, яғни өңір тұрғындарына тұрақты табыс көзінің пайда болуы күтілуде. Бұл цифрлар жоспардың ауқымын айқын көрсетеді: жобаның алдына жеке ғана пайда табу мақсаты емес, бүкіл өңір экономикасын жандандыру міндеті қойылған.Автоклавты газбетон — бүгінгі таңда әлемнің алдыңғы қатарлы елдерінде кеңінен қолданылатын инновациялық құрылыс материалы. Бұл материалдың бірқатар маңызды артықшылықтары бар: жеңіл салмағы, жоғары жылу оқшаулау қасиеті, от жалмамайтын құрылымы және экологиялық тазалығы. Соңғы онжылдықта Қазақстанда экологиялық құрылыс материалдарына деген сұраныс едәуір өскен. Оңтүстік өңірлерде, атап айтқанда Түркістан, Шымкент және іргелес аудандарда тұрғын үй салу мен коммерциялық нысандар санының артуы осы материалға деген нарықтық сұранысты тікелей қалыптастырып отыр. Бұған дейін газбетон Ресей мен Қытайдан импортталатын еді, бұл логистикалық шығындардың жоғарылауына және материалдардың бағасының өсуіне әкеп соқтыратын. Отандық өндірістің дамуы осы тәуелділіктен арылуға мүмкіндік береді.«Sauran Bricks» зауытына Қытайдың KEDA компаниясының ең соңғы буындағы автоматтандырылған жабдықтары орнатылған. KEDA — газбетон өндіру саласында Азияда бірінші орында тұратын, халықаралық нарықта беделі жоғары технологиялық корпорация. Бұл жабдықтар өндіріс процесін толық автоматтандырылған режимде жүргізуге мүмкіндік береді, яғни адам факторы минимумға дейін азайтылған. Жабдықтардың осы деңгейі өнімнің сапасын жоғары стандарттарда тұрақты сақтауды қамтамасыз ете алады. Кәсіпорынның бас директоры Аманжол Сейтқали: «Біз жабдықты таңдауда ымырашылдыққа бармадық. KEDA компаниясының технологиясы бізге сапа мен өнімділіктің оңтайлы арақатынасын береді. Осының арқасында отандық нарыққа импортты алмастыра алатын бәсекеге қабілетті өнім шығара аламыз», — деп мәлімдеді.Жобаның іске асырылуы бірнеше стратегиялық мақсатты бір мезгілде шешуге бағытталған. Біріншіден, импортты алмастыру — елдің құрылыс материалдарын шетелден сатып алуға жұмсайтын валюталық шығындарын азайту. Екіншіден, жұмыспен қамтуды арттыру — 150 тікелей жұмыс орнынан басқа, жанама жұмыс орындарының саны бірнеше есе жоғары болады: шикізат жеткізуші, тасымалдаушы, техникалық қызмет көрсетуші және т.б. Үшіншіден, өңірдің индустриялық әлеуетін арттыру — «Жұлдыз» индустриялық аймағы дамып, жаңа инвесторларды тартуға негіз жасайды. Оңтүстік Қазақстан облысының экономика бөлімінің басшысы Дінмұхамед Жақсыбеков: «Бұл жоба өңіріміздің индустриализациялану жолындағы маңызды қадам. Жұлдыз аймағы жаңа кәсіпорындарды тартатын, серпінді дамитын орталыққа айналып жатыр. Sauran Bricks зауытының іске қосылуы осы процеске серпін береді», — деп атап өтті.Нарық сараптамашыларының бағалауынша, отандық газбетон өндірісінің дамуы Қазақстанда тұрғын үй секторын мемлекет тарапынан бекітілген бағдарламалармен үйлестіруге мүмкіндік туғызады. Мәселен, «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында іске асырылатын мыңдаған тұрғын үйдің материалдарға деген жиынтық сұранысы өте жоғары. Алдыңғы жылдарда материалдардың тапшылығы немесе жоғары бағасы кейде бұл бағдарламалардың мерзімін кешіктіретін. Отандық зауыттың жұмысқа кіруі осы мәселені оңтайлы шешудің бір жолы болып табылады. Зауыттың жылына 200 мың шаршы метр өндіруі өңірдің жалпы сұранысының айтарлықтай бөлігін жабуға жеткілікті болмақ.Экологиялық тұрғыдан қарасақ, газбетон өндірісі дәстүрлі кірпіш немесе бетон өндірісімен салыстырғанда айтарлықтай аз энергия жұмсайды және СО₂ шығарындылары едәуір төмен болады. «Sauran Bricks» зауытының жобалық деректеріне сәйкес, өндіріс барысында суды қайта пайдалану жүйесі орнатылған, өндіріс қалдықтары қайта өңдеу тізбегіне қосылады. Бұл кәсіпорынды өңірдегі экологиялық жауапты өнеркәсіп ретінде позициялайды. Мамандардың пікірінше, мұндай тәсіл Қазақстандағы «жасыл экономика» бағытымен толық үйлеседі.Жергілікті тұрғындар да жаңа кәсіпорынның іске қосылуын оң қарсы алды. «Жұлдыз» аймағының маңындағы ауылдар тұрғындары жаңа жұмыс орындары мен инфрақұрылымның дамуын ерекше атап өтті. Жас мамандар, соның ішінде жергілікті политехникалық колледждер мен университеттерді бітіргендер, автоматтандырылған өндірісте жұмыс істеу мүмкіндігіне ерекше мүдделі. Зауыт оператор, технолог, механик, логистик сияқты мамандықтар бойынша кадрларды қабылдауды бастаған. Бұл еңбек нарығы тұрғысынан алғанда маңызды сигнал: жоғары технологиялы өндіріс өңірде де дами алатынын дәлелдейді. Жобаның толыққанды іске қосылуы Қазақстанның оңтүстік өңірлерін өндіріс материалдары жеткізілуі тұрғысынан өзін-өзі қамтамасыз ететін өңіртабанды аймаққа айналдырудың алғашқы нақты қадамы болып табылады.

Шымкент, 4 шілде 2026 жыл. Бүгін Shymkent Hub базасында өткен Robo Shańyraq отбасылық робототехника жарысы қаланың технологиялық өміріндегі ерекше оқиғаға айналды. Мұнда жай ғана жарыс емес, баланың жаңа әлемге жасаған алғашқы қадамдары мен ата-ананың сол қадамды бірге жасау бақыты өзара тоғысты. Алаңда он шақты отбасы жиналып, робот құрастырды, программалады және бір-бірімен ізгі бәсекеге түсті. Сол сәтте балалардың көздерінде тұтанған жарқын от ата-аналардың жүректеріне де жылу берді.Robo Shańyraq жобасының тарихы бірнеше жыл бұрын басталған. RoboPark ұжымы баланы тек техникалық сауаттылыққа үйрету ғана емес, отбасы арасындағы байланысты нығайтатын форматты қалыптастыруды мақсат еткен. «Бала жалғыз дамымауы керек. Ата-ана баласының қызығушылығын ішінен түсінгенде ғана нағыз қолдау бере алады», — деп атап өтеді RoboPark жетекшісі. Осы идеяның нәтижесінде отбасылық жарыс форматы туды: бала мен ата-ана бір команда болып, тапсырманы бірге орындайды, бірге жеңіске жетеді, бірге сабақ алады.Бүгінгі жарысқа қатысқан отбасылардың бірі — Сейіт пен оның әкесі Болат. Он бір жасар Сейіт екі жылдан бері RoboPark-та оқиды, алайда бүгін отбасылық жарысқа бірінші рет қатысты. «Мен ата-аманы таң қалдыратын шығармын деп ойладым. Ал ол маған сонша нәрсе ұсынды — бірге ойлағанда жаңа шешімдер туа берді», — деді Сейіт жарыстан кейін. Болат болса баласының алға басқанын, техникалық ойлауының жетілгенін осы күні жақыннан байқады. «Үйде де айтады, бірақ мен жартысын түсінбей қалам. Ал бүгін бірге жасадық — енді түсінемін», — деп мойындады ол.Жарыстың тапсырмалары күрделіліктің үш деңгейіне бөлінген болатын. Кіші жас тобы қарапайым робот жасап, оны белгіленген жолмен жүргізуді үйренді. Орта топ сенсорлық жүйелерді пайдаланып, кедергіні айналып өту алгоритмін программалады. Ал үлкен жас тобы логистикалық тапсырманы орындады: робот берілген схема бойынша тауарды бір нүктеден екінші нүктеге дейін жеткізуі тиіс еді. Барлық тапсырмада ата-ана мен бала бірге жұмыс істеді — ата-ана механикалық бөлікке ақыл қосса, бала программалауды өз мойнына алды.Шараны ұйымдастырған Shymkent Hub командасы мен Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы бұл бастаманы үнемі қолдап келеді. Цифрландыру басқармасының өкілі Айгүл Нұрмағамбетованың айтуынша, мемлекет тарапынан техникалық білім беруді дамытуға ерекше назар аударылуда. «Қазақстанда STEM білімін кеңейту — мемлекеттік басымдық. Ал RoboPark сияқты жекеменшік ұйымдар осы бағытта нақты жұмыс атқарып жатыр. Мұндай ынтымақтастық — болашаққа жасалған инвестиция», — деді ол. Шымкент бүгінде Оңтүстік Қазақстандағы технологиялық инновациялардың орталығына айналып бара жатыр. Соңғы үш жылда қалада он бестен астам STEM-бағыттағы оқу орталығы ашылып, балаларды цифрлық экономикаға дайындау жылдамдады.Қазақстан деңгейінде алып қарағанда, робототехника білімін дамыту соңғы жылдары мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып отыр. ҚР Білім министрлігінің деректері бойынша, 2024 жылы елдегі жалпы білім беретін мектептердің 40 пайызда STEM сабақтары енгізілген. 2026 жылға дейін бұл көрсеткішті 70 пайызға жеткізу жоспарланып отыр. Алайда мектептегі сабақ пен тәжірибелік жарыс арасындағы алшақтықты жою үшін RoboPark сияқты қосымша білім орталықтары шешуші рөл атқарады. Олар балаларға теорияны нақты іске асыру арқылы тереңірек меңгеруге мүмкіндік береді.Otбасылық формат жарысқа мүлде жаңа мән береді. Психологтардың зерттеуіне сүйенсек, бала ата-анамен бірлесіп шығармашылық тапсырма орындағанда, оның ынтасы жекелей жасағанға қарағанда екі есе артады. Ата-ана болса баланың күнделікті өмірін, қызығушылығы мен қиындықтарын жақыннан сезінеді. RoboPark командасы осы психологиялық негізге сүйене отырып, Robo Shańyraq форматын нақ отбасылық мектепке айналдырды. Мұнда ұтқан да, ұтылған да бала емес — ұтқан отбасы, ұтқан бірлік.Жарыс аяқталғаннан кейін де алаң бос болмады. Ата-аналар бір-бірімен тәжірибе алмасты, балалар жаңа достар тапты, мұғалімдер келесі сынақтарға деген ойларын бөлісті. Robo Shańyraq енді жыл сайынғы дәстүрге айналды, және ұйымдастырушылар оны аймақаралық деңгейге шығару жоспарын жариялады. Алматы, Астана, Қарағанды қалаларынан қызығушылық білдіргендер бар екен. «Болашақты бірге құрастырамыз» деген ұран бүгін жай сөз емес екенін осы жарыс дәлелдеді. Ол — ата-ана мен баланың бір мақсатқа ұмтылуының, технология мен адами жылудың тамаша үйлесімін суреттейтін айқын белгі. Шымкент бүгін болашақ инженерлерін тәрбиелеп қана қоймады — ол тұтас отбасыларды технологияның сиқырлы әлеміне бастады.

Қазіргі заманда интернет технологиялары тез дамып, адамдардың күнделікті өміріне берік енген дәуірде желілік алаяқтық та жаңа деңгейге көтерілуде. Осы өзекті мәселеге байланысты 3 шілде 2026 жылы Шымкент қаласының Абай ауданында маңызды бір іс-шара өтті. Абай ауданы әкімінің аппараты, Шымкент қаласы Абай ауданының прокуратурасы және Шымкент қаласы Полиция департаментінің бірлескен ұйымдастыруымен Dala Mall сауда-ойын-сауық орталығында интернет-алаяқтықтың алдын алуға және тұрғындардың цифрлық сауаттылығын арттыруға бағытталған кең ауқымды ақпараттық акция өткізілді. Бұл шара өңірдегі желілік қылмысқа қарсы күрестің жаңа бетін ашты деп бағалауға болады.Акцияның негізгі мақсаты — тұрғындардың құқықтық және цифрлық сауаттылығын жан-жақты арттыру, интернет-алаяқтықтың алдын алу және азаматтардың қаржылық қауіпсіздігін нығайту болды. Неліктен дәл Dala Mall таңдалды деген сұрақ туындауы мүмкін. Жауабы қарапайым: ірі сауда орталықтары — бұл қалың жұртшылық жиналатын алаңдар. Мұнда тұрғындардың барлық жас тобы кездеседі, сондықтан ақпараттық хабарды барынша кең аудиторияға жеткізу мүмкіндігі туады. Заманауи акция форматын дәл осылай таңдау — мемлекеттік органдардың азаматтарға жақындауға тырысатынының айғағы.Соңғы жылдардағы статистика алаңдаушылық туғызады. Қазақстан бойынша ресми деректерге сәйкес, интернет-алаяқтыққа байланысты қылмыстардың саны жылдан жылға өсіп келеді. Тек 2025 жылдың өзінде елімізде мыңдаған азамат телефондық және интернет-алаяқтықтардың құрбанына айналды, ал жиынтық материалдық шығын миллиардтаған теңгені құрады. Шымкент қаласы да бұл тенденциядан шет қалған жоқ. Аймақтағы полиция департаментінің мәліметтері бойынша, соңғы жылдары желілік алаяқтыққа қатысты арыздардың саны айтарлықтай өсті. Бұл мәселе енді жеке тұлғаның ғана емес, бүкіл қоғамның проблемасына айналды.Іс-шара барысында тұрғындарға алаяқтардың жиі қолданатын айла-тәсілдері егжей-тегжейлі түсіндірілді. Мамандар "фишинг" деп аталатын жалған сайттар арқылы деректерді ұрлау, смс-хабарламалар мен электрондық пошта арқылы алдау, жалған инвестициялық жобалар, телефон арқылы банк қызметкерлерін немесе полиция қызметкерлерін бейнелеу сияқты схемалар туралы мысалдар келтіре отырып кеңінен түсіндірді. Сонымен қатар жеке деректерді, банк карталарының мәліметтерін қорғау жолдары мен интернетті қауіпсіз пайдалану бойынша нақты ұсынымдар берілді. Акция қатысушылары тұрғындардың сұрақтарына жауап беріп, әркімнің нақты жағдайына сай кеңес ұсынды. Ақпараттық жадынамалар таратылып, олар үй жағдайында қайта оқу үшін де пайдалы болды.Акцияға қатысушылардың бірі, Абай ауданының прокуратура қызметкері өз сөзінде: "Алаяқтар ең алдымен адамның сенімділігін пайдаланады. Олар психологиялық қысым жасап, шұғыл шешім қабылдауға мәжбүрлейді. Сондықтан кез келген күмәнді ұсыныс пен сұранысқа мұқият қарау керек, асықпа, байсалды бол деген ережені ұмытпаңыздар," — деді. Полиция департаментінің өкілі де алаяқтыққа ұшыраған жағдайда уақытын жібермей тиісті органдарға хабарласу маңыздылығын атап өтті. Өйткені тез хабарласу дер кезінде қаражатты қайтару мүмкіндігін арттырады.Дәл осы мәселеде аса осал топ — бұл үлкен жастағы азаматтар. Олар цифрлық технологиялармен таныс болмағандықтан, алаяқтардың тұзағына жиі түседі. Акция барысында осы топқа арнайы назар аударылды. Зейнеткерлерге арналған жеңілдетілген нұсқаулықтар таратылды, телефонда күмәнді қоңырауларды қалай тануға болатыны жайлы нақты мысалдармен түсіндіріліп берілді. Осындай іс-шаралардың қоғамдық маңызы зор: білім — алаяқтықтан қорғанудың ең тиімді қаруы.Болашаққа қарасақ, мұндай акциялар бір реттік шара болып қалмауы керек. Цифрлық сауаттылықты арттыру — бұл үздіксіз процесс. Мамандардың пікірінше, мектептерде, жоғары оқу орындарында және жұмыс орындарында цифрлық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру баянды нәтиже береді. Сонымен бірге мемлекеттік органдармен қатар телекоммуникациялық компаниялар мен банктердің де бұл жұмысқа белсене қатысуы аса маңызды. Өйткені алаяқтар әрқашан жаңа тәсілдер іздеп, технологиялық мүмкіндіктерді жылдам игереді. Тек ортақ күшпен ғана бұл зиянды құбылысқа тосқауыл қоюға болады.Акция аяқталар шақта тұрғындардың ризашылығы мен белсенді қатысуы ұйымдастырушыларды да шабыттандырды. Бұл іс-шара — Шымкент қаласы тұрғындарының цифрлық қауіпсіздігіне деген қамқорлықтың нақты көрінісі. Ең бастысы, акцияда берілген кеңестерді күнделікті өмірде қолданған дұрыс: бейтаныс адамдарға жеке және банк деректерін бермеу, күмәнді сілтемелерге өтпеу, кез келген қаржылық операцияны мұқият тексеру. Осы қарапайым ережелерді ұстану арқылы әрбір азамат өзін де, отбасын да алаяқтардың залалды ісінен сақтай алады. Қоғамның цифрлық мәдениеті жоғарылаған сайын алаяқтар үшін де орын тарылатыны анық.

2 шілде 2026 жыл. «Әділет» партиясының Төрағасы Айбек Дәдебай Sinovation Ventures жасанды интеллект институтының президенті, әлемге танымал технологтар мен инвесторлар арасында беделді тұлға — доктор Ли Кай-Фумен кездесті. Бұл кездесу қарапайым дипломатиялық сауалнама емес, Қазақстанның саяси өміріне цифрлық технологияларды терең ықпалдастырудың іргетасын қалайтын маңызды ұйымдастырушылық қадам болды. Тараптар партия жұмысының тиімділігін арттыру және азаматтармен өзара байланысты нығайту мақсатында заманауи цифрлық технологияларды қолдану мәселелерін жан-жақты талқылады.Бұл кездесудің өткір мәнін толық түсіну үшін жалпы аясына назар аудару қажет. Жуырда Парламент палаталарының бірлескен отырысында Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев цифрлық технологияларды енгізу қадамы мемлекеттік басқару мен заң шығару қызметін жетілдірудің негізгі бағыттарының біріне айналуға тиіс екенін атап өтті. Мемлекет басшысының айтуынша, болжамды сараптаманы, Үлкен дерекқорды және заманауи цифрлық құралдарды пайдалану қабылданатын шешімдердің сапасын арттырып, азаматтардың маңызды бастамаларды талқылауға қатысу мүмкіндігін кеңейтеді. Президенттің бұл бағыты бүкіл саяси жүйе үшін жаңа стандарт белгілейтін сигнал болды, ал «Әділет» партиясы осы бағытта ең белсенді қадам жасаған алғашқы саяси күшке айналуда.Доктор Ли Кай-Фу — жасанды интеллект саласындағы бүкіл дүниежүзіне белгілі зерттеуші. Ол Apple, Microsoft, Google корпорацияларында жоғары лауазымды қызметтер атқарып, кейін Қытайдың технологиялық экожүйесін дамытуда шешуші рөл атқарған. Оның Sinovation Ventures қоры жүздеген жасанды интеллект жобасын қаржыландырып, аймақтық және жаһандық деңгейде технологиялық трансформацияның қозғаушы күшіне айналды. Осындай деңгейдегі сарапшымен арнайы кездесу өткізу «Әділет» партиясының цифрлық бағытта серйозды ниет пен жоғары амбиция ұстанатынын айғақтайды.Айбек Дәдебайдың пікірінше, бүгінде азаматтардың өтініштерін қабылдап қана қоймай, адамдарды нақты қандай мәселелер толғандыратынын терең түсіну маңызды. Дәстүрлі тәсілдерде партиялар хаттар мен өтініштерді қолмен өңдейтін, деректер жинауды жүйесіз жүргізетін, нәтижесінде маңызды мәселелердің белгілі бір бөлігі заңнамалық аренаға жетпей қалатын. Заманауи технологиялар ауқымды ақпаратты жылдам талдауға, ең өзекті мәселелерді дәл айқындауға және оларды заңнамалық әрі партиялық бастамаларды әзірлеу кезінде уақтылы ескеруге мүмкіндік береді. Бұл — саяси жұмыстың сапалы жаңа деңгейі.Осы міндеттерді жүзеге асыру мақсатында Айбек Дәдебай мен Ли Кай-Фу жасанды интеллект негізінде мамандандырылған цифрлық платформа құру мәселесін егжей-тегжейлі талқылады. Жоспарланып отырған платформа бірнеше негізгі функцияны орындайды: азаматтар мен кәсіпкерлердің өтініштерін автоматты режимде өңдеу; қоғамдық сұраныстарды тақырып бойынша жіктеп, жүйелеу; партияның заңнамалық базасымен және ресми құжаттармен тиімді жұмыс жасау; алынған деректерді заңнамалық бастамалар мен партиялық шешімдерді дайындауда пайдалану. Мұндай платформа іс жүзінде азаматтар мен заң шығарушылар арасындағы интеллектуалды көпірге айналады.Эксперттердің пікірінше, мұндай бастама Орталық Азия аймағы үшін бірегей тәжірибе болуы мүмкін. Саяси аналитик Дәурен Сейітов: «Партиялық жұмысты жасанды интеллектпен ықпалдастыру — бұл тек технологиялық жаңалық емес, бұл демократиялық тетіктерді жаңғыртудың нақты жолы. Азаматтардың үні деректер арқылы тікелей заңнамалық үдеріске ықпал ете алса, бұл өкілдік демократияның мазмұнын түбегейлі өзгертеді», — деп атап өтті. Дүниежүзілік тәжірибеде жасанды интеллектіні мемлекеттік басқару саласына ықпалдастыру эстониялық цифрлық мемлекет моделінен бастап Сингапурдың Smart Nation бағдарламасына дейін сәтті нәтижелер берді. Қазақстан осы жолда өзінің ерекше моделін қалыптастыруда.Келіссөздер қорытындысы бойынша тараптар партияға арналған AI-платформасының архитектурасын бірлесіп әзірлеуге уағдаласты. Жоба бірнеше кезеңде жүзеге асырылады: алдымен жасанды интеллект технологияларын енгізудің басым бағыттары айқындалады, содан соң жобалық команда құрылып, пилоттық тестілеу іске қосылады. Болашақта платформаның аймақтық бөлімшелерге де таралуы жоспарланып отыр, бұл «Әділет» партиясының бүкілқазақстандық деңгейде цифрлық инфрақұрылым қалыптастыруға ниетті екенін білдіреді. Маңызды мәселе — платформаның ашықтығы мен деректер қауіпсіздігін қамтамасыз ету, себебі азаматтар өздерінің жеке ақпаратының қорғалғанына сенімді болуы тиіс.Жалпы алғанда, «Әділет» партиясының бұл бастамасы Қазақстандағы саяси мәдениеттің жаңа беті болуы мүмкін. Цифрлық технологиялар ендігі жерде тек мемлекеттік қызметтер саласының ғана емес, саяси өмірдің де ажырамас бөлігіне айналуда. Азаматтар партиямен байланысудың ыңғайлы, жылдам және тиімді тәсілдерін алады, ал партия ел ішіндегі нақты мәселелерді дерекке негізделген талдау арқылы дәл анықтай алады. Бұл — саясаттың деректерге сүйенген, азаматқа жақын болашағына деген нақты қадам. «Әділет» партиясының Sinovation Ventures-пен серіктестігі Орталық Азия саяси тарихында прецедент жасауда, ал оның нәтижелері алдағы жылдарда бүкіл аймаққа үлгі болуы ықтимал.