Қазақстанның оңтүстік өнеркәсіп орталығы Шымкент қаласы сандық трансформацияның жаңа кезеңіне аяқ басып отыр. 22 маусым 2026 жылы өткен ірі цифрлық іс-шара барысында отандық және шетелдік сарапшылар «Индустрия 5.0» тұжырымдамасын аймақтың өндіріс кәсіпорындарына ендіру мәселесін жан-жақты талқылады. Бұл форум Шымкенттің болашақ экономикалық стратегиясын айқындайтын маңызды алаңға айналды.«Индустрия 5.0» тұжырымдамасының мәні неде? Егер «Индустрия 4.0» роботтандыру, интернет заттары және автоматтандырудың жаппай енгізілуімен ерекшеленсе, жаңа буын тұжырымдама адам мен машинаның үйлесімді бірлескен жұмысын алдыңғы орынға қояды. Өндірістік жасанды интеллект, тереңдетілген цифрландыру және ең бастысы — технологияның адамдық мүдделерге бағындырылуы осы тұжырымдаманың өзегін құрайды. Шымкент үшін бұл тек техникалық жаңғыру ғана емес, сонымен бірге еңбек нарығын, кәсіби білімді және аймақтың бәсекеге қабілеттілігін түбегейлі қайта пішу дегенді білдіреді.Шымкент республиканың ірі өнеркәсіп қалаларының бірі ретінде ұзақ жылдар бойы химия, металлургия, тамақ өнеркәсібі және машина жасау салаларында дамып келеді. Алайда соңғы жылдардағы жаһандық бәсекелестік пен шикізатқа тәуелділік мәселелері аймақтың дамуына белгілі бір шектеу қойып отырды. Мемлекеттік «Жаңа Қазақстан» стратегиясы аясында технологиялық жаңғыру басымдыққа айналып, Шымкент бұл бағытта пилоттық аймақ ретінде белгіленді. Форумда осы шешімнің маңыздылығы ерекше атап өтілді.Іс-шарада сөз алған Шымкент қалалық экономика департаментінің бас сарапшысы Асқар Бекжанов «Біз «Индустрия 5.0» тек жабдықты ауыстыру деп қарауға болмайды. Бұл — ойлаудың, еңбектің және бизнестің жаңа философиясы. Шымкенттің 180-ден астам өндіріс кәсіпорнын болашақта цифрлық-аналогтық жаңа форматта жұмыс жасайтын зауыттарға айналдыру мақсатымыз бар. Адам оператор болудан ойлаушы маманға айналуы тиіс» деді. Оның сөздері залдағы өнеркәсіпшілер арасында жылы қабылданып, белсенді пікірталасқа жол ашты.Халықаралық сарапшылар да форумның ерекше мақтанышына айналды. Сеулдан арнайы шақырылған сандық өнеркәсіп консультанты Ким Чжэ Вон Оңтүстік Кореяның Ульсан қаласындағы өнеркәсіптік трансформация тәжірибесімен бөлісті. «Ульсан автомобиль өнеркәсібінде «Индустрия 5.0» принциптерін ендіре отырып, еңбек өнімділігін үш жылда 34 пайызға арттырды. Бұл кезде жұмыс орындарының саны кемімеді, керісінше, жоғары білікті мамандарға деген сұраныс артты» деп атап өтті ол. Бұл мысал Шымкент үшін нақты іс жүзіндегі нұсқаулыққа айналуы мүмкін.Статистика тұрғысынан алғанда, Қазақстанда өнеркәсіптік кәсіпорындардың тек 12 пайызы ғана толыққанды цифрландыру деңгейіне жеткен. Шымкентте бұл көрсеткіш орташа республикалық деңгейден сәл жоғары — 15 пайыз. Алайда «Индустрия 5.0» стандарттарына сай кәсіпорын саны мүлдем аз. Форумда 2030 жылға дейін Шымкент кәсіпорындарының кемінде 40 пайызын осы стандартқа жеткізу мақсаты алға қойылды. Бұл үшін жыл сайын 15 миллиард теңгеден астам инвестиция тарту қажет болады деп есептелуде.Жасанды интеллекттің өндіріске ендірілуі тек тиімділікті арттырумен шектелмейді. Экологиялық тұрақтылық та маңызды мәселе болып табылады. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы «жасыл» технологиялармен тікелей байланысты: энергияны тиімді пайдалану, өндіріс қалдықтарын азайту және углеродтық ізді кеміту — бәрі осы жаңа буын индустрияның ажырамас бөлігі. Шымкенттің Оңтүстіқ Қазақстан аймағы экологиялық мәселелер тұрғысынан да осы жолды қажет етеді, себебі қалада ауа сапасы жылдан жылға маңызды мәселе болып қалып отыр.Форум нәтижесінде бірнеше маңызды шешім қабылданды. Біріншіден, 2026 жылдың соңына дейін аймақтық «Сандық өнеркәсіп орталығы» ашылады. Бұл орталық кәсіпорындарға технологиялық консалтинг, кадрларды даярлау және инвестициялық серіктестіктер бойынша қолдау көрсетеді. Екіншіден, жергілікті техникалық жоғары оқу орындарымен бірлесіп, «Өнеркәсіптік жасанды интеллект операторы» мамандығын дайындаудың жаңа оқу бағдарламасы енгізіледі. Үшіншіден, пилоттық зауыт ретінде Шымкенттегі ірі химия кешенінде «Индустрия 5.0» жобасын іске асыру жоспарланды.Жергілікті қоғамның реакциясы да маңызды. Кәсіподақтар технологиялық ауысудың жұмысшылардың жағдайына кері әсер тигізбеуін талап етті. Бұған жауап ретінде акимат тарапынан барлық ауысу процесі кезінде жұмыс орындарын сақтау және жұмысшыларды қайта даярлау бойынша кепілдік берілді. Шымкент технологиялық университетінің ректоры Жанар Сейтқали «Білім беру жүйесі де осы жаңа талаптарға сай болуы тиіс. Біз инженер мен гуманитарлық маманды бірдей даярлайтын кросс-білім беру бағдарламаларын енгізуге дайын тұрмыз» деп мәлімдеді. Бұл сөздер форумдағы барлық қатысушылар тарапынан қолдау тапты.Тарихи тұрғыдан қарасақ, Шымкент 1990 жылдары кеңес индустриясының ыдырауынан кейін қиын кезеңді бастан өткерді. Зауыттар жабылып, жұмыссыздық күрт артты. Кейінгі жылдары қала жаңа серпінмен дамып, бүгінгі күні Қазақстанның үшінші мегаполисіне айналды. «Индустрия 5.0» тұжырымдамасы осы дамудың логикалық жалғасы деп санауға болады — ол Шымкентке тек аймақтық емес, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті өнеркәсіп орталығы ретінде нығаюға мүмкіндік береді. Болашақтың зауыты — бұл адамдар мен технология бірлесіп жасайтын орын, ал Шымкент сол болашаққа батыл қадам жасауға дайын.

Қазақстан құқық қорғау органдарының тарихында кибермошенниктерге қарсы жүргізілген операциялардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі жүзеге асырылды. 22 маусым 2026 жыл күні Шымкент қалалық полиция департаменті ұйымдасқан интернет-қылмыскерлер тобын толықтай бейтараптандырғанын ресми түрде мәлімдеді. Бұл операция Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша цифрлық қауіпсіздік саласында үлкен маңызға ие оқиға болды. Тергеу барысында анықталғандай, аталған топ бірнеше айдан астам уақыт бойы жүздеген азаматты алдап, миллиондаған теңгені заңсыз иемденіп келген.Оқиғаның мән-жайына тереңірек үңілсек, алаяқтардың жұмыс тетігі өте күрделі және жоғары технологиялық деңгейде ұйымдастырылғанын байқауға болады. Қылмыскерлер жалған ИТ-құралдарды — виртуалды жеке желілерді, криптографиялық бағдарламаларды және арнайы жасалған фишингтік сайттарды — кеңінен пайдаланды. Олар өздерін заңды ұйымдардың қызметкерлері ретінде таныстырып, жәбірленушілерді банктік деректерін немесе бір реттік құпиясөздерді беруге мәжбүрледі. Топтың бір бөлігі техникалық инфрақұрылымды қолдаумен айналысса, екінші бөлігі тікелей жертвалармен байланыс орнатып, психологиялық қысым жасады. Осы еңбек бөлінісі топты сыртқы бақылаудан тиімді жасырып, ұзақ уақыт бойы жазасыз жұмыс істеуге мүмкіндік берді.Шымкент қалалық полиция департаментінің бастығы Серік Нұрмағамбетов бұл операцияның стратегиялық маңыздылығын атап өтті: «Біз бірнеше ай бойы жасырын тергеу жүргіздік. Топтың мүшелері өздерінің цифрлық іздерін өшіруге шебер болды, бірақ сайып келгенде технология мамандарымыздың кәсібилігі жоғары болып шықты. Бұл жеңіс тек Шымкент тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл еліміздегі интернет-пайдаланушылар үшін де маңызды». Сондай-ақ тергеу тобының жетекшісі Алия Бекова: «Топ мүшелері өздерін банк менеджерлері, мемлекеттік орган қызметкерлері тіпті полиция өкілдері ретінде де таныстырды. Мұндай алдау схемаларының қаупі — олардың психологиялық жағынан өте сенімді көрінуінде» деп түсіндірді.Статистикалық мәліметтер бойынша Қазақстанда соңғы үш жылда киберқылмыстың саны 140 пайызға өсті. 2025 жылдың ресми деректеріне сәйкес елімізде тіркелген интернет-алаяқтықтың жалпы сомасы 12 миллиард теңгеден асты. Бұл ретте Шымкент қаласы мен Оңтүстік Қазақстан облысы ерекше мәселелі аймақ ретінде белгіленген, себебі аталған өңірде халық санының жылдам өсуі мен цифрлық сауаттылықтың салыстырмалы төмен деңгейі бір арада байқалады. Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының сарапшылары топтың жалпы ауқымы мен шеткері аймақтарда жүргізілген операциялардың координациясы жаңа деңгейдегі ұйымдасқан қылмыстың куәсі екенін алға тартады.Тұтастай алғанда, бұл оқиға Қазақстандағы цифрлық трансформация кезеңінің өзіне тән қайшылықтарын айқын көрсетіп отыр. Бір жағынан, мемлекет интернет-банкинг, электрондық үкімет және онлайн-сауда сияқты цифрлық қызметтерді белсенді дамытуда. Екінші жағынан, бұл сервистерді пайдаланатын азаматтардың барлығы бірдей кибергигиена ережелерін сақтай бермейді. «Цифрлық сауаттылық — бүгінгі күннің ең маңызды дағдысы. Тек технологияны пайдалана білу жеткіліксіз — оның қауіптерін де түсіну керек» деп атап өтті Nazarbayev University ақпараттық қауіпсіздік кафедрасының профессоры Дәурен Сейтқали.Ұсталған топ мүшелеріне қатысты іс Шымкент қалалық сотына берілуге дайындалуда. Қылмыстық кодекстің 190-бабы (алаяқтық) және 205-бабы (компьютерлік ақпаратқа заңсыз қол жеткізу) бойынша жауапкершілік 10 жылға дейінгі бас бостандығынан айыруды қарастырады. Бұған қоса, тергеу жүргізуші органдар топтың қаржылық активтерін тәркілеуді де сот шешімі арқылы талап ету ниетін білдіруде. Жәбірленушілердің тізімі жасалуда, және олардың талаптарын қорғайтын арнайы заңгерлік топ тартылған.Қазақстан қоғамы бұл жаңалыққа оң пікірмен жауап берді. Шымкент тұрғындарының әлеуметтік желілердегі реакциясы жаппай қолдауды білдіреді. Көпшілігі ұзақ уақыт бойы осы топтың іс-әрекеттерінен зардап шеккенін, бірақ дәлел жинауда қиыншылық туындағанын жазды. Азаматтық қоғам өкілдері, атап айтқанда «Digital Rights Kazakhstan» ұйымы, бұл операцияны маңызды жетістік деп бағалай отырып, ұстамдылық шақыруда: «Жеке жағдайлар шешілді, бірақ жүйелік мәселе — алаяқтардың жаңа нысандарға бейімделуі — өз актуалдылығын жоғалтқан жоқ». Ұйым алдағы уақытта профилактикалық жұмыстар мен халық арасындағы ақпараттандыру науқандарын күшейтуді талап етіп отыр.Тарихи тұрғыдан қарасақ, Қазақстандағы ұйымдасқан киберқылмыспен күрестің алғашқы ауқымды операциялары 2019–2020 жылдары жүргізілді. Сол кезеңде негізінен онлайн-сауда алаяқтықтары мен SIM-карта арқылы жүргізілетін схемалар үстемдік етті. Бүгінгі жағдай одан едәуір күрделі: заманауи топтар жасанды интеллект элементтерін, deepfake технологиясын және блокчейн жүйесін пайдалана бастады. Бұл тенденция Шымкент операциясының маңыздылығын арттыра түседі, өйткені ол күрделі технологиялық инфрақұрылыммен жұмыс жасайтын топты толықтай жоюдың мүмкін екенін дәлелдейді.Алдағы уақытта Ішкі істер министрлігі аймақтық киберполиция бөлімдерін нығайту мақсатында 2026–2028 жылдарға арналған кешенді бағдарлама іске қосатынын хабарлады. Шымкент операциясы осы бағдарламаның алғашқы ірі практикалық сынағы болды деуге толық негіз бар. Мамандар алдағы жылдары интернет-қылмыспен күресте Қазақстанның халықаралық тәжірибені, соның ішінде Еуропол мен Интерпол деректер базасын тиімдірек пайдаланатынын болжауда. Шымкент жеңісі — бұл тек бір топтың соңы ғана емес, жаңа дәуірдегі цифрлық қауіпсіздіктің бастауы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде технологиялық оқиға болды — 22 маусым 2026 жылы Шымкент қаласында Red Bull Basement студенттік инкубаторының ұлттық финалы өтті. Бұл жай ғана жарыс емес, жас қазақстандық инноваторлар үшін нақты мүмкіндік есігі ашылды: жеңімпаздар Кремний алқабына, әлемдік финалға жолдама алды. Жыл сайын өткізілетін бұл бәсеке бүкіл әлем студенттерін бір платформаға жинап, олардың идеяларын нақты жобаға айналдыруға мүмкіндік береді.Red Bull Basement — бұл жаһандық деңгейдегі бастама. Бағдарлама 2016 жылдан бері жұмыс істейді және бүгінде елуден астам елде ұлттық финалдар өткізіледі. Қатысушылар техникалық шешімдер ұсынып, менторлар мен сарапшылардан бағалау алады, содан соң үздіктер халықаралық сахнаға шығады. Қазақстан осы жылдары бағдарламаға белсенді қатысып, жас мамандарының потенциалын дүниеге таныстырып келеді. Биылғы финал Шымкентте өткізілуі кездейсоқтық емес: қала соңғы жылдары ІТ-инфрақұрылымын жедел дамытып, технологиялық хаб ретінде танылуға ұмтылуда.Финалда ерекше назар аударған бағыттардың бірі — Decentrathon технологиялық қауымдастығымен бірлесіп ұсынылған тапсырмалар. InDrive компаниясымен серіктестікте қатысушыларға нақты екі міндет қойылды: агросекторда жасанды интеллектті пайдалану және нормативтік-құқықтық актілерді талдау жүйесін жасау. Бұл міндеттер заманауи мемлекет үшін өзекті болып табылады, себебі заңнаманың күрделілігі мен ауылшаруашылығын мемлекеттік қолдау мәселелері Қазақстанда ұзақ жылдар бойы шешімін толық таппаған. Жасанды интеллект құралдары арқылы бұл процестерді жүйелеп, мөлдір және болжамды ету — оңай міндет емес, бірақ дәл осы бағытта технологиялар нақты өзгеріс ала алады.Заңнаманы талдауға арналған жоба ерекше қызығушылық туғызды. Қазіргі таңда Қазақстанда мыңдаған нормативтік актілер жинақталған, олардың арасында қайшылықтар, қайталанатын нормалар мен ескірген ережелер жеткілікті. Бизнес пен азаматтар осы күрделі заңнамалық лабиринтте бағыт табуға қиналады. ЖИ негізіндегі жүйе мұндай қарама-қайшылықтарды автоматты түрде анықтап, реттеудің мөлдірлігін арттыра алады. "Бізге бүгін керегі — заңдарды оқитын адам емес, заңдарды түсіндіретін технология," — деді финал кезінде ІТ-сарапшылардың бірі. Бұл пікір залда үлкен қолдауға ие болды.Екінші маңызды бағыт — ауылшаруашылық өндірушілерді субсидиялауға арналған автоматты ЖИ-скоринг жүйесін жасау. Қазір Қазақстанда мемлекеттік субсидияларды бөлу процесі бюрократиялық кедергілермен және субъективтілікпен ұштасып жатады. Фермерлер мен шаруа қожалықтары өздерінің нақты не алуға құқылы екенін білмей, ұзақ кезектер мен күрделі процедуралардан өте алмай жатады. Автоматтандырылған скоринг жүйесі ашық алгоритм негізінде өнімділіктен бастап, қаржылық жай-күйге дейінгі параметрлерді ескере отырып, шешім шығара алады. Мамандардың есебі бойынша, мұндай жүйе субсидиялардың дұрыс мақсатты аудиторияға жетуін 30–40 пайызға арттырып, жемқорлық тәуекелдерін едәуір төмендете алады.Жарыс қатысушыларының пікірлері жоғары рухты бейнеледі. Алматыдан келген студент Айдана Сейтқалиева: "Бұрын стартап идеяларымыз тек қағазда қалатын. Ал мұнда олар тірі жоба болып өседі. Менторлар, нақты тапсырмалар, реалды контекст — бәрі бар," — деді ол. Шымкент политехникалық университетінің оқытушысы Берік Ізтілеу өз кезегінде атап өтті: "Студенттер енді жаһандық масштабта ойлауды үйренуде. Бұл жылдар өткенде елдің технологиялық бәсекеге қабілеттілігіне тікелей ықпал ететін маңызды өзгеріс." Финалдың Шымкентте өтуі жергілікті ІТ-қауымдастық үшін де рухтандырушы болды — өңір жастарының бұл сахнада өзін сынауға мүмкіндігі туды.Қазақстанда ЖИ саласы соңғы екі-үш жылда қарқынды дамып келеді. 2024 жылы елде жасанды интеллектті дамытуға арналған ұлттық стратегия қабылданды. Мемлекет 2029 жылға дейін ЖИ-ны мемлекеттік секторда кеңінен енгізуді жоспарлауда. Осы фонда Red Bull Basement сынды бастамалар мемлекеттік бағдарламалармен үйлесімді жұмыс жасайды, себебі олар нақты саланың мәселелерін шешуге дайын командаларды тәрбиелейді. Шымкент финалы осы жолда маңызды кезең болды.Жеңімпаздар Кремний алқабына аттанып, ең жақсы жаһандық стартаптармен бір сахнаға шығады. Бұл — жай ғана марапат емес, жас қазақстандық инноваторлардың халықаралық технологиялық экожүйеге толыққанды кіруінің алғашқы қадамы. Болашақта олардың кейбіреулері елге оралып, заңнаманы, ауыл шаруашылығын немесе мемлекеттік басқаруды жаңа деңгейге көтеретін компаниялар құруы әбден мүмкін. Шымкент финалы осыны аңғартты: Қазақстанның технологиялық болашағы мол, ал жастары оны іске асыруға дайын.

22 маусым 2026 жылы Түркістан облысы мен Шымкент маңында Қазақстан тарихындағы ең ауқымды атмосфералық мониторинг жобасы ресми түрде жұмысын бастады. «Қазгидромет» агенттігі іске қосқан бұл жоба аясында 39 цифрлық метеостанция арқылы жиналған бес жылдық деректер негізінде жасанды жауын-шашынды арттыру технологиясы қолданылмақ. Су қоймаларын толтыру мен ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету мақсатын көздейтін бұл бастама аймақтың болашақ дамуы үшін стратегиялық маңызға ие.Оңтүстік Қазақстан — елдің ең тығыз қоныстанған өңірлерінің бірі. Жалпы халқы үш миллионнан асатын Түркістан облысы мен Шымкент қаласының су мәселесі жыл санап шиеленісіп келеді. Сырдарияның ағыны соңғы он жылда орта есеппен 18 пайызға азайған, ал өңірдегі негізгі су қоймалары өздерінің жобалық қуатынан тек 40–55 пайыз деңгейде толып тұр. Климаттың өзгеруіне байланысты жауын-шашынның мөлшері азайып, булану қарқыны артқан жағдайда дәстүрлі суландыру жүйелері жетіспейтін болды. Дәл осы себеп Қазгидрометті жаңа технологиялық шешімдерді іздестіруге итермеледі.Жобаның техникалық негізін құрайтын 39 цифрлық метеостанция 2021 жылдан бері жұмыс істейді. Бұл стансалар температура, ылғалдылық, атмосфералық қысым, жел бағыты мен жылдамдығы, сонымен қатар бұлттың пайда болу жағдайлары туралы деректерді тәулік бойы жинастырады. Жиналған бес жылдық мәліметтер жасанды интеллект алгоритмдері арқылы талданып, ең тиімді бұлтты «өңдеу» кезеңдері анықталады. Нәтижесінде арнайы реагенттер — күміс йодид кристалдары мен сұйытылған азот — тікелей қалыптасқан бұлт массаларына нүктелік түрде енгізіледі. Бұл технология судың конденсация процесін жылдамдатып, жаңбыр тамшыларының пайда болуын күшейтеді.«Қазгидромет» Оңтүстік өңіраралық орталығының директоры Нұрғали Бекқалиев осы жобаның ерекшелігін атап өтті: «Бізге дейін де жауын-шашынды арттыру тәжірибесі жасалды, бірақ ол негізінен интуитивті сипатта болды. Қазір біз нақты деректерге сүйенеміз. 39 станцияның берген ақпараты бұлттың қандай биіктікте, қандай су тамшылары концентрациясымен қалыптасатынын нақты анықтауға мүмкіндік береді. Бұл реагентті дәл уақытында, дәл жерге енгізуді қамтамасыз етеді». Сарапшының пікірінше, жаңа жүйе жауын-шашын мөлшерін мақсатты аймақтарда 15-25 пайызға дейін арттыра алады.Мемлекеттік деңгейде де бұл бастамаға қолдау күшті. Экология және табиғи ресурстар министрлігі жобаны 2025 жылы бекітілген «Су Қазақстаны — 2030» бағдарламасының ажырамас бөлігі ретінде қарастырады. Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, Түркістан облысында 2024 жылы қуаңшылық салдарынан 120 мың гектар егіс жерінде өнім шығымы 30 пайызға төмендеді. Осы шығынның алдын алу жасанды жауын-шашын бағдарламасының басты мақсаттарының бірі болып табылады. Сондай-ақ аймақтағы Шардара, Бөген және Ордабасы су қоймаларының деңгейін тұрақтандыру да жобаның күн тәртібінде.Бұл технология Қазақстан үшін жаңа болғанымен, дүние жүзінде оның тарихы онжылдықтарға саяды. Қытай 1950-жылдардан бастап бұлт «себу» тәсілін қолданып келеді және бүгінде бұл тәжірибе аймақтардың 60 пайызын қамтиды. АҚШ-та Колорадо мен Юта штаттары осы технологияның көмегімен жыл сайын су қоймаларын қосымша 400 миллион текше метр сумен толықтырады. ОАЭ болса «Ұлттық жауын-шашын арттыру бағдарламасы» аясында дрон технологиясын бұлтты «шартылдату» үшін табысты пайдаланады. Қазақстанның бұл тәжірибелерден алған сабақтары мен бейімдеген шешімдері жергілікті климаттық жағдайларға сәйкес келетіні маңызды.Алайда жобаға деген қоғамдық пікір біртекті емес. Шымкент тұрғындарының бір бөлігі атмосфераға реагенттер енгізудің адам денсаулығына ықпалы туралы алаңдаушылық білдіруде. Экологтар мен азаматтық белсенділер күміс йодидінің топырақ пен суға жиналу мәселесін көтерді. «Қазгидромет» мамандары бұл мәселені ашық түрде талқылауға дайын екендіктерін мәлімдеп, реагенттің жерге түсетін мөлшері 1 шаршы километрге шамамен 10 грамм деңгейінде болатынын, бұл ДДҰ стандарттарынан мыңдаған есе аз екенін дәлелдеді. Шымкент экология басқармасы осы деректерді тәуелсіз тексеруді бастады.Жобаның болашағы перспективалы. Оны жүргізушілер 2026-2027 жылдарда алынған нәтижелерге сүйене отырып, бағдарламаны Алматы облысы мен Жетісу өңіріне кеңейтуді жоспарлайды. Бастапқы болжамдар бойынша, жылына 200-250 миллион текше метр қосымша су алу мүмкіндігі бар. Бұл Шардара су қоймасын тұрақты толықтыруға жеткілікті. Климат өзгерісіне бейімделу жолындағы бұл қадам Қазақстанның «Жасыл экономика» стратегиясымен де үйлесімді. Ғалымдар, инженерлер мен жергілікті халық бірлескен күш-жігермен осы бірегей тәжірибені нәтижелі аяқтауды мақсат тұтады. Алда — жасанды жауынды табиғи дамудың серігіне айналдырудың жолы.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлық технологиялардың бизнес ортасына енуі жаңа қарқын алып отыр. 22 маусым 2026 жыл күні жарияланған ақпараттық технологиялар нарығының жаңа талдамалық есептері бойынша Шымкент қаласының шағын және орта бизнесі бұлтты шешімдерді белсенді түрде қабылдай бастаған. Алайда аналитиктер маңызды технологиялық олқылықты да анықтады: жергілікті сауда және қызмет көрсету кәсіпорындарының 57 пайыздан астамы әлі күнге дейін CRM жүйелерін пайдаланбайды, бұл болса өз кезегінде клиенттік базаның жоғалуына тікелей алып келеді.CRM, яғни тұтынушылармен қарым-қатынасты басқару жүйесі — қазіргі заманғы бизнестің іргетасы болып табылады. Бұл технология кәсіпорынға барлық клиенттермен байланысты деректерді бірыңғай дерекқорда жинақтауға, сатып алу тарихын талдауға, тұтынушылардың мінез-құлқын болжауға және мақсатты маркетингтік науқандар жүргізуге мүмкіндік береді. Дамыған елдердің тәжірибесіне сүйенсек, CRM жүйесін енгізген компаниялардың сатылымы орта есеппен 29 пайызға өсіп, клиенттерді ұстап қалу көрсеткіші 27 пайызға жақсарады. Бұл сандар шымкенттік кәсіпкерлер үшін ерекше маңызды.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үш қаласының бірі. Халқы 1,2 миллионнан асқан бұл мегаполис елдің оңтүстігіндегі сауда-экономикалық хаб ретінде танылады. Соңғы жылдары қалада шағын және орта бизнес субъектілерінің саны айтарлықтай өсті: 2024 жылмен салыстырғанда тіркелген кәсіпкерлер саны 18 пайызға артқан. Бізнес ортасының жандануы жергілікті нарықта бәсекелестікті де күшейтті, ал мұндай жағдайда клиенттерді тарту мен ұстап қалу бұрынғыдан да маңызды мәселеге айналды. Дәл осы тұста CRM жүйелерінің жоқтығы кәсіпкерлер үшін стратегиялық қауіп болып табылады.Зерттеу нәтижелерін талдаған сарапшылар жағдайдың себептеріне жан-жақты тоқталды. Шымкенттің IT-кеңесші компаниясының басшысы Асқар Мамытбеков бұл мәселені нақты атап өтті: «Бізде кәсіпкерлердің технологияларға деген қызығушылығы артқан, бірақ CRM дегенде олар кейде шегіністі. Себебі көпшілігі мұны күрделі және қымбат деп санайды. Шын мәнінде, бүгінде шағын бизнеске арналған бюджеттік шешімдер де бар, ай сайынғы абоненттік төлем айтарлықтай төмен». Мамытбековтің пікірінше, психологиялық кедергілер технологиялық кедергілерден де маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ кейбір кәсіпкерлер CRM жүйесінің нақты пайдасын түсінбейді, оны жай ғана «тізім жүргізу» деп қателесіп санайды.Жергілікті сауда палатасының деректері бойынша, Шымкентте тамақтану, сұлулық индустриясы, қонақжайлылық және бөлшек сауда секторларында жұмыс істейтін кәсіпорындар CRM жүйесін ең аз пайдаланатын топқа жатады. Мысалы, сұлулық салондарының 71 пайызы клиенттермен қарым-қатынасты қолмен немесе жай мессенджерлер арқылы жүргізеді. Бұл тәсіл алғашқы кезеңде тиімді болып көрінгенімен, бизнес өсе бастаған сайын ақпарат шашыраңқы болып, клиенттердің бір бөлігі еленбей қалады. Нәтижесінде адал тұтынушылар бәсекелес кәсіпорындарға кетіп жатыр. Статистика бойынша, дұрыс жүргізілмеген клиенттік базаның шығындары жыл сайынғы айналымның орта есеппен 15-20 пайызына тең болады.Облыстық кәсіпкерлікті дамыту орталығының директоры Ғалия Сейітова бұл мәселені мемлекеттік тұрғыдан да маңызды деп санайды: «Біз цифрлық экономика жолына бел буғанбыз. Шымкент бизнесінің технологиялық артта қалуы тек жеке кәсіпкерлердің ғана емес, бүкіл өңір экономикасының мәселесі. Сондықтан CRM жүйелерін енгізуге арналған мемлекеттік субсидиялар мен оқыту бағдарламаларын ұлғайту туралы ұсыныстарды дайындадық». Сейітованың айтуынша, ұсыныс жоқарғы органдарға жіберілді, ал 2027 жылдың бірінші тоқсанынан бастап арнайы гранттық бағдарлама іске қосылуы мүмкін.Халықаралық тәжірибеге назар аудара кетсек, Ресейдің Краснодар өлкесінде 2021 жылы ұқсас мәселе туындаған кезде, жергілікті билік пен IT-компаниялар бірлесе отырып, шағын бизнеске арналған жеңілдетілген CRM пакеттерін ұсынды. Соның нәтижесінде екі жыл ішінде CRM пайдаланушылардың үлесі 34 пайыздан 68 пайызға дейін өсті. Грузия мен Беларусьте де ұқсас цифрлық трансформация бағдарламалары жемісін бергенін айта кеткен жөн. Қазақстан үшін, атап айтқанда Шымкент сияқты ірі аймақтық орталықтар үшін бұл тәжірибе үлгі бола алады.Болашақта CRM жүйелерін кеңінен енгізу Шымкент бизнесіне бірнеше бағытта айтарлықтай пайда әкеле алады. Біріншіден, кәсіпорындар клиенттерін жоғалтпай, ұзақ мерзімді қарым-қатынас орнатады. Екіншіден, деректерге негізделген шешімдер қабылдау нарықтағы бәсекеге қабілеттілікті арттырады. Үшіншіден, жалпы өңірдің цифрлық индексі жоғарылап, инвесторлар үшін Шымкент тартымдырақ болады. Шымкент қаласы әкімдігінің ресми өкілі Болат Дүйсенов биылғы жылдың соңына дейін жергілікті бизнес үшін тегін цифрлық сауаттылық курстарын ұйымдастыратындарын мәлімдеді. Барлық деректер мен сараптамалар бір ауыздан айтады: Шымкент бизнесінің цифрлық болашағы — CRM жүйелерін белсенді игеруде. Уақыт — ең қымбат ресурс, ал технологиядан кейін қалу бизнестің баяу тозуына алып келеді.