Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі орталығы — Шымкент қаласында инфрақұрылымды жаңарту жұмыстары жаңа қарқынға ие болуда. 11 қыркүйек 2026 жыл күні «Су ресурстары – Маркетинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Қазақстанская правда көшесінде су құбыры және кәріз желілерін қайта жаңарту барысында заманауи көлденең бағытталған бұрғылау технологиясын қолданып жатқаны белгілі болды. Бұл жоба қала тұрғындарының күнделікті өміріне тікелей әсер ететін маңызды инфрақұрылымдық бастама ретінде бағаланып отыр.Шымкент — халқы үш миллионнан асқан, Қазақстандағы ең ірі үш қаланың бірі. Қала инфрақұрылымының едәуір бөлігі Кеңес дәуірінде салынған болатын, ал сол кезеңде орнатылған су құбыры мен кәріз жүйелерінің көпшілігі бүгінде өз мерзімін толық өтеп, апаттық жағдайға жақындап қалған. Мамандардың бағалауы бойынша, Шымкенттегі су құбырларының жартысынан астамы 40 жылдан асқан, ал олардың нормативтік қызмет мерзімі орта есеппен 25–30 жылды құрайды. Осындай ескірген желілерден болатын су шығыны жылына миллиондаған текше метрге жетуі мүмкін екені мамандар тарапынан ескертіліп жүр. Бұл жағдай қала әкімдігін жедел шаралар қабылдауға мәжбүр етті.«Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС бас инженері Асқар Жаңабергенов бұл жұмыстардың маңыздылығын атап өтті: «Біз бүгін тек құбыр ауыстырып отырған жоқпыз — болашаққа арналған инфрақұрылым салып жатырмыз. Көлденең бағытталған бұрғылау технологиясы бізге жол жамылғысын бұзбай, тұрғындарға қолайсыздық туғызбай жұмыс жүргізуге мүмкіндік беріп отыр. Бұл технологияны Еуропа мен Азияның озық қалалары жылдар бойы пайдаланып келеді, енді ол Шымкентте де кеңінен қолданылуда». Маман сонымен бірге жоба аяқталғаннан кейін су жеткізу сапасының айтарлықтай жақсаратынын да жеткізді.Көлденең бағытталған бұрғылау, немесе ГНБ (горизонтально-направленное бурение) технологиясы — жер бетін аз бұзып, жерасты арналарын қалыптастырудың ең тиімді тәсілдерінің бірі. Жұмыс барысында алдымен арнайы геодезиялық өлшеу жүргізіліп, бұрғының тереңдігі, қозғалыс бағыты мен траекториясы компьютерлік жүйе арқылы тұрақты бақылауда ұсталады. Содан кейін арнайы қондырғы белгіленген бағыт бойынша жер астында арна қалыптастырады да, сол арна арқылы жаңа полимерлі құбыр тартылады. Дәстүрлі ашық қазу әдісімен салыстырғанда бұл технология еңбек шығынын 30–40 пайызға, ал жұмыс мерзімін екі есеге дейін қысқартады деп есептеледі. Сонымен қатар жаңа полиэтиленді құбырлардың қызмет мерзімі 50 жылдан асады, бұл болашақ ұрпаққа берілер үлкен инвестиция деп айтуға болады.Жергілікті тұрғындар мен қоғамдастықтың бұл жобаға қатысты пікірлері жылы. Қазақстанская правда көшесінде жиырма жылдан астам тұратын тұрғын Зауреш Мамытова: «Бұрын жыл сайын бір-екі рет су апаты болатын, дәл осы жерде жол жарылатын да, судың ысырабы болатын. Ендігі жерде осы мәселеден арылуға болады деп үміттенемін. Жолды қазбай жұмыс жасайды деп естіп, таңқалдым, бірақ мамандар дұрыс түсіндірді» дейді. Тұрғындардың мұндай жобаларды мақұлдауы биліктің инфрақұрылымды жаңарту бастамаларына деген сенімді арттыра түседі.Шымкент қала әкімінің орынбасары Дәурен Сейітқалиев бұл жоба қаланың 2025–2030 жылдарға арналған инфрақұрылымды дамыту бағдарламасының ажырамас бөлігі екенін атап өтті: «Бүгін Шымкент — Қазақстандағы үшінші республикалық маңызы бар қала. Бізде халық саны жыл сайын өсуде, сондықтан коммуналдық инфрақұрылымды уақытылы жаңарту — бұл бізге аса маңызды стратегиялық міндет. Осы жылы ғана су және кәріз желілерін жаңартуға жалпы бюджеттен екі миллиард теңгеден астам қаражат бөлінді. Технологиялық жаңашылдықты ендіру арқылы біз бұл қаражатты барынша тиімді жұмсаймыз». Лауазымды тұлғаның мәліметі бойынша, жылдың соңына дейін Шымкентте жалпы ұзындығы 15 шақырымнан астам желі жаңартылуы жоспарланған.Бұл жоба тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл Қазақстан үшін маңызды үлгі болып табылады. Елімізде ондаған жылдар бойы жерасты инженерлік желілерін жаңартуда дәстүрлі ашық қазу әдісі қолданылып келді. Бұл тәсіл жол жамылғысын бүлдіріп, автомобиль қозғалысын тоқтатып, тұрғындарға үлкен қолайсыздық туғызатын. Ал ГНБ технологиясы осы барлық кемшіліктерден арылуға мүмкіндік береді. Алматы, Астана сияқты ірі қалалар бұл технологияны жекелеген жобаларда бұрынырақ сынап көрген болатын, алайда Шымкентте оны кешенді бағдарлама шеңберінде кеңінен қолдану — жаңа сапалық қадам.Болашаққа қарасақ, жерасты желілерін жаңарту тек коммуналдық мәселені шешіп қана қоймай, қаланың жалпы даму деңгейін де бір саты жоғары көтереді. Су шығынының азаюы ресурстарды үнемдеуге ықпал етсе, авариялардың азаюы тұрғындардың коммуналдық қызметке деген сенімін арттырады. Сарапшылардың болжамы бойынша, жаңартылған желілер іске қосылғаннан кейін апаттық жағдайлар саны 60–70 пайызға дейін төмендеуі мүмкін. Заманауи инженерлік шешімдер мен ұтымды инвестиция арқылы Шымкент алдағы онжылдықтарда да жаңа жоғары стандартты тұрмыс деңгейін тұрғындарына ұсына алатын қала ретінде дами береді. Бұл — дұрыс жолда жасалған дұрыс қадам. 

Қазақстанның үшінші ірі қаласы Шымкентте инфрақұрылымды жаңғырту жұмыстары жаңа белеске көтерілді. 11 қыркүйек 2026 жылы «Су ресурстары – Маркетинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Қазақстанская правда көшесінде су құбыры мен кәріз желілерін қайта жаңарту жұмысын белсенді түрде жалғастыруда. Бұл жоба аясында мамандар қазіргі заманның озық шешімдерінің бірі — көлденең бағытталған бұрғылау технологиясын қолдануда. Аталған технология қала тұрғындарына да, жол қатынасына да айтарлықтай жеңілдік жасап, инфрақұрылымды жаңартудың жаңа стандартын белгілейді.Шымкенттің сумен жабдықтау жүйесі ондаған жылдар бойы тозған күйінде қалып келді. Кеңес дәуірінде салынған су құбыры мен кәріз желілерінің басым бөлігі өз қызмет мерзімін аяқтаған. Қалалық коммуналдық шаруашылық басқармасының деректері бойынша, Шымкенттегі инженерлік желілердің 60 пайыздан астамы нормативтік тозу деңгейінен асып кеткен. Тек соңғы бес жылда ғана қалада жүздеген авария тіркелді, оның ішінде ірі жарылулар бірнеше мың тұрғынды уақытша сусыз қалдырды. Бұл жағдай халықтың шыдамын таусылдырып, биліктен шұғыл шаралар қабылдауды талап ететін өткір мәселеге айналды. Осы себепті «Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС-ін тарта отырып, кешенді жаңғырту бағдарламасы іске қосылды.Көлденең бағытталған бұрғылау, немесе кәсіпқой ортада HDD (Horizontal Directional Drilling) деп аталатын технология, әлемнің дамыған елдерінде бірнеше онжылдық бойы табысты қолданылып келеді. Оның принципі — жер бетін ашпай-ақ, арнайы жабдықтардың көмегімен жерасты арнасын қалыптастыру арқылы жаңа құбыр тарту. Жұмыс басталмас бұрын геодезиялық зерттеулер жүргізіліп, бұрғының тереңдігі, қозғалыс бағыты мен траекториясы жоғары дәлдікті навигациялық жабдықтармен үздіксіз бақыланады. Бұл ауытқу мен қате жіберу ықтималдығын нөлге жақындатады. Компанияның бас инженері Асқар Дүйсенбаев: «Біз бұрын мұндай масштабты жобаны Шымкентте іске асырмаған едік. Технология жоғары дәлдікті талап етеді, бірақ нәтиже соған лайық — жол да бүтін, желі де жаңа», — деді.Технологияның тұрғындар үшін ең басты артықшылығы — жер қазу жұмыстарының күрт азаюы. Дәстүрлі әдіспен жер қазып, тротуарлар мен жол жабынын бүлдіретін жұмыстарға қарағанда, HDD технологиясы бұрғылау нүктелерін ғана ашады да, қалған бөлікте жер беті сол күйінше сақталады. Шымкент қаласының бас сәулетшісінің орынбасары Гүлнар Сейітқали бұл туралы: «Бір ғана ірі көшені толық жауып тастап жөндеу кезінде шағын бизнес иелері айтарлықтай шығынға ұшырайды. Жаңа технология сол шығынның алдын алады және көше өмірінің үзілмеуіне мүмкіндік береді», — деп атап өтті. Қазақстанская правда көшесі — қала орталығының жүк ағыны жоғары артериясы болғандықтан, бұл мәселе аса маңызды.Жоба аясындағы жұмыстардың ауқымы да назар аудартады. Жалпы жоспар бойынша бірнеше шақырым су құбыры және кәріз желісі жаңартылуы тиіс. Жаңа полиэтилентерефталат және шойын құбырлардың қызмет ету мерзімі 50 жылдан астамды құрайды. Салыстыру үшін айтсақ, алмастырылып жатқан кейбір ескі желілер 1970–80 жылдары орнатылған болатын. Маманның бағалауынша, жаңа желілер орнатылғаннан кейін авариялық жағдайлар саны кемінде 70–80 пайызға азаяды, ал судың жол бойындағы ысырап шығыны едәуір төмендейді. Бұл өз кезегінде коммуналдық шығындарды қысқартып, тарифтік жүктемені жеңілдетуге жол ашуы мүмкін.Жергілікті тұрғындардың реакциясы да оптимистік сипатта. Қазақстанская правда көшесінде тұратын зейнеткер Райхан Омарова: «Биыл қыста су жүйесі жарылып, үш күн ыстық сусыз отырдық. Балалар мен немерелерімізге мұндай жағдай қайталанбасын деп тілейміз. Осы жөндеу жұмыстары тезірек бітсе екен», — деді. Осындай пікірлер аудан тұрғындарының басым бөлігінде кезігеді. Бірқатар кәсіпкер де жоба барысына оң баға берді — олар үшін трафиктің үзілмеуі өте маңызды шарт болып табылады.Шымкенттегі бұл тәжірибе республикалық деңгейде де назар аударуда. Қазақстандағы ірі қалалардың — Алматы, Астана, Ақтөбе — коммуналдық жүйелері де ұқсас мәселелерге тап болып отырған жағдайда, HDD технологиясын кеңінен ендіру үлгісі аса маңызды прецедент болып табылады. ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі осы бағыттағы озық тәжірибені жинақтап, басқа аймақтарда тарату мақсатында мониторинг жүргізуде. Сарапшылардың пікірінше, Қазақстан бюджетінің инфрақұрылымды жаңартуға бөлінетін үлесі артқан сайын осындай заманауи технологиялардың қолдану аясы да кеңейе береді.Жалпы алғанда, «Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС-інің Шымкентте жүзеге асырып жатқан жобасы — бұл тек бір көшені жөндеу ғана емес, болашаққа жасалған стратегиялық инвестиция. Заманауи технологияны ірі қалалардың инфрақұрылымына ендіру — тұрғындардың тіршілік сапасын арттырудың, авариялық тоқтаулардан туындайтын шығынды азайтудың және ресурстарды тиімді пайдаланудың кілті. Шымкент осы бастаманы алдыңғы қатардан бастауы арқылы қазақстандық қалалар арасында айтарлықтай үлгі көрсетіп отыр. Жергілікті билік пен мамандар бұл жұмыстардың жоспарлы мерзімде аяқталуы үшін бар күш-жігерін жұмсауға дайын екендіктерін мәлімдеп отыр.

Қазіргі заманда технологиялардың қарқынды дамуы құқық қорғау органдарының жұмыс тәсілдерін түбегейлі өзгертуде. Шымкент полициясы 2026 жылдың қыркүйек айында заманауи дрондарды қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесіне ресми түрде енгізгенін мәлім етті. 11 қыркүйек 2026 жылы қала басшылығы мен полиция департаментінің өкілдері бірлескен баспасөз мәслихатын өткізіп, бұл бастаманың мақсаты мен мәні жөнінде кеңінен тілге тиек етті. Аталмыш жаңалық Шымкент тұрғындары арасында ерекше қызығушылық пен пікірталас тудырды.Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис, халқының саны үш миллионнан асады. Қала аумағының кеңдігі, тығыз халық қоныстануы және іскерлік белсенділіктің жоғары деңгейі қоғамдық тәртіпті сақтауды күрделі міндетке айналдырады. Соңғы бірнеше жылда базарлар, мәдени іс-шаралар мен мереке күндеріндегі жаппай жиындар кезінде тәртіп бұзушылық оқиғаларының орын алғаны жасырын емес. Шымкент қалалық полиция департаментінің деректері бойынша, 2024–2025 жылдар аралығында жаппай жиындар өтетін аймақтардағы тіркелген оқиғалардың саны 18 пайызға артқан. Дәл осы жағдай жаңа технологиялық шешімдер іздеуді қажет етті.Дрондарды қолдану идеясы бірнеше жыл бұрын пайда болған. Алғашқыда тәжірибелік ұшулар шағын ауқымда жүргізіліп, нәтижелері мұқият зерттелді. Шымкент полициясының технологиялық бөлімінің бастығы Қанат Әбенов бұл бастаманың алғышарттарын былайша түсіндіреді: «Бізге адам шоғырланған ауқымды кеңістіктерді нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік беретін жүйе қажет болды. Жер үстіндегі патрульдер барлық нүктелерді қамти алмайды, ал дрон бірнеше минут ішінде ауданды толық шолып шыға алады.» Сарапшылардың бағалауынша, бір дрон патрульдік қызметте бір мезгілде бес-алты жаяу инспектордың орнын баса алады.Жаңа жүйеде қолданылатын дрондар жоғары ажыратымдылықтағы камерамен, инфрақызыл датчикпен және қуатты дауыс зорайтқышпен жабдықталған. Бұл техникалық мүмкіндіктер жай ғана бақылаудан гөрі анағұрлым кең функционалдылықты қамтамасыз етеді. Тәртіп бұзушылық анықталған жағдайда оператор дрон арқылы тікелей жерде тұрған адамдарға ескерту жасай алады, патруль топтарын оқиға орнына жедел бағыттайды. Мысалы, базар алаңында жанжал туындаса немесе тыйым салынған аумақта адамдар жиналып жатса, дрон дереу хабарлама беріп, оперативті ден қоюды жеделдетеді. Полиция өкілдерінің мәліметінше, алғашқы сынақ кезеңінде ден қою уақыты орта есеппен 40 пайызға қысқарған.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, дрондарды қоғамдық қауіпсіздік мақсатында пайдалану соңғы он жылда жаппай таралды. Ұлыбритания, Германия, Сингапур, Жапония және Қытайдың бірқатар қалаларында полиция дрондары күнделікті тәжірибеге айналған. Орталық Азия аймағында да бұл бағытта елеулі қадамдар жасалуда: Астана мен Алматыда ауқымды іс-шаралар кезінде дрондар тәжірибелік режимде ұшырылған болатын. Алайда Шымкент тұрақты, жүйелі пайдалануға алғашқылардың бірі болып отыр, бұл қаланы Қазақстанда осы салада пилоттық аймаққа айналдырады.Бастаманың оң жақтарымен қатар, қоғамда сынды пікірлер де айтылуда. Азаматтық белсенділер мен құқық қорғаушылар жеке өмірге қол сұғылмаушылық мәселесін алға тартып отыр. Шымкент қалалық адам құқықтары орталығының үйлестірушісі Гүлнар Сейтқалиева өз алаңдаушылығын жасырмайды: «Қауіпсіздік пен жеке бостандық арасындағы тепе-теңдікті сақтау — мемлекеттің негізгі міндеті. Дрондардың қандай мәліметтерді жинайтыны, ол деректер қалай сақталатыны және кімдер пайдалана алатыны туралы ашық, заңдық тұрғыда бекітілген жауап болуы шарт.» Полиция департаменті бұған жауап ретінде деректерді қорғау жөніндегі ішкі нұсқаулықтар әзірленгенін, материалдардың тек қызметтік мақсатта ғана пайдаланылатынын және жинақталған бейнежазбалардың заңда белгіленген мерзімнен артық сақталмайтынын мәлімдеді.Қалалық мәслихаттың депутаты, бюджет және заңнама комитетінің мүшесі Серік Дүйсенов жаңашылдыққа оң баға берді: «Бізге нәтижелі де үнемді шешімдер керек. Дрон инфрақұрылымы болашақта патрульдік шығындарды едәуір қысқартуға мүмкіндік береді, ал азаматтардың қауіпсіздік сезімі артады. Бұл — дұрыс бағыт.» Алдағы жылға арналған жоспарларға сәйкес, дрон паркі кезең-кезеңімен кеңейтіліп, Шымкенттің барлық ірі аудандарын қамтитын болады. Техникалық жаңартулар мен операторларды даярлауға арналған оқу бағдарламасы да іске қосылмақ.Шымкенттің бұл тәжірибесі тек бір қала үшін ғана маңызды емес — ол Қазақстандағы полициялық жұмысты жаңғыртудың кең ауқымды бағдарламасының бір буыны болып табылады. Елдің барлық өңірлерінде цифрлық қауіпсіздік жүйелерін енгізу жоспарлануда. Маманданған сарапшылардың болжамы бойынша, алдағы үш-бес жыл ішінде Қазақстанның ірі қалаларының көпшілігі осы үлгіге ілесетін болады. Технологиялардың дамуы мен азаматтардың сенімін ұтымды ұштастырған жағдайда ғана бұл жүйе шынайы тиімділігін дәлелдей алады. Шымкент тәжірибесі — осы жолдағы алғашқы, мәнді қадам. 

Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлық білім беру саласындағы маңызды оқиға жақындап келеді. Шымкент қаласында бағдарламалауды тегін үйрететін «Бассейн» атты қарқынды оқу бағдарламасының үшінші кезеңіне тіркелу басталды. 2026 жылдың 11 қыркүйегінде жарияланған бұл хабарландыру тек Шымкент тұрғындары үшін ғана емес, бүкіл Оңтүстік Қазақстан аймағы үшін маңызды мүмкіндік болып саналады. Тіркелу 2 қазанға дейін жүргізіледі, ал бағдарлама өзі 5 қазаннан 31 қазанға дейін созылады.«Бассейн» — бұл атауы өзі символдық мағынаға ие бағдарлама. Дәл жүзуді суға секіріп үйренгендей, бұл жерде де студенттер бірден терең практикаға кіріседі. Алғаш рет Францияда 42 мектебінің форматында дүниеге келген бұл тәсіл, кейін Ресей, Украина, Беларусь және Орталық Азия елдерінде кең таралды. Шымкентте аталған бағдарламаның алғашқы кезеңі 2025 жылы өткізіліп, екінші кезең 2026 жылдың басында аяқталды. Екі кезеңнің де нәтижелері өте жоғары бағаланды: қатысушылардың 60 пайызынан астамы оқу аяқталған соң IT саласында жұмысқа орналасты немесе меншікті жобаларын жүзеге асыра бастады.Бағдарламаның ерекшелігі — мұнда дәстүрлі мұғалімдер мен дәрісханалар жоқ. Оқыту толығымен Peer-to-Peer, яғни қатарластармен бірге жұмыс істеу форматында жүргізіледі. Студенттер бір-бірінен үйренеді, бірлесіп мәселелерді шешеді, жобалар дайындайды. Бұл тәсіл адамның өз бетінше ойлау қабілетін, командада жұмыс істеу дағдысын және сыни пікірлеуін дамытады. «Бассейн» бағдарламасының кураторы Нұрлан Әбеновтің айтуынша: «Біз студенттерге балық бермейміз — біз оларға балық аулауды үйретеміз. Мұғалімсіз оқу — бұл алғашында қорқынышты болып көрінуі мүмкін, бірақ нақты IT индустриясы да дәл осылай жұмыс істейді. Ешкім сізге дайын жауапты бермейді, сіз оны іздеп табуыңыз керек.»Қазақстан үшін IT мамандарын даярлау мәселесі бүгінде өте өзекті. Елдің цифрлық экономиканы дамыту стратегиясына сәйкес, 2030 жылға қарай отандық IT секторында кемінде 300 000 мамандық орны ашылуы тиіс. Алайда қазіргі таңда университеттер жыл сайын небәрі 15 000-20 000 бағдарламашы дайындайды. Бұл алшақтықты толтыру үшін балама білім беру бағдарламалары аса маңызды рөл атқарады. «Бассейн» сияқты жобалар дәл осы олқылықты жабуға бағытталған. Оңтүстік Қазақстан технологиялар орталығының деректері бойынша, аймақта IT мамандарына деген сұраныс соңғы үш жылда 45 пайызға өскен, ал жергілікті кадрлар тапшылығы компанияларды мамандарды тыс облыстардан немесе шетелден тартуға мәжбүр етуде.Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және 1,2 миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис. Дегенмен, IT секторының дамуы жағынан ол Алматы мен Астанадан айтарлықтай артта қалып отыр. Қалалық экономиканың дамуы жөніндегі сарапшы Гүлмира Серікқызы бұл жайында: «Шымкентте жас, білімге ынталы, бірақ мүмкіндіктері шектеулі жастар өте көп. «Бассейн» бағдарламасы тегін болғандықтан, экономикалық жағдайы орташа немесе төмен отбасылардан шыққан жастарға да IT саласына кіруге нақты жол ашады. Бұл тек білім беру мәселесі ғана емес — бұл әлеуметтік теңдік мәселесі», — деп атап өтті.Алдыңғы екі «Бассейн» кезеңінің нәтижелері бағдарламаның тиімділігін айқын дәлелдеді. Бірінші кезеңде 120 адам тіркелсе, олардың 87-сі бағдарламаны толық аяқтады. Екінші кезеңде қатысушылар саны 150-ге жетіп, 104 адам куәлік алды. Үшінші кезеңге күтілетін қатысушылар саны — 180-200 адам. Бағдарламаны аяқтаған түлектердің ішінде бірнеше стартап жобасын іске қосқандар да бар. Мәселен, бірінші кезеңнің түлегі Арман Дүйсенов өзінің командасымен бірге логистика саласына арналған мобильдік қосымша жасап, оны Шымкент нарығына шығарды. «Бассейнге дейін мен кодпен мүлдем таныс емес едім. Төрт аптада мен тек бағдарламалауды ғана үйренбедім — мен мәселелерді шешу тәсілін үйрендім», — деп еске алады Арман.Бағдарламаның болашағына қатысты сарапшылар оптимистік болжамдар айтуда. Егер үшінші кезең де табысты аяқталса, ұйымдастырушылар 2027 жылдан бастап «Бассейнді» жылына екі рет өткізуді жоспарлап отыр. Сонымен қатар, Тараз, Қызылорда және Түркістан қалаларында да ұқсас бағдарламаларды іске қосу жоспары қарастырылуда. Цифрлық даму министрлігінің өкілдері де осындай жобаларды мемлекеттік деңгейде қолдауға дайын екендіктерін білдірді. Министрліктің баспасөз хатшысы Жандос Қалиев: «Біз «Бассейн» сияқты бағдарламаларды IT мамандарын жылдам даярлаудың тиімді моделі ретінде қарастырамыз. Мемлекет мұндай бастамаларды ынталандырып, кеңейтуге мүдделі», — деді.Бүгінгі таңда технологиялық трансформация тек үлкен қалалар мен ірі корпорациялардың ғана артықшылығы болмауы тиіс. «Бассейн» бағдарламасы Шымкент жастарына дәлелдеп отыр: білім алу үшін астанаға немесе шетелге кетудің қажеті жоқ. Мүмкіндік — дәл қасыңда, тек оны пайдалана білу керек. 2 қазанға дейін тіркелу мерзімі ашық тұр, орындар шектеулі. Бағдарламалауды нөлден үйренгісі келген, өз болашағын технологиялармен байланыстырғысы келген барлық Шымкент жастарына бұл — жіберіп алмас мүмкіндік. 

Заманауи технологиялар дамыған сайын, онлайн алаяқтықтың да жаңа түрлері күн санап өсіп келеді. Бүгінгі таңда интернет кеңістігі — тек мүмкіндіктер алаңы ғана емес, сонымен бірге алаяқтар мен зиянкестер үшін де қолайлы ортаға айналып отыр. Осы қауіпті жағдайды ескере отырып, Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы 11 қыркүйек 2026 жылы Орталық Азия инновациялық университетінде студенттерге арналған маңызды ақпараттық кездесу өткізді. Кездесу қыркүйек айының Кибермәдениет айы ретінде белгіленуіне орай ұйымдастырылды және жастар арасында цифрлық сауаттылықты арттырудың жаңа кезеңін бастады.Бұл шара — кездейсоқ ұйымдастырылған жиын емес. Соңғы бірнеше жылда Қазақстанда киберқылмыс деңгейі айтарлықтай өсті. Ішкі істер министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек, 2024–2025 жылдары тіркелген интернет алаяқтық оқиғаларының саны алдыңғы кезеңмен салыстырғанда 40 пайыздан астамға артты. Жәбірленушілердің басым бөлігі — жас адамдар, студенттер мен жаңадан жұмыс бастаған мамандар. Олар жалған инвестициялық жобаларға, фишинг хабарламаларына және әлеуметтік инженерия тәсілдеріне жиі алданып қалады. Дәл осы себеппен мемлекеттік органдардың жастармен жүргізетін алдын алу жұмысы бүгінгі күнде ерекше маңызға ие болып отыр.Кездесуді ашқан Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасы басшысының орынбасары Нұрлан Сейітов студенттерге интернет кеңістігіндегі негізгі қауіп-қатер түрлері туралы егжей-тегжейлі баяндады. Ол жеке деректерді қорғаудың маңыздылығын, парольдерді дұрыс жасау ережелерін және екі сатылы аутентификация жүйесін пайдаланудың тиімділігін атап өтті. "Бүгінгі жастар — ертеңгі ел болашағы. Олардың цифрлық сауаттылығы жоғары болса, тұтас қоғамның қорғанысы да берік болады. Бір алданған жас адам — тек жеке шығын емес, бұл отбасы мен ортаның да жарасы", — деді Сейітов. Оның сөзі аудитория арасында жылы қабылданды, студенттер белсенді сұрақтар қойып, нақтылауларды сұрады.Кездесудің ерекше назар аударған бөлігі — полиция департаментінің киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасы мамандарының баяндамасы болды. Майор Айгүл Бекова интернет алаяқтығының ең кең таралған түрлерін — фишинг, вишинг, скам-сайттар, жалған ұтыс хабарламалары және онлайн сауда алаяқтығын — нақты мысалдар арқылы түсіндірді. "Алаяқтар психологиялық қысым жасап, адамды асығыс шешім қабылдатуға тырысады. Егер сізге телефон арқылы немесе хабарлама арқылы бірдеңені дереу жасауды талап етсе — бұл алаяқтықтың бірінші белгісі", — деп ескертті майор Бекова. Ол студенттерге арналған арнайы ереже тізімін де таратып берді: таныс емес сілтемелерді баспау, банктік деректерді ешкімге хабарламау, күдікті хабарламаларды жедел полицияға жіберу.Шымкент — Қазақстанның ең ірі үшінші қаласы. Миллионнан астам тұрғыны бар бұл мегаполисте жастар үлесі өте жоғары. Орталық Азия инновациялық университеті сияқты жоғары оқу орындарында он мыңдаған студент білім алады. Осы үлкен жастар аудиториясының цифрлық сауаттылығын арттыру — тек қалалық міндет қана емес, жалпыұлттық басымдылыққа айналып отыр. Шымкентте өткізілген бұл шара — Қазақстандағы ірі қалаларда жүргізілетін ұқсас акциялардың бір буыны. Астана мен Алматыда да қыркүйек айы бойы киберқауіпсіздікке арналған шаралар жоспарланған.Кездесуге қатысқан студенттер де өз пікірлерін білдіруден тартынбады. Компьютерлік ғылымдар мамандығының үшінші курс студенті Данияр Әбілов: "Мен өзімді техникалық сауатты деп есептейтінмін, бірақ бүгін жаңа нәрселер білдім. Мысалы, смартфондағы қосымшалардың рұқсат сұраулары арқылы да жеке деректерді ұрлауға болатынын бұрын жете білмегем", — деп мойындады. Экономика факультетінің студенткесі Зарина Омарова: "Менің таныстарымның бірі жалған инвестиция сайтына алданып, айтарлықтай ақша жоғалтты. Егер мұндай кездесулер бұрыннан болса, ол сақтанар еді. Бұл шаралардың маңызы зор", — деді.Сарапшылардың бағалауынша, киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру — бір рет өткізілген дәрістермен шектеліп қалмауы тиіс. Цифрлық сауаттылық — үздіксіз процесс. Алаяқтар өз тәсілдерін үнемі жетілдіріп, жаңа технологияларды пайдалана отырып жүреді. Сондықтан мемлекеттік органдар мен университеттер бірлесіп, тұрақты оқу бағдарламаларын, онлайн-курстарды және практикалық симуляциялық жаттығуларды іске қосуы қажет. Кейбір елдерде, мысалы Эстония мен Финляндияда, киберқауіпсіздік негіздері мектеп бағдарламасына енгізілген. Қазақстан да осы бағытта қадамдар жасай бастады — жалпы білім беру мектептерінде ақпараттық қауіпсіздік тақырыптары информатика пәніне кіріктірілуде.Болашаққа қарасақ, Шымкенттегі бұл кездесу — қалада ұйымдастырылатын киберқауіпсіздік шараларының тізбегіндегі алғашқы үлкен қадам. Цифрландыру басқармасы жыл соңына дейін қаланың барлық жоғары оқу орындарын, колледждері мен жалпы білім беретін мектептерін қамтитын кешенді бағдарламаны іске асыруды жоспарлап отыр. "Киберқылмыспен күрес — тек полиция мен мемлекеттің жауапкершілігі емес. Бұл — қоғамның, ата-аналардың, мұғалімдердің және ең бастысы жастардың өз міндеті. Сауатты, сақ болған азамат — ең берік қорғаныш", — деп қорытты Цифрландыру басқармасының өкілі. Цифрлық кеңістікте қауіпсіздікті қамтамасыз ету — ертеңгі Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін нығайтудың ажырамас бөлігіне айналып отыр.