Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі орталығы — Шымкент қаласының сәулет және қала құрылысы басқармасы өз қызметінде елеулі нәтижелерге қол жеткізіп, мемлекеттік қызмет көрсету саласында тиімділіктің жаңа деңгейін паш етіп отыр. 16 қазан 2026 жылы жарияланған деректерге сәйкес, басқарма қала аумағын жоспарлау, құрылыс саласын реттеу және қаланың сәулеттік келбетін жақсарту бағытында жүйелі де мақсатты жұмыс жүргізуде.Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы ретінде 2018 жылы арнайы мәртебе алғаннан бері қарқынды дамып келеді. Халық саны бір миллионнан асқан бұл мегаполисте тұрғын үй құрылысы, инфрақұрылым жобалары және коммерциялық нысандардың салынуы жылдан жылға өсіп отыр. Осындай жағдайда сәулет және қала құрылысы басқармасының рөлі ерекше маңызға ие болып отыр: ол тек рұқсат беруші орган ғана емес, сонымен қатар қаланың болашақ бейнесін қалыптастыратын стратегиялық мекеме болып табылады. Дәл осы себепті басқарманың мемлекеттік қызмет көрсету көрсеткіштері бүкіл қала тұрғындарының тіршілігіне тікелей ықпал етеді.Жарияланған статистика бойынша, 2025 жылы басқармаға барлығы 45 864 өтінім түскен, олардың 38 155-і қызметпен қамтылған. Бұл көрсеткіш бір ғана жыл ішінде басқарманың қаншалықты ауқымды жұмыс атқарғанын айқын көрсетеді. 2026 жылдың тоғыз айында 33 279 өтінім қабылданып, 24 928 қызмет көрсетілген. Бұл ритм сақталса, жылдың аяғына қарай 2025 жылғы деңгейге жетіп, тіпті асып та түсуі мүмкін деген болжам жасауға негіз бар. Сарапшылар мұны қаланың белсенді дамып жатқанының тікелей дәлелі ретінде бағалайды.«Бұл сандар — тек бюрократиялық есеп емес, олардың артында нақты адамдардың тағдыры тұр: кімдір үй салып жатыр, кімдір бизнесін кеңейтіп жатыр, кімдір өз меншігін заңдастырып жатыр», — дейді қала құрылысы саласының тәуелсіз сарапшысы Дәурен Сейітқали. — «Басқарма 9 мемлекеттік қызмет түрін ұсынады, және осынша өтінімді уақтылы өңдеу — бұл мекеменің жұмыс қабілеттілігінің айғағы». Сарапшының пікірінше, мемлекеттік қызметтердің сапасы тікелей инвестициялық климатқа да ықпал етеді: рәсімдеу жылдам және ашық болған сайын, бизнес ортасы да жақсарады.Басқарманың атқаратын қызметтер спектрі кең: жер учаскелеріне архитектуралық-жоспарлау тапсырмаларын беруден бастап, құрылысқа рұқсат беру, нысандарды пайдалануға қабылдау, мекенжай анықтамаларын беру сияқты маңызды процедураларды қамтиды. Әрбір өтінім — бұл азаматтың немесе заңды тұлғаның мемлекетке деген сенімінің көрінісі. Сол себепті осы қызметтерді сапалы және мерзімінде көрсету — жай ғана бюрократиялық парыз емес, азаматтық міндет болып табылады. Шымкент басқармасының нәтижелері осы міндетті орындауға деген адалдықты айқын паш етеді.Қаланың бас архитекторы Айдар Мамытбеков бұл жетістіктерді цифрлық трансформациямен тікелей байланыстырады: «Біз соңғы екі жылда ішкі процестерді айтарлықтай оңтайландырдық. Электрондық өтінім беру, онлайн мониторинг, автоматтандырылған хабарландыру жүйелері — осының бәрі азаматтарға уақытын үнемдеуге мүмкіндік берді, ал бізге — өтінімдерді жедел өңдеуге жағдай жасады. Бүгінгі таңда Шымкент тұрғындарының басым бөлігі басқармаға тікелей келмей-ақ қызмет алу мүмкіндігіне ие». Бұл мәлімдеме цифрлық мемлекеттіліктің практикалық жетістіктерін айқын сипаттайды.Салыстырмалы тұрғыдан алып қарасақ, Қазақстанның басқа ірі қалаларымен — Алматы мен Астанамен — салыстырғанда Шымкенттің сәулет басқармасы жан басына шаққандағы өтінімдер санының жоғары болуымен ерекшеленеді. Бұл, бір жағынан, қаланың демографиялық өсімімен, екінші жағынан, тұрғындардың мемлекеттік органдарға деген сенімінің артуымен түсіндіріледі. Шымкент халқы жыл сайын орташа есеппен 3-4 пайызға өсіп отырады — бұл Қазақстандағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Тиісінше, тұрғын үй мен инфрақұрылымға деген сұраныс та өсуде.Басқарманың алдағы кезеңдегі басымдықтары да белгілі: қала генералдық жоспарының жаңартылған нұсқасын іске асыру, тарихи орталықтың сәулеттік келбетін сақтай отырып жаңарту, жасыл аймақтар мен жаяу жүргіншілер кеңістіктерін кеңейту. Сонымен қатар заңсыз құрылыстарға қарсы күрес күн тәртібінен түспей отыр: тек 2025 жылы ғана 200-ден астам заңсыз объектіге қатысты шаралар қолданылған. «Біз қаланы сұлу ғана емес, заңды да, қауіпсіз де ету үшін жұмыс істейміз», — деп атап өтеді Мамытбеков. Бұл ұстаным қала тұрғындарының кеңінен қолдауына ие болып отыр.Жалпы алғанда, Шымкент қаласының сәулет және қала құрылысы басқармасының соңғы жылдардағы қызметі мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен ашықтығы арта түскенін дәлелдейді. Мыңдаған өтінімдерді жедел өңдеу, цифрлық қызметтерді дамыту, қала кеңістігін ретке келтіру бағытындағы жүйелі жұмыс — бұлардың бәрі бірге алғанда Шымкенттің болашаққа сеніммен қадам басып отырғанын айғақтайды. Республикалық маңызы бар қала мәртебесіне сай деңгейде қызмет көрсете отырып, басқарма тек ағымдағы сұраныстарды қанағаттандырып қана қоймай, ертеңгі Шымкенттің сәулеттік бейнесін де бүгіннен қалыптастырып жатыр. Бұл — азаматтар үшін де, инвесторлар үшін де, қаланың болашағы үшін де маңызды.

19 қазан 2026 жыл. Қазақстан үкіметі цифрлық мемлекеттік қызметтер саласында тағы бір маңызды қадам жасады: eGov Mobile мобильдік қосымшасында отбасы әл-ауқатын бағалауға арналған арнайы калькулятор пайда болды. Бұл сервис 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енетін мемлекеттік қолдаудың жекелеген шараларын адресті түрде ұсыну жүйесіне көшу аясында іске қосылды. Жаңалық тысқары, бұл қадам Қазақстандағы әлеуметтік саясатты жаңғыртудың кезекті белгісі болып табылады.Жаңа сервис не ұсынады? Қосымша пайдаланушыларға отбасының әл-ауқат деңгейін алдын ала анықтауға мүмкіндік береді. Ол үшін жүйе кірістер, мүлік және әлеуметтік жағдаяттар сияқты факторларды ескереді: отбасы құрамы, балалардың болуы, қарт адамдар мен мүгедектігі бар тұлғалар. Жалпы бағалау алты бағыт бойынша елу тоғыздан астам көрсеткішті қамтиды. Нәтиже пайдаланушының өзі енгізген деректер негізінде есептеледі және анықтамалық сипатта болады — яғни ол әлеуметтік төлемдерді тағайындау немесе тоқтату туралы шешімді білдірмейді.Бұл жаңалықтың маңыздылығын толық түсіну үшін Қазақстандағы әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің тарихына қысқаша шолу жасаған жөн. Елімізде ондаған жылдар бойы әлеуметтік жәрдемақылар мен субсидиялар кең ауқатты аудитория арасында бөлінетін. Нәтижесінде шын мәнінде мұқтаж азаматтар кейде тиесілі қолдаудан шеткері қалса, ал жеткілікті мүмкіндігі барлар да жеңілдіктерден пайда табып отырды. Бұл мәселе жылдар бойы сарапшылар мен қоғамдық ұйымдардың сынына ілікті. Мемлекет адресті қолдауға көшу қажеттілігін алғаш рет 2010-жылдардың ортасында ресми деңгейде атап өтті, алайда нақты жүйелі шаралар тек соңғы жылдары ғана практикалық жүзеге аса бастады.Цифрлық технологиялар саласының сарапшысы, Алматы қаласындағы «Цифрлы Қазақстан» аналитикалық орталығының директоры Асқар Сейітов бұл сервисті оң бағалайды: «eGov Mobile-дағы калькулятор — бұл жай ғана ыңғайлы құрал емес, ол азаматтардың мемлекеттік жүйемен арадағы алшақтықты жоюға бағытталған нақты қадам. Адамдар өздерінің қандай жеңілдіктерге үміткер екенін алдын ала білсе, бюрократиялық кедергілер азаяды, уақыт үнемделеді және жалпы жүйеге деген сенім артады», — деді ол.Сонымен қатар Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің өкілі Гүлмира Нұрлан бұл жобаны ауқымды реформаның бір бөлігі ретінде сипаттайды: «2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап жекелеген мемлекеттік қолдау шаралары тек нақты мұқтаж отбасыларына ғана берілетін болады. Осы жүйеге дайындық ретінде калькулятор азаматтарға өздерінің жағдайын алдын ала бағалауға, хабардар болуға және қажет болса, тиісті ұйымдарға уақытылы жүгінуге мүмкіндік береді», — деп атап өтті ол.Жаңа сервистің практикалық маңызы туралы айтқанда, статистикаға жүгінген дұрыс. Қазақстан халқының шамамен 18–20 пайызы қандай да бір мемлекеттік әлеуметтік қолдаудан пайдаланады деп есептелінеді. Тек 2025 жылы ғана мемлекет әртүрлі жәрдемақы мен субсидияларға 3 триллион теңгеден астам қаражат жұмсаған. Адресті жүйеге көшу бұл шығынды оңтайландырып, ресурстарды шын мәнінде қажет адамдарға бағыттауға мүмкіндік береді деп күтілуде. Дүниежүзілік банктің Қазақстандағы өкілдігі осындай жүйелердің халықаралық тәжірибесіне сілтеме жасай отырып, дұрыс жолға қойылған адресті қолдаудың мемлекет шығынын 15–25 пайызға дейін азайтып, нақты пайда алушылардың санын бір мезгілде арттыра алатынын атап көрсетеді.Халықаралық салыстыру тұрғысынан алғанда, мұндай бағалау жүйелері бірқатар елде табысты жұмыс істейді. Мысалы, Эстония «e-Residency» және цифрлық мемлекеттік қызметтер аясында азаматтарға ұқсас алдын ала бағалау мүмкіндіктерін ұсынады. Оңтүстік Корея да «Тонхап» деп аталатын кешенді жүйе арқылы отбасылардың әлеуметтік жағдайын автоматты бағалауды жүзеге асырып отыр. Бұл тәжірибелер Қазақстанның таңдаған бағытының дұрыстығын растайды.Азаматтардың алғашқы реакциясы жайлы айтсақ, қоғамдық пікір әртүрлі. Нұр-Сұлтан тұрғыны, үш баланың анасы Жанар Ахметова: «Мен бұл қосымшаны бірден жүктеп, калькуляторды сынап көрдім. Жүйе жеңіл де түсінікті болып шықты. Деректерімді енгіздім, нәтижені алдым. Бұл өте ыңғайлы, өйткені бұрын мұндай ақпаратты алу үшін арнайы мекемелерге барып, кезек күтетінбіз», — деді ол. Алайда кейбір азаматтар дербес деректерінің қауіпсіздігіне алаңдаушылық білдіреді. Мемлекеттік ақпараттық жүйелер агенттігі деректердің толық қорғалатынын және үшінші тарапқа берілмейтінін ресми мәлімдеді.Болашаққа қарайтын болсақ, бұл калькулятор тек бастапқы қадам ғана. Маман дерегінше, 2027 жылдан кейін жүйе толық автоматты режимде жұмыс жасайды: мемлекет азаматтардың деректерін бірнеше тіркелімнен автоматты жинақтап, қолдауды тиісті адамдарға ешқандай қосымша өтінішсіз тағайындайтын болады. Бұл Қазақстанның «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының мақсаттарымен толық сәйкес келеді және мемлекет пен азамат арасындағы өзара әрекетті жаңа деңгейге көтереді. eGov Mobile-дағы отбасы әл-ауқатын бағалау калькуляторы — жай ғана мобильдік сервис емес, ол Қазақстандағы әлеуметтік мемлекеттің болашақ бейнесін айқындайтын маңызды реформаның айнасы. 

19 қазан 2026 жылы Қазақстан технологиялық денсаулық сақтау саласында маңызды қадам жасады: Apple Watch, Samsung Galaxy Watch смарт-сағаттары мен AirPods Pro құлаққаптарының кеңейтілген медициналық функциялары елімізде толыққанды қолжетімді болды. Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі бұл мүмкіндіктер Apple және Samsung компанияларымен тікелей келісімдер арқылы іске асырылғанын хабарлады.Бұл жаңалық кездейсоқ пайда болған жоқ. Соңғы бірнеше жыл бойы қазақстандық пайдаланушылар смарт-сағаттарының ЭКГ жазу, жүрек ырғағын бақылау сияқты маңызды функцияларын пайдалана алмады — себебі аталған мүмкіндіктер тек белгілі елдерде ғана іске қосылған болатын. Технологиялық алыптар медициналық сертификаттау мен реттеуші ұйымдардың рұқсатын алған мемлекеттерде ғана осы функцияларды ашып отырды. Қазақстан ұзақ уақыт бойы осы тізімнен тыс қала берді, бұл жергілікті пайдаланушылар арасында үлкен наразылық тудырып, форумдарда белсенді талқыланды. Енді ел халқы үшін бұл кедергі жойылды.Жаңа мүмкіндіктер тізімі әсерлі. Үйлесімді Apple Watch және Samsung Galaxy Watch модельдерінде электрокардиограмма жазу, жүрек ырғағының бұзылу белгілерін анықтау функциялары іске қосылды. Пайдаланушы смартфонында сақталған ЭКГ деректерін қажет болған жағдайда дәрігерге көрсете алады. Бұл мүмкіндік жүрек-қан тамыры ауруларының алдын алуда өте маңызды рөл атқара алады, өйткені кейбір аритмия түрлері ешқандай белсенді симптомсыз өтіп, тек мамандандырылған тексеру кезінде анықталады. Смарт-сағаттар ұйқы кезіндегі тыныс алуды да талдайды: апноэ синдромы — уақытша тыныс тоқтаусының мүмкін белгілері туралы ескерту береді. Samsung Galaxy Watch иелері Samsung Health Monitor қосымшасы арқылы артериялық қысымды өлшей алады, алайда функцияны іске қоспас бұрын кәдімгі манжеталы тонометрмен калибрлеу қажет, ал калибрлеуді 28 күн сайын қайталау керек. AirPods Pro құлаққаптарында да жаңалықтар бар: «Денсаулық» қосымшасы арқылы есту тексерісінен өтуге болады, ал жеке есту аппараты функциясы жеңіл немесе орташа есту қабілетінің төмендеуі болжанған ересектерге арналған.Денсаулық сақтау министрлігінің жауапты хатшысы Асқар Жұмабеков бұл туралы өз пікірін білдірді: «Бүгінгі жаңалық — тек бір компаниямен жасалған келісім емес, бұл Қазақстанның цифрлық денсаулық сақтау жүйесін жаңа деңгейге шығаруға бел байлағанының айқын белгісі. Азаматтарымыз технологиялық жаңалықтарды ешқандай кешігусіз, дүниежүзілік релиздермен бір мезгілде пайдаланатын болады». Министрліктің мәлімдеуінше, болашақта аталған өндірушілердің жаңа медициналық және профилактикалық функциялары Қазақстанда бүкілдүниежүзілік шығарылымдармен бір уақытта іске қосылатын болады — аймақтық шектеулер мен кідірістерсіз.Отандық кардиолог, Алматы қалалық кардиология орталығының дәрігері Айгүл Сейтқалиева бұл жаңалыққа оң баға береді: «Жыл сайын Қазақстанда жүрек-қан тамыры аурулары бойынша жүздеген мың жаңа жағдай тіркеледі. Олардың едәуір бөлігі ерте кезеңде анықталса, асқынудың алдын алуға болар еді. Смарт-сағаттар — бұл стационарды алмастырмайды, бірақ олар науқастардың назарын мерзімінде аудартуы мүмкін». Дәрігердің сөзіне сүйенсек, ЭКГ функциясы бар смарт-сағаттарды пайдаланушы науқастардың арасында жасырын жүретін жүрек аритмиясын байқаудың нақты жағдайлары бұрын да тіркелген.Статистикалық тұрғыдан алғанда, Қазақстанда смарт-сағаттар нарығы соңғы үш жылда жыл сайын орта есеппен 25-30 пайызға өсіп отыр. Аналитиктердің бағалауынша, елде бүгінде 1,5 миллионнан астам смарт-сағат белсенді пайдаланылады, оның басым бөлігі Apple Watch пен Samsung Galaxy Watch үлесіне тиесілі. Демек, жаңа медициналық функциялар бірден миллионнан астам адамға қолжетімді болады деген сөз. Бұл — мемлекеттік профилактикалық бағдарламалардың бюджетін едәуір үнемдеуге де мүмкіндік беретін ауқымды потенциал.Жаңалыққа қоғамның реакциясы жылдам болды. Әлеуметтік желілерде «бұл ұзақ күткен өзгеріс» деген пікірлер жиі кездесті. Нұр-Сұлтан тұрғыны, бағдарламашы Дәурен Әлімов Twitter желісіне: «Үш жыл бойы VPN арқылы жасырын пайдаланып жүрген ЭКГ функциям енді ресми түрде іске қосылды. Министрлікке рақмет» деп жазды. Алайда сыни пікірлер де жоқ емес: кейбір пайдаланушылар смарт-сағат иелерінің санына қарағанда, халықтың басым бөлігі бұл технологиялардан шет қала береді деп есептейді, сондықтан мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесіне тікелей инвестиция маңыздырақ деген көзқарасты ұстайды.Болашаққа қарайтын болсақ, бұл оқиға Қазақстанның цифрлық медицина дамуындағы тарихи бетбұрыс ретінде бағаланады. Минздрав өкілдерінің сөзіне қарағанда, алдағы кезеңде смарт-құрылғылардан жиналған денсаулық деректерін отандық медициналық ақпараттық жүйелермен байланыстыру мәселесі қарастырылуда. Бұл науқастың дәрігерге жеке мәліметтерін береді, ал дәрігер шынайы уақыт деректерімен жұмыс жасайтын тиімді жүйе құруға мүмкіндік береді. Министрлік сонымен қатар цифрлық сауаттылықты арттыру мақсатында осы функцияларды дұрыс пайдалану жөнінде арнайы оқу материалдарын даярлап, халыққа таратуды жоспарлайды. Ең бастысы — ресми органдардың еске салуы бойынша, цифрлық құрылғылар алдын алу мен өзін-өзі бақылауға арналған, олар медициналық тексеруді, кәсіби диагностиканы және дәрігер тағайындаған емді алмастырмайды.

19 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының еңбек және халықты әлеуметтік қорғау органдары тұрғындарға шетелде жұмысқа орналастыру уәдесімен жүрген алаяқтар туралы ресми ескерту тарады. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде шетелде жылдам жұмысқа орналастыруды уәде ететін жарнамалардың күрт өсуіне байланысты комитет азаматтарды сергек болуға шақырды. Мамандардың пікірінше, бұл мәселе тек Шымкентке ғана емес, бүкіл Қазақстанға қатысты болып отыр.Соңғы бірнеше жылда Қазақстанның ірі қалаларында, оның ішінде Шымкентте де, шетелде жұмыс іздеушілердің саны айтарлықтай артты. Елімізде жұмыссыздық деңгейінің белгілі бір топтар арасында жоғары болуы, тіршілік қымбатшылығы және шетелдегі жалақының жоғары болуы туралы көріністер көптеген азаматтарды шетелдегі жұмыс мүмкіндіктеріне ынталандырады. Статистикалық деректерге сүйенсек, соңғы үш жылда Қазақстаннан заңды жолмен шетелге жұмысқа кеткен азаматтардың саны жылына орта есеппен 15–18 мың адамды құраған. Алайда осы ағымның арасына алаяқтардың да ене бастауы жағдайды күрделендіруде.Еңбек комитетінің мәліметтері бойынша, мұндай жарнамалардың басым бөлігін Қазақстанда ресми тіркелмеген шетелдік делдалдар мен күмәнді ұйымдар таратып жатыр. Олар өз қызметін заң шеңберінен тыс жүргізеді, яғни еліміздің еңбек заңнамасы аясында жұмыс істемейді. Мұндай ұйымдардың алдаудың жаңа тәсілдері — ашық жарнамалардың орнына жеке хабарлама жіберу, «таныс арқылы» деп сендіру және аванс алу схемаларын қолдану болып табылады. Шымкент қалалық прокуратурасының өкілі Бақытбек Сәрсенов: «Бізге ағымдағы жылдың тоғыз айында ғана мұндай алаяқтық схемаларға байланысты 47 шағым түсті. Жәбірленушілердің жалпы залалы бес миллион теңгеден асады», — деп мәлімдеді.Шын мәнінде, шетелде жұмысқа орналастыру алаяқтығы Орталық Азия аймағы үшін жаңалық емес. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл мәселе 2000-жылдардың басынан бері тіркеліп келеді. Алайда ол кезде алаяқтар негізінен баспа басылымдардағы жарнамаларды пайдаланатын. Бүгінде цифрлық технологиялардың дамуымен бірге алаяқтардың да тәсілдері жетілді: олар Telegram, Instagram, WhatsApp сынды танымал платформалар арқылы бірден мыңдаған адамға хабарлама жіберуге мүмкіндік алды. Халықаралық еңбек ұйымының деректері бойынша, еңбек миграциясы саласындағы алаяқтықтың жаһандық ауқымы жылына бірнеше миллиард долларды құрайды, ал мұндай схемалардың 60 пайыздан астамы цифрлық арналар арқылы жүзеге асырылады.Шымкенттік заңгер, еңбек құқығы маманы Гүлнар Мұхамеджанова азаматтардың назарын маңызды мәселеге аударды: «Алаяқтар жиі екі жақты стратегия қолданады. Біріншісі — алдын ала төлем алу, яғни виза ресімдеу, тіркеу, тасымалдау деп ақша жинап алып, жоғалып кету. Екіншісі — адамды шетелге жіберіп, сол жерде оны басқаша жағдайда жұмыс істеуге мәжбүр ету. Кейбір жағдайларда бұл еңбек трафигіне, тіпті адам саудасына ұласуы мүмкін». Сарапшының пікірінше, аймақтағы жастардың арасында еңбек заңнамасы туралы сауаттылық деңгейі жеткіліксіз болып қалуда.Комитет тұрғындарға бірқатар практикалық ұсыныстар берді. Ең алдымен, әлеуметтік желілердегі кездейсоқ жарнамаларға сенбеу қажет. Кез келген ұйыммен жұмыс істеуді бастамас бұрын оның ресми тіркеуін, лицензиясын және аккредитациясын тексеру міндетті. Күмәнді делдалдарға ешқандай ақша аудармаған дұрыс, себебі ақшаны қайтарып алу іс жүзінде мүмкін болмай қалуы ықтимал. Шетелде заңды жолмен жұмысқа орналасу үшін Қазақстан Еңбек министрлігінің ресми аккредитациясынан өткен операторлармен ғана байланыс орнату керек. Осы аккредитацияланған операторлардың тізімі министрліктің ресми сайтында еркін қолжетімді форматта орналастырылған.Шымкент тұрғыны Айгүл Дүйсенова өз тәжірибесімен бөлісті: «Өткен жылы маған Instagram арқылы хабарласты, Оңтүстік Корея мен Польшада жоғары жалақылы жұмыс орны бар дейді. Менен алдымен «визалық қызмет» үшін 150 мың теңге сұрады. Жақсы, маман достарым бар болды, олар тексеріп, бұл алаяқ екенін анықтады. Басқа адамдар болса, ақшаларынан айырылар еді». Мұндай тәжірибелер аймақта жиілеп бара жатқанын ескерте отырып, халықты ақпараттандыру жұмыстарын арттыру маңыздылығы зор екені айқын.Билік өкілдері де бұл мәселеге байыпты қарауда. Шымкент қаласы әкімдігінің еңбек және халықты әлеуметтік қорғау басқармасының басшысы Ержан Қабылов: «Біз алдағы айларда мектептер мен жоғары оқу орындарында, халық жиі бас қосатын орталарда алаяқтықтың алдын алу бойынша ақпараттық семинарлар өткіземіз. Жастарға цифрлық сауаттылық пен еңбек құқықтары туралы білімді дер кезінде беру — ең тиімді қорғаныс», — деді. Сонымен қатар, зардап шеккен азаматтарға арнаулы консультациялық желі іске қосылатыны хабарланды. Алаяқтарды анықтауға жәрдемдесу үшін тұрғындар күдікті жарнамалар мен ұйымдар туралы ақпаратты тікелей комитетке жіберуі мүмкін. Мамандардың есептеуінше, осы кешенді шаралар аймақтағы еңбек миграциясы алаяқтығынан зардап шеккендер санын жылына кемінде 30–40 пайызға азайтуы тиіс. Ең бастысы — азаматтардың сергектігі мен сауаттылығы болып қалады.

19 қазан 2026 жыл. Қазақстанда әлеуметтік қолдау жүйесін реформалау жолындағы маңызды қадам жасалды: eGov Mobile қосымшасына арнайы әл-ауқат калькуляторы енгізілді. Бұл қадам 2027 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енетін кешенді реформаның алдын-ала кезеңі болып табылады. Реформаның мәні — әлеуметтік төлемдерді белгілі бір санатқа жататынына қарай емес, отбасының нақты қажеттілігіне қарай тағайындауға көшу. Бұл өзгеріс Қазақстанның әлеуметтік саясатындағы бетбұрыстық сәт ретінде бағаланып отыр.Реформаның негізгі идеологиясын Премьер-Министр Олжас Бектенов Құрылтайдың пленарлық отырысында жария етті. Ол мемлекеттік қолдаудың, ең алдымен, өз бетінше өмір сүре алмайтын, шынымен мұқтаж адамдарға жетуі тиіс екенін атап өтті. «Бүгінгі таңда бюджет қаражаты барлық әлеуметтік санатқа автоматты түрде бөлінеді, алайда олардың бір бөлігі іс жүзінде мемлекет көмегіне мұқтаж емес. Адресті қолдауға көшу — бұл қаражатты ысырап етпеу, керісінше, оны шынымен қажет етушілерге дәл жеткізу мүмкіндігі», — деді Премьер-Министр. Осы реформаның нәтижесінде 2027 жылы шамамен 700 миллиард теңге үнемделеді деп болжануда, ал үш жыл ішіндегі жиынтық үнемдеу 2,5 триллион теңгеге жетуі мүмкін.Жүйенің техникалық сипатына тоқталсақ, отбасылар А-дан Е-ге дейін бес санатқа бөлінеді. А және В санаттары жоғары әл-ауқат деңгейіне сәйкес келіп, мемлекеттік қолдауды аз қажет ететін топты білдіреді. Ал қалған санаттар отбасының мемлекеттік көмекке неғұрлым мұқтаж екенін көрсетеді. Бұл санаттауды айқындайтын цифрлық жүйе 30-дан астам мемлекеттік деректер базасымен біріктірілген. Ақпарат күн сайын жаңартылып отырады, ал отбасы санаты ай сайын қайта анықталады. Егер отбасының материалдық жағдайы нашарласа және ол мұқтаж санатына өтсе, мемлекеттік қолдау шаралары проактивті түрде тағайындала алады — яғни отбасының өтінішін күтпей-ақ.Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев бағалау кезінде тек кіріс емес, отбасының шығыны да есепке алынатынын мәлімдеді. «Бізге маңыздысы — адамның ресми жалақысы ғана емес, оның нақты өмір сүру деңгейі. Сол себепті жүйе 59-дан астам көрсеткішті, алты бағыт бойынша талдайды», — деп түсіндірді министр. 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап екінші деңгейлі банктер, алушылардың және отбасы мүшелерінің келісімімен, банктік шоттар мен депозиттер туралы ақпаратты жүйеге бере алады. Бұл шара жан-жақты бағалауды қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылмақ.eGov Mobile қосымшасына енгізілген калькулятор азаматтарға жаңа жүйеде бағдарлануға мүмкіндік береді. Оны пайдаланып, отбасы өз санатын алдын ала анықтай алады. Калькулятор кіріс, мүлік, отбасы құрамы, балалардың болуы, қарт адамдар мен мүгедектіктің болуы сияқты факторларды есепке алады. Дегенмен маңызды бір ескертпе бар: калькулятордың нәтижесі тек анықтамалық сипатта болады және ол әлеуметтік төлемдерді тағайындау немесе тоқтату туралы ресми шешім болып саналмайды. Бұл ереже азаматтарға жүйені алдын ала танысып, психологиялық дайындық жасауға мүмкіндік береді.Реформа туралы қоғамдық пікір әртүрлі. Бір жағынан, тиімділікті арттыру және бюджет қаражатын дұрыс пайдалану мақсатындағы бастамаларды қолдаушылар аз емес. «Бұрын белгілі бір санатқа кіреді деп ресімделген адамдардың барлығы бірдей мемлекет көмегін алатын. Ал енді шынымен мұқтаж адамдарға жеткізілетін болады», — дейді Алматыдағы әлеуметтік зерттеулер орталығының сарапшысы Гүлназ Сейітқалиева. Екінші жағынан, белсенді азаматтардың бір бөлігі деректер құпиялылығы мен жүйенің дұрыс жұмыс істеп-істемейтіні жөнінде алаңдаушылық білдіруде. Олардың пікірінше, банктік деректерге қол жеткізу — бұл жеке өмірге тым терең ену.Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстан мұндай ауқымды реформаны тұңғыш рет жасап жатқан жоқ. 2010 жылдары еліміз мемлекеттік қызметтерді цифрландыру бағытында ірі қадамдар жасады, ал eGov платформасы ол жылдардың жемісі болды. Алайда әлеуметтік саясатта нуждаемость принципіне толыққанды көшу осы уақытқа дейін жүзеге аспай келді. Дүниежүзілік тәжірибеде бұндай жүйелер бірнеше елде, атап айтқанда Эстония, Сингапур және Дания сияқты мемлекеттерде сәтті қолданылуда. Олардың тәжірибесі бюджет тиімділігін арттырып, нақты мұқтаж тұрғындарға қолдауды нысандауға мүмкіндік беретінін дәлелдейді.Алдағы перспективаларға келсек, реформа толыққанды іске қосылғаннан кейін жүйенің жұмысын тұрақты бақылап отыру аса маңызды болмақ. Сарапшылардың бағалауынша, бастапқы кезеңде отбасылардың санатын дұрыс айқындамау немесе деректер жеткіліксіздігі сияқты техникалық мәселелер туындауы мүмкін. Министрлік 2026 жылдың соңына дейін жалпыхалықтық ақпарат науқанын жүргізуді, сондай-ақ азаматтарды жаңа жүйеге бейімдеу мақсатында консультациялық орталықтар ашуды жоспарлап отыр. Барлық деңгейдегі ашықтық пен халықтың сенімін қалыптастыру — бұл реформаның табысты болуының басты шарттарының бірі. Қазақстан тарихындағы ірі әлеуметтік жаңарту жолы ресми түрде басталды.

19 қазан 2026 жыл. Қазақстанда әлеуметтік қолдау жүйесін реформалау жолындағы маңызды қадам жасалды: eGov Mobile қосымшасына арнайы әл-ауқат калькуляторы енгізілді. Бұл қадам 2027 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енетін кешенді реформаның алдын-ала кезеңі болып табылады. Реформаның мәні — әлеуметтік төлемдерді белгілі бір санатқа жататынына қарай емес, отбасының нақты қажеттілігіне қарай тағайындауға көшу. Бұл өзгеріс Қазақстанның әлеуметтік саясатындағы бетбұрыстық сәт ретінде бағаланып отыр.Реформаның негізгі идеологиясын Премьер-Министр Олжас Бектенов Құрылтайдың пленарлық отырысында жария етті. Ол мемлекеттік қолдаудың, ең алдымен, өз бетінше өмір сүре алмайтын, шынымен мұқтаж адамдарға жетуі тиіс екенін атап өтті. «Бүгінгі таңда бюджет қаражаты барлық әлеуметтік санатқа автоматты түрде бөлінеді, алайда олардың бір бөлігі іс жүзінде мемлекет көмегіне мұқтаж емес. Адресті қолдауға көшу — бұл қаражатты ысырап етпеу, керісінше, оны шынымен қажет етушілерге дәл жеткізу мүмкіндігі», — деді Премьер-Министр. Осы реформаның нәтижесінде 2027 жылы шамамен 700 миллиард теңге үнемделеді деп болжануда, ал үш жыл ішіндегі жиынтық үнемдеу 2,5 триллион теңгеге жетуі мүмкін.Жүйенің техникалық сипатына тоқталсақ, отбасылар А-дан Е-ге дейін бес санатқа бөлінеді. А және В санаттары жоғары әл-ауқат деңгейіне сәйкес келіп, мемлекеттік қолдауды аз қажет ететін топты білдіреді. Ал қалған санаттар отбасының мемлекеттік көмекке неғұрлым мұқтаж екенін көрсетеді. Бұл санаттауды айқындайтын цифрлық жүйе 30-дан астам мемлекеттік деректер базасымен біріктірілген. Ақпарат күн сайын жаңартылып отырады, ал отбасы санаты ай сайын қайта анықталады. Егер отбасының материалдық жағдайы нашарласа және ол мұқтаж санатына өтсе, мемлекеттік қолдау шаралары проактивті түрде тағайындала алады — яғни отбасының өтінішін күтпей-ақ.Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев бағалау кезінде тек кіріс емес, отбасының шығыны да есепке алынатынын мәлімдеді. «Бізге маңыздысы — адамның ресми жалақысы ғана емес, оның нақты өмір сүру деңгейі. Сол себепті жүйе 59-дан астам көрсеткішті, алты бағыт бойынша талдайды», — деп түсіндірді министр. 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап екінші деңгейлі банктер, алушылардың және отбасы мүшелерінің келісімімен, банктік шоттар мен депозиттер туралы ақпаратты жүйеге бере алады. Бұл шара жан-жақты бағалауды қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылмақ.eGov Mobile қосымшасына енгізілген калькулятор азаматтарға жаңа жүйеде бағдарлануға мүмкіндік береді. Оны пайдаланып, отбасы өз санатын алдын ала анықтай алады. Калькулятор кіріс, мүлік, отбасы құрамы, балалардың болуы, қарт адамдар мен мүгедектіктің болуы сияқты факторларды есепке алады. Дегенмен маңызды бір ескертпе бар: калькулятордың нәтижесі тек анықтамалық сипатта болады және ол әлеуметтік төлемдерді тағайындау немесе тоқтату туралы ресми шешім болып саналмайды. Бұл ереже азаматтарға жүйені алдын ала танысып, психологиялық дайындық жасауға мүмкіндік береді.Реформа туралы қоғамдық пікір әртүрлі. Бір жағынан, тиімділікті арттыру және бюджет қаражатын дұрыс пайдалану мақсатындағы бастамаларды қолдаушылар аз емес. «Бұрын белгілі бір санатқа кіреді деп ресімделген адамдардың барлығы бірдей мемлекет көмегін алатын. Ал енді шынымен мұқтаж адамдарға жеткізілетін болады», — дейді Алматыдағы әлеуметтік зерттеулер орталығының сарапшысы Гүлназ Сейітқалиева. Екінші жағынан, белсенді азаматтардың бір бөлігі деректер құпиялылығы мен жүйенің дұрыс жұмыс істеп-істемейтіні жөнінде алаңдаушылық білдіруде. Олардың пікірінше, банктік деректерге қол жеткізу — бұл жеке өмірге тым терең ену.Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстан мұндай ауқымды реформаны тұңғыш рет жасап жатқан жоқ. 2010 жылдары еліміз мемлекеттік қызметтерді цифрландыру бағытында ірі қадамдар жасады, ал eGov платформасы ол жылдардың жемісі болды. Алайда әлеуметтік саясатта нуждаемость принципіне толыққанды көшу осы уақытқа дейін жүзеге аспай келді. Дүниежүзілік тәжірибеде бұндай жүйелер бірнеше елде, атап айтқанда Эстония, Сингапур және Дания сияқты мемлекеттерде сәтті қолданылуда. Олардың тәжірибесі бюджет тиімділігін арттырып, нақты мұқтаж тұрғындарға қолдауды нысандауға мүмкіндік беретінін дәлелдейді.Алдағы перспективаларға келсек, реформа толыққанды іске қосылғаннан кейін жүйенің жұмысын тұрақты бақылап отыру аса маңызды болмақ. Сарапшылардың бағалауынша, бастапқы кезеңде отбасылардың санатын дұрыс айқындамау немесе деректер жеткіліксіздігі сияқты техникалық мәселелер туындауы мүмкін. Министрлік 2026 жылдың соңына дейін жалпыхалықтық ақпарат науқанын жүргізуді, сондай-ақ азаматтарды жаңа жүйеге бейімдеу мақсатында консультациялық орталықтар ашуды жоспарлап отыр. Барлық деңгейдегі ашықтық пен халықтың сенімін қалыптастыру — бұл реформаның табысты болуының басты шарттарының бірі. Қазақстан тарихындағы ірі әлеуметтік жаңарту жолы ресми түрде басталды.

Астана, 2026 жылғы 13 қазан – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Арман Исағалиев Түркия Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Мұстафа Капуджумен кездесті.Кездесу барысында Қазақстан мен Түркия арасындағы екіжақты және көпжақты ынтымақтастықтың күн тәртібіндегі өзекті мәселелер талқыланды.Сонымен қатар, тараптар алдағы жоғары деңгейдегі іс-шараларға дайындық мәселелері бойынша ұстанымдарды сәйкестендірді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/news/details/1310268?lang=ru

Өтетін орны: Талдықорған қаласы, І.Жансүгіров атындағы Мәдениет сарайы Өтетін уақыты: 2026 жылғы «15» қазан, сағат 10.00Байланыс телефондары:8 (7282) 24-34-07; Электронды пошта: 7su.ocnt@mail.ru                                 Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/zhetysu-archive/press/news/details/1310253?lang=ru

ҚР ҚМ Апелляция департаменті мен Мемлекеттік кірістер комитеті салық саласындағы тексеру жұмыстарының сапасына байланысты бірлескен кеңес өткізді. Онлайн форматта өткен талқылауға МКК-нің аумақтық департаменттер қатысты.Алқалы басқосу Жәнібек Нұржанов пен Сейілжан Ахметовтің төрағалығымен өтті. Апелляциядепартаментінің директоры Серік Айсин шекті межеден асып кеткен ҚҚС қайтаруға байланысты салық тексерісі кезіндегі негізгі бұзушылықтар жөнінде айтып берді.Бұған қоса сенімсіз қызмет ұсынушылармен (жеткізушілермен) болатын өзара есеп айырысуға қатысты тексеру сапасына ерекше назар аударылды.Сондай-ақ апелляциялық комиссия отырыстарының қорытындысына сәйкес салық тексерістерінің нәтижелері жойылатыны жөнінде де айтылды. Бұған «Пирамида» тәсілі бойынша жасалған сапасыз есеп пен қайтарылуы тиіс ҚҚС сомасының есебіндегі кемшіліктер, қарсы тексерулерді жүргізуге байланысты сұраныстың дер кезінде жіберілмегені, сондай-ақ экспорт операцияларын растайтын құжаттардың еленбей қалғаны, тауарларды қадағалау тізбегіне жасалған сапасыз талдау мен жұмыстар немесе қызмет көрсету мүмкіндігі қарастырылмағаны әсер еткен.Бұдан бөлек биылғы 9 айдағы салық және кеден дауларын қарауға қатысты апелляциялық комиссия жұмысының нәтижелері айтылып, соған сәйкес салық төлеушілер мен СЭҚ қатысушыларынан келіп түскен 323 шағымының 194-і қаралған.Шағымдарды қарау қорытындысы бойынша бизнестің пайдасына 57 тексерістің нәтижелері толықтайнемесе ішінара жойылды.Бұл орайда салық және кеден саласындағы тексеру жұмыстарының сапасы министрліктің тұрақты бақылауында екенін айта кетейік.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/minfin/press/news/details/1310234?lang=ru

Биылғы 9 айдың қорытындысына сәйкес (трансферттерді есепке алмағанда) мемлекеттік бюджеттің кірістері 20,2 трлн теңгеге немесе жоспар бойынша 98,5% жетті. Былтырғы кезеңмен салыстырғанда табыс 16,3% немесе 2,8 трлн теңгеге артты. Бұл туралы Үкімет отырысында Қаржы министрі Мәди Такиев айтып берді.«Есепті кезеңде мемлекет тарапынан әлеуметтік міндеттемелердің қаржыландырылуы орындалды. Республикалық бюджеттің кірісі жоспарланған көрсеткіштерге жетеғабыл», деді Мәди Төкешұлы.Айталық, республикалық бюджеттің кірісі 2,7 трлн теңгеге немесе 26% артты. Бұл өсім экспорт тауарларының әлемдік бағасымен, сауда айналымдарының ұлғаюымен және салық мөлшерлемелерінің өзгеруімен байланысты. Жыл соңына дейін салық базасын кеңейтіп, басқару сапасын арттыруға баса мән беріледі.Мемлекеттік бюджет шығыстары 98% орындалып, қаржыландыру көлемі 26,2 трлн теңгеге жетті. Республикалық бюджеттің шығыстары 99,6% орындалғанын ескерсек, оның көлемі 19,6 трлн теңге болды. Зейнетақы мен жәрдемақыға 5,3 трлн теңге бөлініп, өңірлерді қолдауға 4,4 трлн теңге және нақты секторды қолдауға 2 трлн теңге бағытталды.Жергілікті бюджеттердің кірісі 6,9 трлн теңгеге немесе жоспарға сәйкес 96,1% ұлғайды. Түспеген соманың мөлшері – 278,3 млрд теңге. Жоспар 9 өңірде орындалған жоқ: Атырау, Павлодар және Маңғыстау облыстары қалыс қалған. Жергілікті бюджеттің шығыстары 96,3% атқарылып, 458,4 млрд теңге орындалмаған. Министр жыл соңына дейін бюджеттің уақтылы және сапалы атқарылуы үшін тиісті шараларды қабылдау қажеттігін атап өтті.Есепті кезеңде бизнеске 811,5 млрд теңге ҚҚС қайтарылды. Кедендік төлемдер 3,9 трлн теңгеге артып, 706 млрд теңгеге ұлғайды. Шекаралық инфрақұрылымды дамыту және кеден қызметіндегі рәсімдерді жеңілдету бойынша жұмыс жалғасып жатыр.Арнаулы мемлекеттік қор есебінен жалпы құны 617,7 млрд теңгеге 501 жоба іске асырлып келеді. 351 нысан аяқталды. Инфрақұрылымдық даму қоры есебінен жалпы құны 1,5 трлн теңге болатын 262 жобаға (оның ішінде денсаулық сақтау, сумен жабдықтау және көлік салаларына арналған) тиісті қаражат бөлінді. Ведомство басшысы құрылысты аяқтап, аталған нысандарды іске қосуға дайындау қажет екенін жеткізді.Әлеуметтік саланы цифрландыру орынсыз төлемдердің алдын алуға мүмкіндік береді. Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры мониторинг пен антифрод-бақылаудың арқасында 9 айда 23,4 млрд теңгеге қаржылық шығындардың алдын алды. Qalqan платформасында медициналық қызметтердің 57 түріне байланысты төлем жасау функционалы жолға қойылды. Білім беру ісін қаржыландырудың цифрлы жүйесіне 6 634 мектеп қосылды. Көшірме мәліметтер мен жалған есепті анықтауға бағытталған контингентті салыстыру жұмысы 34 млрд теңге үнемдеуге септесті.  Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/minfin/press/news/details/1310196?lang=ru

Қазіргі заманда жасөспірімдер қоршаған ортаның күрделі ықпалына ұшырап отыр. Интернеттің кеңінен тарауы, деструктивті контенттің еркін айналымда жүруі, нашақорлық пен экстремистік ағымдардың жастар арасына ене бастауы — бүгінгі қоғамның ең өзекті мәселелерінің бірі болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкент қаласының білім басқармасына қарасты №43 жалпы орта білім беретін мектебінде өткізілген кешенді алдын алу шарасы аса маңызды оқиғаға айналды. 2026 жылғы 17 қазанда белгілі болғандай, аталған іс-шара өткен аптада — 15 қазанда — 8–11 сынып оқушыларының белсенді қатысуымен өтіп, мамандар тобы жасөспірімдермен тікелей диалог жүргізді.Іс-шараның маңыздылығы тек бір мектеппен шектелмейді. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асатын, жыл санап өсіп келе жатқан мегаполис. Қалада мектеп жасындағы балалар саны 200 мыңнан астам, ал жасөспірімдер арасындағы деструктивті мінез-құлық жағдайлары соңғы жылдары статистикалық деңгейде қауіп тудыруда. Қазақстан Ішкі істер министрлігінің деректеріне сүйенсек, елімізде кәмелетке толмағандар арасындағы құқықбұзушылықтың жалпы санының шамамен 12–15 пайызы оқу жылындағы белсенді кезеңге — яғни қыркүйек пен қараша айлары аралығына — тура келеді. Бұл мектептерде алдын алу жұмыстарының уақтылы ұйымдастырылуы жай ғана тілек емес, нақты қажеттілік екенін айғақтайды.Кездесуге аудандық полиция қызметкерлері, дінтанушы маман, нарколог-психиатр дәрігер, спорт саласының өкілдері және мектеп әкімшілігі қатысты. Полиция майоры Серік Дүйсенов оқушылармен тікелей сөйлесе отырып, заң жауапкершілігі мен жасөспірімдер арасында кең тараған құқықбұзушылық түрлері туралы ашық әңгімелесті. «Бізге жиі: "мен кәмелетке толмаған, маған ештеңе болмайды" деген пікір кездеседі. Бірақ бұл — үлкен қате түсінік. Кәмелетке толмағандар ісі бойынша заңнамалық жауапкершілік 14 жастан басталады, ал ата-аналары мен заңды өкілдері одан да ауыр жүкті арқалайды», — деді ол. Маманның бұл сөздері аудиторияда ойлануға түрткі болды.Дінтанушы маман Айгүл Нұрланқызы кереғар діни ағымдар мен экстремизмнің жастар санасына ену жолдары туралы мағлұмат берді. Оның айтуынша, деструктивті идеологиялар бүгінгі таңда негізінен әлеуметтік желілер арқылы таралады. «Жасөспірімдер санасы — ең икемді де ең осал сана. Сіздерге бейтаныс адам желіде жылы сөйлеп, сізді "түсінетін" бірден-бір адам болып көрінуі мүмкін. Бірақ мұндай жылылықтың артында көбіне манипуляция жасырынып тұрады», — деп ескертті маман. Ол сондай-ақ жасөспірімдерге күдікті контентті немесе байланысты ата-аналарынан немесе сенімді ұстаздарынан жасырмауды, уақтылы хабарлауды өтінді. Бұл сөздер залдағы оқушыларда тікелей жауап тапты: мектеп психологы Зауреш Байжанованың бақылауынша, кездесуден кейін бірнеше оқушы жеке сұрақпен өз бетімен хабарласты.Нарколог-психиатр дәрігер Мұхтар Сейтқалиев нашақорлық пен жаман әдеттердің жасөспірім организміне тигізетін зиянын ғылыми деректер негізінде түсіндірді. «Мидың толыққанды қалыптасуы 25 жасқа дейін жалғасады. Осы кезеңде кез келген уытты заттың әсері ересек адамға қарағанда бірнеше есе ауыр зиян тигізеді. Есірткі мен алкогольдің бір-екі рет қолданылуы да нейрондық байланыстарды бұзуы мүмкін», — деп нақты цифрлармен дәлелдеді ол. Дәрігердің деректеріне сай, Қазақстанда 14–17 жас аралығындағы жасөспірімдердің 7 пайызы кем дегенде бір рет алкогольді сынап көрген, ал бұл көрсеткішті нөлге дейін жеткізу — мемлекеттің алдына қойған міндеті.Іс-шараның ерекше бір бөлімі — суицид профилактикасы болды. Психолог мамандар жасөспірімдерге эмоциялық қиындықтарды дұрыс жеңу жолдарын, бір-біріне қолдау көрсетудің маңыздылығын түсіндірді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының статистикасына сүйенсек, суицид — бүкіл әлемде 15–29 жас аралығындағы жастар өлімінің екінші жетекші себебі. Қазақстан бұл мәселеде де ерекше назар аударуды талап ететін ел санатында. Кездесу барысында оқушылар кризистік жағдайда көмек сұрауға болатын психологиялық қолдау желілері туралы ақпарат алды. «Жалғыздыққа берілмеңдер. Кез келген ауыр сезімнің шешімі бар, тек уақтылы сөйлесу керек», — деді психолог.Киберқауіпсіздік блогын өткізген маман жасөспірімдерге желідегі жеке деректерді қорғаудың практикалық тәсілдерін, алаяқтықты тануды және «онлайн жыртқыш» деп аталатын манипуляторлардан сақ болуды үйретті. Спорт өкілдері болса жасөспірімдерді белсенді өмір салтына шақырды, қалада жұмыс жасайтын спорт секциялары мен тегін дене шынықтыру мүмкіндіктері туралы мәлімет таратты. Мектеп директоры Ғалым Өтепов іс-шараны жоғары бағалай отырып: «Мұндай кездесулер жыл сайын емес, тоқсан сайын өткізілуі тиіс. Балалар ақпараттан қорғалмаған — оларды ақпаратпен қаруландыруымыз керек», — деді.Бұл іс-шараның маңызы алдағы уақытта да сезілетін болады. Мектеп психологтары мен ұстаздары жасөспірімдермен жеке жұмысты жалғастыруды жоспарлауда. Ауданның білім бөлімі аталған форматты аудандағы барлық мектептерге тарату мәселесін қарастырып жатыр. Бұл бастама — тек бір мектептің емес, бүкіл қоғамның жауапкершілігін паш ететін үлгі. Жасөспірімдерді қорғау — бірлесіп атқарылатын міндет, ал Шымкенттің №43 мектебі сол жолда нақты қадам жасады.

17 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының Еңбекші ауданында «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясы аясында жүргізілген іс-шаралардың алғашқы нәтижелері жарияланды. Бір ғана апта ішінде ұшқышсыз ұшу аппараты — дрон — көмегімен 100-ге жуық құқықбұзушылық анықталып, тіркелді. Бұл сан бірінші қарағанда қарапайым статистика болып көрінуі мүмкін, алайда оның артында қалалық ортаны тазалыққа баулудың жаңа кезеңі жатыр.«Таза Қазақстан» бағдарламасы елімізде бірнеше жылдан бері жүзеге асырылып келеді. Бастапқыда бұл жалпыхалықтық сенбіліктер мен экологиялық акциялар түрінде ұйымдастырылса, кейіннен мемлекеттік деңгейде кешенді бағдарламаға айналды. Бүгінгі таңда «Таза Қазақстан» тек қана қоқыс жинаумен шектелмейді — ол азаматтық жауапкершілікті арттыруға, абаттандыру мәдениетін қалыптастыруға және заңнаманы нақты орындауды қамтамасыз етуге бағытталған кешенді мемлекеттік механизмге айналды. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкенттегі тәжірибенің маңызы зор.Еңбекші ауданының әкімшілігі биыл алғаш рет дрон технологиясын жүйелі бақылау мақсатында пайдаланды. Ұшқышсыз аппарат ауданның тығыз қоныстанған аудандарын, нарықтар мен саябақ айналасын, үй жанындағы аумақтарды жоғарыдан бақылай отырып, тазалық қағидаларын бұзушыларды нақты уақыт режимінде тіркейді. Жиналған видеоматериал дәлел ретінде пайдаланылып, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодексінің 505-бабы негізінде хаттамалар толтырылды. Аталған бап абаттандыру қағидаларын және ортақ пайдаланылатын орындардың тазалығын бұзғаны үшін жауаптылықты белгілейді.Ауданның тіркелген тұрғыны, зейнеткер Рысқали Жақсыбеков бұл туралы өз пікірін білдірді: «Бұрын адамдар бақылаушы жоқ деп ойлап, қалаған жерге қоқыс тастай беретін. Енді дрон ұшып жүрсе, ол да ойланады. Менің ойымша, бұл өте дұрыс шара — жазасыздық сезімі адамды тәртіпсіздікке итермелейді». Осындай азаматтық пікір жаңа бақылау тетігінің халық арасында оң қабылданып жатқанын байқатады.Ауданның экология және абаттандыру бөлімінің маманы Дінмұхамед Серіков өз тарапынан атап өтті: «Дрон арқылы бақылаудың тиімділігі айқын көрінді. Жаяу инспектор жете алмайтын жерлерге, ішкі аулаларға, шатқалдарға, жолдан тыс аудандарға дейін бақылау жүргізуге мүмкіндік туды. Бір апта ішінде 102 хаттама толтырдық — бұл жердегі бақылаудың бұрын-соңды болмаған нәтижесі». Мамандардың айтуынша, аппараттың ұшу ұзақтығы мен жабатын аумағы болашақта одан да кеңейеді деп күтілуде.Статистикаға жүгінетін болсақ, Қазақстандағы ірі қалаларда абаттандыру нормаларын бұзу мәселесі жылдан жылға өзекті болып қалуда. Ресми деректерге сәйкес, тек Шымкент бойынша жыл сайын мыңдаған тонна заңсыз тасталған қоқыс жиналады, оны жою мемлекеттік бюджетке айтарлықтай шығын түсіреді. Бір тонна заңсыз тасталған қалдықты жоюдың орташа құны 15 000 теңгеден асатынын ескерсек, бақылаудың алдын алу тиімділігі экономикалық тұрғыдан да айқын. Сондықтан дрон технологиясына инвестиция салу — болашақта шығынды қысқартудың тікелей жолы.Тарихи тұрғыдан алғанда, қалалық тазалықты қамтамасыз ету мәселесі ешқашан тек техникалық міндет болған жоқ. Сингапур, Токио, Сеул сияқты дамыған мегаполистердің тәжірибесі көрсеткендей, қаланың тазалығы — бұл ең алдымен азаматтардың санасындағы тәртіп пен жауапкершілік. Бақылаудың қатаңдығы алғашқыда сыртқы мәжбүрлеу ретінде қабылданса да, уақыт өте мінез-құлықтың ішкі нормасына айналады. Осы тұрғыдан Шымкенттегі дрон тәжірибесі — жай бір рейд емес, ұзақ мерзімді мәдени өзгерісті жеделдету жолындағы қадам.Бағдарламаның болашақтағы перспективасы да айқын сипат алып келеді. Алдағы айларда Еңбекші ауданының аумағын қамту аясы кеңейтіліп, басқа аудандар да осы тәжірибені игереді деп жоспарланған. Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Гүлнар Омарова бұл туралы: «Біз дрон технологиясын тек жазалау мақсатында емес, алдын алу мақсатында да пайдаланғымыз келеді. Ерте анықтау — ең тиімді шара. Жоспарымызда жылдың соңына дейін барлық аудандарда ұқсас жүйені енгізу бар» деп мәлімдеді. Бұл бағытта техника мен адам ресурстарын дамытуға арналған арнайы бюджет қаражаты бөлінген.Қала тұрғындары мен қонақтары «Таза Қазақстан» іс-шарасына белсенді қатысуға шақырылуда. Акцияға қосылу үшін аудандық әкімшіліктерге хабарласуға болады. Маңызды нәрсені түсіну керек: бақылау аппараты жазаламай тұрып — ескертеді, сананы оятады. Себебі таза қала — бұл тек мемлекеттің емес, ең алдымен сол қалада тұратын әрбір азаматтың мүддесі. Еңбекші ауданының бір аптадағы тәжірибесі дәлелдегендей, жаңа технологиялар мен азаматтық жауапкершілік бірлескенде нәтиже күттірмейді. Шымкент бастаған бұл үрдіс бүкіл ел бойынша кең таралар деп сеніммен күтуге болады.

17 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінде білім беру саласында нағыз технологиялық төңкеріс орын алды. Шымкент қаласында жергілікті әзірлеушілер тобы жасаған AIQYN интеллектуалды басқару жүйесі қаланың 147 мектебін бірыңғай цифрлық ортаға біріктіріп, ел тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымды жобаны жүзеге асырды. Бұл жүйе тек бейнебақылаудан асып, білім беру мекемесінің барлық өмірлік процестерін — қауіпсіздіктен бастап тамақтануға, кітапханадан кадрлық есепке дейін — бір платформада шоғырландырды. Тоғыз айлық жұмыс барысында жүйе 10,2 миллиард теңге бюджет қаражатын үнемдеп, өзінің тиімділігін сандармен дәлелдеді.Бұл жобаның тамыры бірнеше жыл бұрынғы проблемаға барып тіреледі. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы ретінде халқы жылдан жылға өсіп, мектептердің саны артып, оларды басқару күрделеніп бара жатты. Білім бөлімі әр мекемеден қолмен жиналатын есептерге, шашыраңқы деректерге және үйлестірілмеген жүйелерге тәуелді болды. Инциденттер кеш анықталып, ресурстар тиімсіз пайдаланылды, ал оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі ата-аналар арасында үнемі алаңдаушылық туғызып отырды. Осы жағдайда жергілікті технологиялық компания мен қала әкімдігінің арасындағы ынтымақтастық нәтижесінде AIQYN платформасын жасау туралы шешім қабылданды.Жүйенің техникалық параметрлері өзінің ауқымымен таң қалдырады. Платформаға 12 мыңнан астам интеллектуалды бейнеталдау камерасы қосылған — бұл жай бейнежазба жүргізетін камера емес, жасанды интеллект алгоритмдерімен жарақтандырылған, бет-әлпетті тану, қауіп-қатерлі жағдайларды анықтау және мінез-құлық аномалияларын бақылай алатын аппараттар. Өрт қауіпсіздігі жүйесі нақты уақыт режимінде температура мен түтін деңгейін бақылап, автоматты түрде дабыл береді. Тамақтану модулі асхана мәзірін, тамақ сапасын және оқушылардың тамақтану жиілігін есепке алады. Кітапхана жүйесі кітаптардың айналымын, оқырмандардың белсенділігін талдайды. Кадрлық есеп модулі мұғалімдердің жұмыс уақытын, сабақтан қалуларды және кадр ауысымын автоматты түрде тіркейді. Барлық бұл деректер бір интерфейске жиналып, мектеп директорына да, білім бөліміне де жан-жақты аналитика ұсынады.AIQYN жобасының жетекшісі Бауыржан Сейітов бұл платформаның маңыздылығы туралы былай дейді: «Біз тек бақылау жүйесін емес, басқару мүмкіндігін жасадық. Бұрын директор бір мектепте болғанда, қалғандарында не болып жатқанын білмейтін. Ал енді аудандық білім бөлімінің маманы өзінің жұмыс үстелінен 147 мектептің жағдайын бірдей уақытта бақылай алады. Бұл шешім қабылдау жылдамдығын түбегейлі өзгертеді». Сейітовтің айтуынша, жүйені жасауға екі жыл кетіп, оны тестілеу барысында алғашқы нәтижелер алты айдың ішінде-ақ айқын байқала бастады.Шымкент қаласының білім беру бөлімінің басшысы Гүлнара Әбенова үнемделген қаражаттың қалай бөлінетіні туралы да ашық сөйлейді: «10,2 миллиард теңге — бұл бос сан емес. Бұл ысырапқа кеткен, жоспарланбаған немесе дұрыс есепке алынбаған шығындардың алдын алу нәтижесі. Жүйе пайда болғаннан кейін тамақтану саласындағы жасырын шығындар, жөндеу жұмыстарының артық есептелуі, пайдаланылмаған ресурстарға жұмсалған қаражат бетпе-бет шықты. Мұндай мөлдірлік басқаша бюджет тәртібін орнатты». Сарапшылар бұл үнемді тек мектеп деңгейінде емес, бүкіл аудандық басқару мәдениетінің өзгеруімен байланыстырады.Ата-аналар қауымдастығының реакциясы да оң болды. Шымкенттің №87 мектебінің ата-аналар кеңесінің төрайымы Айгүл Нұрмаханова: «Бізге бұрын балаларымыздың мектепте не жейтінін, кіммен жүретінін, кластарда не болып жатқанын білу қиын еді. Қазір мектеп қосымшасы арқылы баламның күнделікті тамақтануы, сабаққа қатысуы туралы хабарлама келеді. Бұл тек бақылау емес, сенімділік», — дейді ол. Алайда кейбір ата-аналар жеке өмірге қатысты деректердің қорғалуы мәселесін де көтерген. Жүйе жасаушылары барлық деректердің Қазақстандағы серверлерде сақталып, халықаралық деректерді қорғау стандарттарына сай екенін мәлімдейді.Отандық және халықаралық сарапшылар AIQYN платформасын Орталық Азия өңіріндегі бірегей жоба деп бағалайды. «Мен Ресей, Беларусь, Өзбекстандағы ұқсас жобалармен таныспын, бірақ білім беру мекемелерінің инфрақұрылымын бұл деңгейде интеграциялаған, жасанды интеллектпен нақты уақытта жұмыс істейтін жүйені бұрын өңірімізде көрген емеспін», — дейді ақпараттық технологиялар саласындағы сарапшы, «DigitalEdu» зерттеу орталығының директоры Нұрлан Жақыпов. Оның пікірінше, Шымкент тәжірибесі Қазақстанның басқа қалалары үшін де үлгіге айналуы мүмкін.Болашақ перспективалары тұрғысынан алғанда, жоба авторлары жүйені республиканың басқа облыстарына да кеңейту мүмкіндігін қарастыруда. Алматы мен Астана білім бөлімдері AIQYN платформасымен танысу мақсатында Шымкентке делегация жіберген. Бұдан басқа, жүйеге мектептердің энергия тұтынуын оңтайландыратын «жасыл модульді» қосу жоспарланып отыр — бұл жасанды интеллект жылыту мен жарықтандыруды оқушылар санына қарай автоматты реттейтін функция. Авторлардың болжауынша, осы модуль іске қосылған жағдайда тағы 2–3 миллиард теңге үнемделуі мүмкін. Шымкент жасанды интеллектті тек болашақтың технологиясы ретінде емес, бүгінгі күннің практикалық шешімі ретінде қолданып, Қазақстандағы цифрлық трансформацияның нақты бет-бейнесін айқындап берді.

17 қазан 2026 жыл. Қазақстанның білім беру кеңістігінде тағы бір маңызды оқиға орын алуда — инновациялық оқу кампусының 3-ші легі қазіргі таңда қарқынды жұмыс режимінде жүріп жатыр. Студенттер күрделі тапсырмаларды талдап, топтық жобалармен айналысып, практикалық тәжірибе жинақтауда. Бұл бастама Қазақстандағы балама білім берудің жаңа форматы ретінде кеңінен танылып, елдің интеллектуалдық әлеуетін дамытуға айтарлықтай үлес қосып келеді.Кампустың тарихына үңілсек, ол алғаш рет IT және кәсіби дағдыларды тегін үйрету идеясын алға тартқан топ тарапынан ашылған болатын. Бірінші легінде бар-жоғы бірнеше ондаған студент қатысса, қысқа мерзімде бұл сан бірнеше есе өсті. Екінші легінің қорытындылары бойынша қатысушылардың 70 пайыздан астамы нақты жұмыс орындарына орналасқанын немесе өз жобаларын іске қосқанын мәлімдеді. Бұл нәтиже кампусқа деген қызығушылықты одан әрі арттырып, 3-ші легіне өтінімдер саны рекордтық деңгейге жетті.Бүгінгі таңда Қазақстанда жастардың жұмыссыздығы мәселесі өзекті болып қалуда. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша, 18-ден 29 жасқа дейінгі жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі орта республикалық көрсеткіштен жоғары. Сонымен қатар, жоғары оқу орындарын бітіргендердің едәуір бөлігі нақты нарықтық дағдылардың жетіспеушілігінен тұрақты жұмысқа орналасуда қиындықтар кезіктіреді. Дәл осы олқылықты толтыруға бағытталған балама білім беру форматтары соңғы жылдары айтарлықтай сұранысқа ие болды. Кампустың тегін оқыту моделі — бұл тек қана маркетингтік ұстаным емес, мүмкіндіктерге тең қол жеткізу философиясының іс жүзіндегі көрінісі.Кампустың ерекшелігі — оның 24 сағат, аптасының 7 күні ашық болуы. Бұл формат студенттерге өз кестесіне қарай оқуға, командамен кез келген ыңғайлы уақытта жинала отырып жұмыс істеуге мүмкіндік береді. «Біз мұнда таңертең де, түнгі уақытта да жұмыс істейміз. Ешкім бізді мәжбүрлемейді, бірақ жобаның нәтижесін өз қолыңмен жасағанда қайту туралы ойламайсың», — дейді 3-ші лек студенті, 22 жасар Айдана Серікқызы. Оның сөзі кампус ортасының ерекше рухын айқын бейнелейді: бұл жерде оқу — міндет емес, ішкі қажеттіліктен туындаған ерікті таңдау.Сарапшылар бұл модельді жоғары бағалайды. Білім беру саласының сарапшысы Дәурен Мұратов өз пікірін былайша білдірді: «Тегін, тәулік бойы қолжетімді, практикаға бағытталған оқыту — бұл болашақтың форматы. Дамыған елдерде мұндай модельдер бұдан 10-15 жыл бұрын пайда болды. Қазақстан да осы жолға түскенін кәсіби қоғамдастық қуана қарсы алады.» Ол сондай-ақ кампустың 18 жастан бастап қабылдайтынын атап өтіп, бұл жастарға ерте бастан нақты дағды мен кәсіби желі құру мүмкіндігін ашатынын айтты.Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, мұндай форматтың тамыры терең. Францияда 2013 жылы ашылған «École 42» атты бағдарламалауды үйретін мектеп ешқандай оқытушысыз, тегін және тәулік бойы жұмыс істейтін форматымен бүкіл әлемге үлгі болды. Бүгінгі күні оның филиалдары 30-дан астам елде жұмыс істейді. Қазақстандағы кампус осы идеологияны ұлттық контекстке бейімдей отырып, жергілікті нарықтың сұранысына жауап беретін мамандарды даярлауға бағытталған. Бұл параллель кампустың жай ғана жергілікті бастама емес, жаһандық трендтің органикалық жалғасы екенін дәлелдейді.3-ші легінің нәтижелері ерте болса да, студенттердің белсенділігі жоғары деңгейде. Командалар реалды бизнес-кейстермен жұмыс жасап, өз шешімдерін тәжірибелі менторлар алдында қорғайды. Кампус кеңістігі тек оқу орны ғана емес — ол нетворкинг, шығармашылық ынтымақтастық және кәсіби өсудің орталығына айналып үлгерді. «Мен алты ай бұрын бұл саланы мүлде білмейтінмін. Қазір менің командам нақты клиент үшін жоба жасап жатыр», — дейді 3-ші лек студенті Бекзат Әлімов, 24 жаста. Оның сөзі кампустың практикалық бағдарының нақты жемісін айшықтайды.4-ші легіне қабылдау ресми түрде ашылды. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, жаңа легге деген қызығушылық алдыңғы кезеңдерге қарағанда едәуір жоғары. 18 жастан асқан, өзін дамытуға ынталы кез келген адам өтінім бере алады — бұрынғы тәжірибе немесе арнайы білім талап етілмейді. Өтінім беру үшін ұйымның ресми профиліндегі сілтемеге өту жеткілікті. Кампус командасы жаңа студенттерге мол мүмкіндіктер мен нақты нәтиже уәде етеді. Қазақстандағы білім берудің болашағы сыныпта отырып дәріс тыңдаумен ғана шектелмейді — ол қолды кір қылатын, ойды оятатын, командада бірге жасайтын тірі процеске айналуда. 3-ші лектің жанды ырғағы — осының айқын дәлелі.

17 қазан 2026 жыл. Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі елімізде вакцинация туралы автоматты SMS-хабарламалар жүйесін іске қосатынын ресми түрде мәлімдеді. 26 қазаннан бастап азаматтар егу алған сәттен кейін тікелей телефондарына хабарлама алатын болады. Бұл шешім Қазақстанның денсаулық сақтау саласындағы цифрлық трансформациясының жаңа маңызды қадамы ретінде бағаланып отыр.Министрліктің баспасөз қызметі хабарламаның мазмұны туралы толық ақпарат берді. SMS-те вакцина түрі мен егу күні көрсетіледі. Балаларға жасалған егу жағдайында хабарлама заңды өкілге — ата-анаға немесе қорғаншыға жіберіледі. Медициналық ұйым егу деректерін ақпараттық жүйеге енгізген соң, жүйе автоматты түрде хабарлама жасайды. Бұл тәсіл азаматтарға өз денсаулық жазбаларын бақылауға мүмкіндік береді және бұрын байқалмаған қателіктерді анықтауға жол ашады.Жүйенің ерекше маңызды тұсы — кері байланыс механизмі. Егер SMS-те көрсетілген деректер азаматтың нақты жағдайына сәйкес келмесе немесе қате болса, ол 1414 нөміріне жауап хабарлама жіберу арқылы мәселені тез арада хабарлай алады. Осындай шағым түскен жағдайда деректер тексеру үшін Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетіне жіберіледі. Мемлекеттік деректер базасында жасалуы мүмкін жалған немесе дұрыс емес жазбаларды анықтаудың қарапайым механизмі бұрын болмаған — бұл жаңалық осы олқылықты толтырады деп күтілуде.Министрлік өкілдерінің айтуынша, жүйе тек вакцинациямен ғана шектелмейді. Қазіргі уақытта Денсаулық сақтау министрлігінің мамандары пациенттерді цифрлық сәйкестендіру жүйесін дамытып жатыр. Бұл жүйе адамның медициналық қызметті шынымен алғанын растауға арналған. Министрліктің 7 қазан 2026 жылғы деректері бойынша, тіркелген 135,9 миллион қабылдаудың 73 пайызы цифрлық сәйкестендіруден өтті. Бүгінгі күні жүйе арқылы 1 278 түрлі медициналық қызмет тексерілуде, ал 2026 жылдың 1 желтоқсанынан бастап тізімге тағы 736 медициналық көмек түрі қосылады. Бұл қосымша тізімге консультациялар, диагностикалық зерттеулер мен медициналық процедуралар кіреді.Денсаулық сақтау саласындағы сарапшылар бұл бастаманы оң бағалайды. Алматылық эпидемиолог Гүлнар Сейітқалиқызының пікірінше, вакцинация деректерін тікелей азаматқа жіберу жүйесі халықтың иммундық қорғаныс деңгейіне сенімділікті арттырады. «Егу паспорты немесе цифрлық жазба қандай жағдайда да дұрыс болуы тиіс. Ал қате жіберілген жазбаны тексеру мүмкіндігі — бұл мемлекет тарапынан халыққа деген ашықтықтың белгісі», — деді ол. Қоғамдық денсаулық сақтау маманы Бекжан Дүйсенов та жүйенің маңыздылығын атап өтті: «Алдыңғы жылдары ата-аналар баласына егу жасалғанын тексеру үшін поликлиникаға барып, медициналық картаны сұрауға мәжбүр болды. Енді бұл ақпарат бірнеше минут ішінде телефонға келеді».Бұл реформаның тарихи мәнмәтінін ескерсек, Қазақстан соңғы бірнеше жылда денсаулық сақтауды цифрландыруда айтарлықтай ілгерілеушілік жасады. 2020–2022 жылдардағы пандемия кезінде ел бетпе-бет келген ең үлкен мәселелердің бірі — вакцинация деректерінің ретсіздігі мен халықтың иммундық жағдайын бақылаудың күрделілігі болды. Сол жылдары цифрлық сертификаттар мен QR-код негізіндегі тексеру жүйелері енгізілді, бірақ кейбір сарапшылар бұл шараларды уақытша шешім ретінде сипаттады. Қазіргі жүйе осы тәжірибеден алынған сабақтарды бірыңғай тұрақты платформаға айналдыруды мақсат етеді.Халықаралық тәжірибеге назар аударсақ, ұқсас SMS-хабарлама жүйелері бірқатар елдерде ойдағыдай жұмыс жасап отыр. Финляндия, Эстония және Оңтүстік Корея азаматтарды медициналық рәсімдер туралы автоматты хабарлама арқылы хабардар ету тәжірибесін бірнеше жыл бұрын енгізді. Бұл елдердің тәжірибесі деректердің дәлдігін арттырып қана қоймай, халықтың денсаулық сақтау жүйесіне деген сенімін де нығайтқанын көрсетеді. Қазақстанның бұл бағытта қадам жасауы орталықазиялық аймақ үшін де маңызды үлгі болуы мүмкін.Алайда жүйенің толыққанды жұмыс жасауы үшін бірқатар мәселелерді шешу қажет деген де пікірлер бар. Кейбір сарапшылар ауылдық жерлерде интернет байланысы мен мобильді желінің тұрақсыздығы хабарлама жеткізілуін қиындатуы мүмкін екенін атап өтеді. Сондай-ақ егде жастағы азаматтардың SMS технологиясын пайдалану сауаттылығы мәселесі де назарға алынуы тиіс. Министрлік алдағы уақытта осы мәселелерді шешуге бағытталған қосымша шаралар қабылдайтынын хабарлады.Жалпы алғанда, 26 қазаннан іске қосылатын SMS-хабарлама жүйесі Қазақстанның «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясындағы денсаулық сақтауды жаңғырту стратегиясының маңызды буыны болып табылады. Мемлекет пен азаматтың арасындағы ақпарат айырбасын жеңілдету, медициналық деректердің дәлдігін бақылауға мүмкіндік беру және жалпы денсаулық сақтау жүйесінің ашықтығын арттыру — осы үш мақсат жүйенің негізгі міндеті болып есептеледі. Алдағы айларда жүйенің жұмыс тиімділігі, қателіктер санының азаюы және халықтың реакциясы министрлік үшін маңызды өлшемкөрсеткіштерге айналмақ. Сарапшылардың болжамы бойынша, егер жүйе сәтті жұмыс жасаса, ол болашақта басқа медициналық қызметтерді қамтитын кешенді платформаға дейін кеңейтіледі.

17 қазан 2026 жылы Шымкент қаласы еліміздің робототехника әлеміндегі ең ірі оқиғалардың бірін қабылдады. ROBOPARK LIGA XIII республикалық жарысы — жас ойлаушылар мен болашақ инженерлердің ұлы сынағы — өзінің логикалық шегіне жетіп, жеңімпаздарын анықтады. Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасының қолдауымен, Қамбар батыр мектебінің залдарында өткен бұл жарыс Қазақстанның оңтүстік өңірі үшін ғана емес, бүкіл ел үшін маңызды білім беру оқиғасына айналды.Биыл жарысқа 60-қа жуық команда қатысты. Үш санатқа бөлінген сайыс барысында жас робот жасаушылар өздерінің техникалық дағдыларын, шығармашылық ойлау қабілеттерін және командалық рухын паш етті. Жарыстың ұйымдастырушылары ROBOPARK желісінің педагогтері мен мамандары болды. Олар бірнеше айлық дайындық кезеңін өткізіп, балалардың жарысқа толық деңгейде келуіне жағдай жасады. «Біз бала бойындағы ұшқынды тауып, соны жалынға айналдыруға тырысамыз» деді жарыс жетекшілерінің бірі. «Робототехника — бұл тек техника емес, бұл ойлау мәдениеті, өмір салты».ROBOPARK LIGA жарысы бірінші рет өткізіле бастағанда, Қазақстандағы балалар робототехникасы әлі де жаңа бастама болатын. Алғашқы жылдары жиырма шақты команда жиналса, бүгін олардың саны үш еседен астам өсті. Бұл жылдар бойы елімізде STEM — яғни ғылым, технология, инженерия және математика — бағытындағы білім беруге деген қоғамдық сұраныстың жедел артқанын айғақтайды. Статистикаға жүгінсек, соңғы бес жыл ішінде Қазақстанда жеке робототехника орталықтарының саны 40 пайызға өскен, ал мемлекеттік мектептерде осы пән факультативтік бағдарламаларда кеңінен енгізіліп жатыр. Бұл үрдістің жалпы білім беру жүйесіне деген оң ықпалы сарапшылар тарапынан жоғары бағаланып келеді.Жарысқа қатысқан командалардың тренерлері де жарыстың маңыздылығын атап өтті. Шымкент қаласының бір мектебінен келген жаттықтырушы: «Балалар жыл бойы дайындалды. Бұл жарыс олар үшін жай ғана жеңіс пен жеңіліс емес, өзінің мүмкіндіктерін сынайтын алаң. Мен командамның жасаған жұмысынан өте мақтанамын» деп бөлісті. Ата-аналар да жарысқа белсене қатысты. «Балам алты айдан бері дайындалды. Оның жарысқа деген ынтасын, кешкісін дейін отырып схемалар сызғанын көргенде, мен оның болашағына сенімдімін» деді бір ата сайыс аяқталғаннан кейін баяндаған эмоциямен.Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы осы шараны ұйымдастырушылық және қаржылық тұрғыдан қолдаған негізгі мемлекеттік серіктес болды. Басқарма өкілдерінің айтуынша, бұл тек спорттық жарыс емес, болашақ IT-мамандарын, инженерлерін және стартап иелерін тәрбиелеуге бағытталған стратегиялық жоба. «Шымкент — дамып келе жатқан мегаполис. Бізге технологиялық ойлайтын азаматтар керек. Осындай жарыстар соның тікелей нышаны», деді басқарма басшылығының өкілі. Серіктес ұйым ретінде Shymkent Hub да жарысқа атсалысты. Бұл инновациялық орталық жас стартапшылар мен технологиялық жобалар үшін тірек базасы ретінде белгілі, және оның ROBOPARK LIGA жарысына қосылуы оңтүстік астананың цифрлық экожүйесін одан әрі нығайта түседі. «Азия Сервис» компаниясының жарысқа арнайы қонақ ретінде қатысуы да назар аударды. Компания өкілдері балалардың жасаған жобаларымен танысып, кейбір командалармен тікелей сұхбат құрды.Жарыс барысында ең үлкен қызығушылық тудырған сәт — финалдық кезеңдегі жекпе-жектер болды. Үш санатта өткен сайысты тамашалаған қонақтар мен ата-аналар залы толтырды. Жас командалар роботтарын алдын ала бағдарламалап, нақты тапсырмаларды орындауға жіберді. Жеңіске жету үшін тек жылдамдық емес, дәлдік, шығармашылық шешімдер табу және бұрын болжанбаған жағдайларда икемділік көрсету қажет болды. «Робот — бұл баланың өзі. Ол оны қалай ойласа, солай жұмыс жасайды. Демек, жақсы робот жасау үшін жақсы ойлау керек» дейді ROBOPARK педагогтарының бірі.ROBOPARK LIGA сынды жарыстардың ұзақ мерзімді перспективасы да зор. Мамандардың болжауынша, Қазақстан 2030 жылға дейін цифрлық экономикада жұмысшы күшін 30 пайызға ұлғайтуды жоспарлап отыр. Бұл мақсатқа жету үшін технологиялық білімі бар мамандарды дайындау бүгінден басталуы тиіс. STEM бағытындағы балалар жарыстары осы тізбектің бастапқы буыны болып табылады. Дүниежүзілік тәжірибеге сүйенсек, Финляндия, Оңтүстік Корея және Сингапур сынды елдер балалар арасындағы технологиялық жарыстарға мемлекет деңгейінде жүйелі қолдау көрсетудің арқасында білім беру индекстерінде жоғары орындарды иеленіп отыр. Қазақстанда да осы жолды таңдау — дұрыс бағыт.ROBOPARK LIGA XIII жарысы өзінің маңызды хабарламасымен аяқталды: «Балалар дамыса — ел дамиды!» Бұл қарапайым, бірақ терең мәнді ұстаным бүгінгі Қазақстан үшін ерекше өзекті. Жеңімпаздар мен барлық қатысушылар бүгін өздерінің еліне, отбасыларына, өздеріне деген үлкен мақтаныш сыйлады. Олар робот жасаған жоқ — олар болашақтың іргетасын қалады. Ал осы жарыстың ұйымдастырушылары, демеушілер, тренерлер мен ата-аналар — осы іргетасты бірге ұстап тұрған адамдар.

Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкент қаласы 17 қазан 2026 жылы отандық робототехника қозғалысының ірі оқиғасына куә болмақ. Сол күні Қамбар батыр атындағы мектепте ROBOPARK LIGA XIII республикалық робототехника жарысы салтанатты түрде ашылады. Еліміздің түкпір-түкпірінен жиналған жас өнертапқыштар өздері қолымен жасаған роботтарымен бақ сынайды. Сағат 09:30-да рәсімді ашылу басталып, марапаттау рәсімі 15:00-ден 16:00-ге дейін созылмақ. Бұл жарыс тек бір күндік бәсеке ғана емес — ол Қазақстандағы балалар техникалық білімінің дамуындағы маңызды кезеңнің айқын белгісі болып табылады.ROBOPARK LIGA — бұл еліміздегі ең ірі балалар робототехника жарыстарының бірі. Он үшінші рет өткізілетін бұл турнир жыл сайын кеңейіп, жаңа деңгейге шығып келеді. Алғашқы жарыстар салыстырмалы түрде шағын аудитория мен шектеулі қатысушы санымен өтсе, бүгінгі күні ол Қазақстанның барлық облыстарынан жас роботшыларды тартатын республикалық ауқымдағы іс-шараға айналды. Ұйымдастырушылардың мәліметінше, соңғы бірнеше жарыста қатысушылар саны жыл сайын орта есеппен 20-25 пайызға өсіп отырған. Бұл тенденция балалар мен жасөспірімдер арасында STEM-бағытына деген қызығушылықтың артып келе жатқанын айғақтайды.Биылғы жарыста үш негізгі пән бойынша бәсеке өткізіледі. Бірінші бағыт — «Сумо», яғни роботтардың алаңдағы тартысы. Мұнда қатысушылар бәсекелес роботты алаңнан итеріп шығаратын механикалық күш пен бағдарламалау дағдыларын ұштастырған конструкциялар жасайды. Екінші бағыт — «Кегельринг», дәлдік пен бағдарламалау шеберлігін талап ететін пән. Үшінші бағыт — «Робот құрастыр» тапсырмасы, онда қатысушылардың тапқырлығы мен инженерлік ойлауы бағаланады. Жарыс комиссиясының мүшесі, тәжірибелі робототехника жаттықтырушысы Бауыржан Сейтқалиев: «Бұл үш пән бала санасының әртүрлі қырларын дамытады. Сумода — стратегиялық ойлау, кегельрингте — дәлдік пен алгоритмдік пайымдау, ал еркін құрастыруда — шығармашылық инженерлік потенциал ашылады», — деп атап өтеді.Жарыс Шымкент қаласы әкімдігі, білім басқармасы және RoboPark ұйымы арасындағы ынтымақтастық меморандумы аясында ұйымдастырылады. Бұл үш жақты серіктестік — жай ғана ресми бумага емес, балалардың техникалық білімін мемлекеттік деңгейде қолдаудың нақты үлгісі. Шымкент қаласы білім басқармасының өкілі Гүлнара Оспанова: «Біз мектеп оқушыларына тек теориялық білім беріп қоймай, оны практикада қолдануға мүмкіндік жасауымыз керек. Робототехника жарыстары дәл осы міндетті орындайды — балалар физика, математика, программалау сабақтарында алған білімдерін нақты жобада жинақтайды», — деді ол. Бұл сөздер тек декларация емес, Қазақстандағы технологиялық білімді насихаттаудың кезек күттірмейтін мәселеге айналғанын көрсетеді.Жаһандық тәжірибеге жүгінсек, Финляндия, Оңтүстік Корея, Сингапур сияқты елдер балаларды мектеп жасынан бастап инженерлік ойлауға баулудың мемлекеттік бағдарламаларын жүзеге асырып келеді. Аталмыш елдердің экономикалық жетістіктері мен технологиялық бәсекеге қабілеттілігі кездейсоқ емес — олар он жыл бұрын балалар робототехникасына инвестиция жасады, ал бүгін сол балалар IT-компанияларды, стартаптарды, зерттеу орталықтарын басқарып отыр. Қазақстан да осы жолда. Мамандардың бағалауынша, республикадағы технологиялық кәсіптерге деген сұраныс алдағы он жылда кемінде үш есеге артады. Сондықтан ROBOPARK LIGA сияқты жарыстар — болашақ инженерлердің тәрбиеленетін алаңы.Жарысты ұйымдастыруға Қамбар батыр атындағы мектеп белсене атсалысты. Мектеп директоры Серік Нұрланов: «Бізге мұндай мероприятиені өткізу — үлкен жауапкершілік және мақтаныш. Оқушыларымыз тек жарысты тамашалап қоймайды, олар осынау атмосфера арқылы жаңа мақсаттар қояды, ғылым мен техникаға деген жанып тұрған ынтаны сезінеді», — деді. Жарысты өткізуге демеушілік еткен «Азия Сервис» компаниясының да үлесі зор. Компания өкілі Дана Ермекова: «Біз балалар білімін қолдаудың қоғамдық жауапкершілік екенін түсінеміз. Бүгін жас таланттарға инвестиция жасау — ертеңгі сапалы кадрларды қалыптастыру деген сөз», — деп пікірін бөлісті.Жарысқа қатысушылардың өздері де жарысқа деген ерекше ынтамен дайындалып келеді. Алматыдан қатысушы, 14 жастағы Ардақ Мұратұлы: «Мен бұл жарысқа үшінші рет қатысып отырмын. Алғашқы жолы жеңіліп қайттым, бірақ соның арқасында не үйренуім керектігін түсіндім. Роботым биыл алдыңғы нұсқадан бірнеше есе күшті», — деп жылы жымиды. Оңтүстік Қазақстан облысынан келген 12 жастағы Аяулым Бекова болса: «Робот жасау — ертегі ойлап табудан да қызық. Сен өзің ойлаған нәрсені шынайы өмірде жұмыс істетесің», — деді. Балалардың осындай ынтасы — болашаққа деген ең үлкен кепілдік.ROBOPARK LIGA XIII жарысы Шымкенттегі бір мектептің аулынан шалғай асып жатқан мәнге ие. Ол — балалар санасын технологиялық ойлауға баулудың символы, мемлекет пен бизнестің бірлесе жасаған болашаққа салымы, және отандық инженерия мектебінің өсіп келе жатқанының айғағы. Жарысты тамашалағысы келгендер 17 қазанда Қамбар батыр мектебіне келіп, жас роботшыларды қолдай алады. Қосымша ақпарат үшін +7 707 245 0495 нөміріне немесе @robopark_kz парақшасына жүгінуге болады. Балаларыңызбен бірге барыңыздар — бұл жарыс олардың кім болғысы келетінін анықтауға жәрдем берер.

17 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкентте технологиялық инновациялар желі тарата бастағанда, бұл процестің куәгері болу мүмкіндігі баршаға бұйыра бермейді. Алайда 15 қазанда Shymkent Hub алаңында өткен Figma AI іс-шарасы дәл осындай сирек кездесетін сәттердің бірі болды. AI Month шеңберінде ұйымдастырылған бұл кездесуге шамамен 50 адам қатысып, жасанды интеллект пен дизайн аспаптарының тоғысуын жаңа қырынан тануға мүмкіндік алды.Іс-шара кездейсоқ пайда болған жоқ. Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы IT-сектор жылдам өсу қарқынын ұстап отыр. Ақпараттық технологиялар министрлігінің деректері бойынша, елдегі IT-мамандар саны 2022 жылдан бері 35 пайызға артты. Шымкент — үшінші республикалық маңызы бар қала ретінде — осы өсудің белсенді қатысушысына айналуда. Мұнда соңғы үш жылда ондаған технологиялық стартап тіркелген, ал Shymkent Hub сияқты коворкинг кеңістіктері жас мамандар мен тәжірибелі кәсіпкерлердің ортақ платформасына айналды. Дәл осы аясда AI Month бастамасы туды — жасанды интеллект мүмкіндіктерін кең аудиторияға таныстыруға бағытталған кешенді білім беру жобасы.Figma — бастапқыда веб-негізді дизайн аспабы ретінде танымал болған платформа — соңғы жылдары түбегейлі өзгеріске ұшырады. Компания 2023–2024 жылдар аралығында AI мүмкіндіктерін белсенді енгізе бастады: автоматты макет генерациясы, мәтіннен визуал жасау, қайталанатын элементтерді анықтау және дизайн тұтастығын тексеру функциялары — бұлардың барлығы дизайнерлердің жұмыс тәсілін мүлдем өзгертті. Дүниежүзі бойынша платформада 8 миллионнан астам белсенді пайдаланушы тіркелген, ал Орталық Азия нарығында оның таралуы жыл сайын 40–50 пайызға өсуде. Бұл статистика іс-шараның маңыздылығын одан әрі арттырады.Іс-шараның бас ұйымдастырушысы, Shymkent Hub-тың жобалар жетекшісі Айгерім Сейтқалиева өткізілген кездесудің мақсатын нақты айқындады: «Біз жасанды интеллектті тек теориялық тұрғыдан емес, практикалық контексте, нақты жұмыс үдерісінде қарастырғымыз келді. Figma AI — бұл дизайнерлерге визуалды шешімдерді жылдамырақ табуға, идеяларды тезірек прототипке айналдыруға мүмкіндік беретін нақты аспап. Қатысушыларымыздың кейбірі бұл мүмкіндіктерді бұрын мүлдем білмеген, ал кейбірі білген, бірақ тәжірибеде қолданбаған. Іс-шара осы екі топтың да сұрағына жауап берді». Оның сөзі қатысушылар арасында қолдау тапты — семинар бөлімдерінде белсенді сұрақ-жауап алмасу жүргізілді.Іс-шараға қатысқан жас дизайнер Нұрлан Әбдіқалықов өзінің алған әсерін бөлісті: «Мен Figma-ны бұрыннан қолдандым, бірақ AI функциялары туралы жартылай ғана хабардар болдым. Мұнда оның нақты жұмыс барысын — қалай жылдамдататынын, қайда уақыт үнемдейтінін — тікелей көрдім. Бұл менің күнделікті жұмысыма тікелей қатысты. Бір дизайн нұсқасын жасауға кейде бірнеше сағат кетеді, ал AI-мен сол процесс жиырма-отыз минутқа дейін қысқарады». Осы пікір іс-шарадағы басты тезисті дәлелдейтіндей болды: жасанды интеллект адамды алмастыру үшін емес, оны күшейту үшін жасалған.Қазіргі таңда дизайн саласындағы AI интеграциясы жаһандық тренд болып отыр. Adobe, Canva, Figma, Sketch — ірі платформалардың барлығы дерлік жасанды интеллект мүмкіндіктерін өз жүйелеріне енгізді. McKinsey Global Institute-тің 2025 жылғы есебі бойынша, шығармашылық кәсіптер өкілдерінің 67 пайызы AI аспаптарын апта сайын немесе одан жиі пайдаланады. Дизайнерлердің жұмыс өнімділігі орта есеппен 30–45 пайызға артқан, ал прототиптеу уақыты 60 пайызға дейін қысқарған. Бұл сандар — болашақтың суреті емес, бүгінгі шындық. Қазақстан осы ауысымда артта қалуға мүдделі емес, сондықтан Шымкент сияқты өңірлік орталықтардағы іс-шаралардың маңызы айрықша.Іс-шараның ұйымдастырушылары алдағы уақытта осындай білім беру форматын жүйелі түрде жалғастыруды жоспарлап отыр. Келесі айда UX/UI дизайны мен AI жинақтастыруына арналған тереңдетілген семинар өткізу жоспарда бар. Сонымен қатар, Shymkent Hub аймақтық университеттермен ынтымақтастықта студенттер үшін арнайы менторлық бағдарламаны іске асыруды қарастырып жатыр. «Біз Шымкентті тек оңтүстіктің емес, бүкіл Орталық Азияның технологиялық білім беру орталығына айналдырғымыз келеді. Бұл үшін бір іс-шара жеткіліксіз — жүйелі жұмыс, тізбекті бағдарламалар, нақты нәтижелерге бағытталған оқыту керек», — деді Айгерім Сейтқалиева болашақ жоспарлар туралы сұраққа жауап бере отырып.Шымкенттегі Figma AI іс-шарасы — бұл жай ғана технологиялық семинар емес. Бұл Қазақстандағы цифрлық трансформацияның нақты бейнесі, жергілікті мамандардың жаһандық тренд ішінде өз орнын табуы, ал ең бастысы — өңірдің интеллектуалдық потенциалы мен өзгеріске деген дайындығының дәлелі. Ондаған мамандарды бір шаңырақ астына жинаған бұл кездесу, мүмкін, болашақта үлкен нәтижелердің ұрығы болар. Технологиялар адамдарды ажыратпайды — керісінше, дұрыс пайдаланылса, бір мақсат айналасында топтастырады. 15 қазандағы іс-шара дәл осының куәсі болды.

Қазіргі таңда Қазақстандағы стартап экожүйесі қарқынды дамып келеді. Жыл сайын жүздеген жаңа жобалар дүниеге келіп, инвесторлардың назарын аударуға тырысады. Алайда олардың басым бөлігі бірінші жылдың өзінде-ақ нарықтан шығып қалады. Осындай қиын жағдайда өз жобасын сақтап қалу және оны табысты дамыту — бүгінгі күннің ең өзекті мәселесіне айналып отыр.17 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының Shymkent Hub кеңістігінде Startup Orda бағдарламасы аясында өткен воркшоп осы сауалдарға практикалық жауап іздеу алаңына айналды. Іс-шараның бас спикері — IT саласы мен стартап индустриясында 15 жылдан астам тәжірибесі бар сарапшы, трекер және консультант Марат Шакен болды. Оның артында мыңнан астам мақала, үш жүзден аса сұхбат және "Astana Hub қалай салынды" атты авторлық кітап тұр. Мұндай тәжірибесі бар маманның кеңестері жас кәсіпкерлер үшін шынайы бағдар болды.Startup Orda бағдарламасы — Қазақстандағы стартап экожүйесін дамытуға бағытталған ірі мемлекеттік бастамалардың бірі. Бағдарлама аясында жас кәсіпкерлерге тек қаржылық қолдау ғана емес, сонымен қатар менторлық, оқыту және желілік байланыс мүмкіндіктері де ұсынылады. Шымкент Hub осы бағдарламаның оңтүстік өңірдегі негізгі тіректерінің біріне айналған. "Біз бұл жерге тек идея алып келдік. Ал бүгін практикалық құралдарды алып кетіп жатырмыз," — деді воркшопқа қатысқан жас кәсіпкер Айдана Сейткали. Оның сөзі залдағы қатысушылардың жалпы көңіл-күйін дөп басты.Марат Шакен воркшоп барысында стартаптардың жіберетін ең жиі қателіктеріне ерекше тоқталды. Оның айтуынша, жаңа жобалардың көпшілігі нарықты терең зерттемей, тек идеяның жарқырауына сенеді. "Стартап — бұл идея емес, шешім. Егер сіздің өніміңіз нақты бір мәселені шешпесе, нарық оны қабылдамайды. Ең бастысы — клиентті тыңдай білу," — деп атап өтті сарапшы. Бұл қарапайым, бірақ терең мазмұнды тезис аудиторияда ерекше резонанс тудырды. Статистикалық деректерге сүйенсек, әлемдік деңгейде стартаптардың 90 пайызы алғашқы бес жыл ішінде жабылып қалады. Оның басты себептерінің бірі — нарық сұранысын дұрыс бағаламау.Воркшопта команда құру мәселесі де жан-жақты талқыланды. Марат Шакеннің пікірінше, стартаптың сәтті болуы тек өнімнің сапасына ғана емес, сонымен бірге артындағы адамдардың күшіне де байланысты. "Инвесторлар алдымен команданы сатып алады, содан кейін ғана идеяны. Күшті команда орташа идеяны жетістікке жеткізе алады, бірақ тамаша идея нашар командамен жойылып кетеді," — деп ескертті ол. Осы тезиске орай ол бірнеше нақты мысал келтіре отырып, командадағы рөлдерді дұрыс бөлудің маңыздылығын түсіндірді. Шымкент Hub директоры Бекжан Нұрланов: "Оңтүстік Қазақстандағы стартап мәдениеті соңғы үш жылда күрт өзгерді. Жастардың кәсіпкерлікке деген қызығушылығы артты, ал мұндай воркшоптар сол ынтаны нақты дағдыға айналдырады," — деп пікірін білдірді.Іс-шарада бренд пен позициялану мәселелері де кеңінен қозғалды. Жүздеген ұқсас жобалар арасынан қалай ерекшеленуге болады? Марат Шакен бұған да нақты жауап берді: "Бренд — бұл логотип пен атау емес. Бренд — бұл сіздің клиентіңіздің жүрегіндегі сезім. Ол сіздің жобаңыз туралы не ойлайды, не сезінеді — міне, шынайы брендинг осы." Сарапшы сонымен қатар цифрлық маркетингтің рөліне де тоқталды. Қазіргі таңда Қазақстандағы интернет-қолданушылардың саны 17 миллионнан асып кетті. Бұл деректер стартаптар үшін цифрлық арналардың маңыздылығын айқын дәлелдейді. Алайда Шакеннің айтуынша, тек контент жасаумен шектелу жеткіліксіз — ол контенттің мақсатты аудиторияға дәл жетуі тиіс.Воркшоптың аяқталуы жаңа сұрақтар мен пікірталастарды тудырды. Қатысушылар арасынан ерекше белсенділік танытқан Тимур Әбілов: "Бұрын стартап деген сөзді естігенде, тек Алматы немесе Астана ойыма оралатын. Бүгін мен Шымкенттен де табысты жоба шығуы мүмкін екенін толық сезіндім," — деді. Бұл пікір аймақтық теңсіздікті жою тұрғысынан да маңызды. Шын мәнінде, Оңтүстік Қазақстан өңірі соңғы жылдары экономикалық белсенділігімен ерекшеленіп келеді. Халық саны бойынша ірі аймақтардың бірі болып табылатын Оңтүстік Қазақстанда кәсіпкерлік дамытуға үлкен әлует жатыр.Воркшоптың бірінші бөлігі ғана өтті — екінші бөлімде стартапшылар үшін тағы да маңызды тақырыптар талқыланатыны жарияланды. Startup Orda бағдарламасы осы сияқты іс-шараларды жүйелі түрде өткізу арқылы Қазақстандағы стартап экожүйесін мықты іргетасқа орнатуды мақсат тұтады. Марат Шакен сияқты тәжірибелі сарапшылардың қатысуы бұл мақсатқа жетудің нақты жолын ашады. Болашақ воркшоптар тек Шымкентпен ғана шектелмей, өңірлік стартап мәдениетін барлық қалаларға тарату перспективасы туралы да айтылды. Бәлкім, ертең жаңа "Astana Hub" емес, "Shymkent Hub" тарихын жазатын кітап дүниеге келер — және оны осы залда отырған жастардың бірі жазар.

Қазіргі таңда Қазақстандағы стартап экожүйесі қарқынды дамып келеді. Жыл сайын жүздеген жаңа жобалар дүниеге келіп, инвесторлардың назарын аударуға тырысады. Алайда олардың басым бөлігі бірінші жылдың өзінде-ақ нарықтан шығып қалады. Осындай қиын жағдайда өз жобасын сақтап қалу және оны табысты дамыту — бүгінгі күннің ең өзекті мәселесіне айналып отыр.17 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының Shymkent Hub кеңістігінде Startup Orda бағдарламасы аясында өткен воркшоп осы сауалдарға практикалық жауап іздеу алаңына айналды. Іс-шараның бас спикері — IT саласы мен стартап индустриясында 15 жылдан астам тәжірибесі бар сарапшы, трекер және консультант Марат Шакен болды. Оның артында мыңнан астам мақала, үш жүзден аса сұхбат және "Astana Hub қалай салынды" атты авторлық кітап тұр. Мұндай тәжірибесі бар маманның кеңестері жас кәсіпкерлер үшін шынайы бағдар болды.Startup Orda бағдарламасы — Қазақстандағы стартап экожүйесін дамытуға бағытталған ірі мемлекеттік бастамалардың бірі. Бағдарлама аясында жас кәсіпкерлерге тек қаржылық қолдау ғана емес, сонымен қатар менторлық, оқыту және желілік байланыс мүмкіндіктері де ұсынылады. Шымкент Hub осы бағдарламаның оңтүстік өңірдегі негізгі тіректерінің біріне айналған. "Біз бұл жерге тек идея алып келдік. Ал бүгін практикалық құралдарды алып кетіп жатырмыз," — деді воркшопқа қатысқан жас кәсіпкер Айдана Сейткали. Оның сөзі залдағы қатысушылардың жалпы көңіл-күйін дөп басты.Марат Шакен воркшоп барысында стартаптардың жіберетін ең жиі қателіктеріне ерекше тоқталды. Оның айтуынша, жаңа жобалардың көпшілігі нарықты терең зерттемей, тек идеяның жарқырауына сенеді. "Стартап — бұл идея емес, шешім. Егер сіздің өніміңіз нақты бір мәселені шешпесе, нарық оны қабылдамайды. Ең бастысы — клиентті тыңдай білу," — деп атап өтті сарапшы. Бұл қарапайым, бірақ терең мазмұнды тезис аудиторияда ерекше резонанс тудырды. Статистикалық деректерге сүйенсек, әлемдік деңгейде стартаптардың 90 пайызы алғашқы бес жыл ішінде жабылып қалады. Оның басты себептерінің бірі — нарық сұранысын дұрыс бағаламау.Воркшопта команда құру мәселесі де жан-жақты талқыланды. Марат Шакеннің пікірінше, стартаптың сәтті болуы тек өнімнің сапасына ғана емес, сонымен бірге артындағы адамдардың күшіне де байланысты. "Инвесторлар алдымен команданы сатып алады, содан кейін ғана идеяны. Күшті команда орташа идеяны жетістікке жеткізе алады, бірақ тамаша идея нашар командамен жойылып кетеді," — деп ескертті ол. Осы тезиске орай ол бірнеше нақты мысал келтіре отырып, командадағы рөлдерді дұрыс бөлудің маңыздылығын түсіндірді. Шымкент Hub директоры Бекжан Нұрланов: "Оңтүстік Қазақстандағы стартап мәдениеті соңғы үш жылда күрт өзгерді. Жастардың кәсіпкерлікке деген қызығушылығы артты, ал мұндай воркшоптар сол ынтаны нақты дағдыға айналдырады," — деп пікірін білдірді.Іс-шарада бренд пен позициялану мәселелері де кеңінен қозғалды. Жүздеген ұқсас жобалар арасынан қалай ерекшеленуге болады? Марат Шакен бұған да нақты жауап берді: "Бренд — бұл логотип пен атау емес. Бренд — бұл сіздің клиентіңіздің жүрегіндегі сезім. Ол сіздің жобаңыз туралы не ойлайды, не сезінеді — міне, шынайы брендинг осы." Сарапшы сонымен қатар цифрлық маркетингтің рөліне де тоқталды. Қазіргі таңда Қазақстандағы интернет-қолданушылардың саны 17 миллионнан асып кетті. Бұл деректер стартаптар үшін цифрлық арналардың маңыздылығын айқын дәлелдейді. Алайда Шакеннің айтуынша, тек контент жасаумен шектелу жеткіліксіз — ол контенттің мақсатты аудиторияға дәл жетуі тиіс.Воркшоптың аяқталуы жаңа сұрақтар мен пікірталастарды тудырды. Қатысушылар арасынан ерекше белсенділік танытқан Тимур Әбілов: "Бұрын стартап деген сөзді естігенде, тек Алматы немесе Астана ойыма оралатын. Бүгін мен Шымкенттен де табысты жоба шығуы мүмкін екенін толық сезіндім," — деді. Бұл пікір аймақтық теңсіздікті жою тұрғысынан да маңызды. Шын мәнінде, Оңтүстік Қазақстан өңірі соңғы жылдары экономикалық белсенділігімен ерекшеленіп келеді. Халық саны бойынша ірі аймақтардың бірі болып табылатын Оңтүстік Қазақстанда кәсіпкерлік дамытуға үлкен әлует жатыр.Воркшоптың бірінші бөлігі ғана өтті — екінші бөлімде стартапшылар үшін тағы да маңызды тақырыптар талқыланатыны жарияланды. Startup Orda бағдарламасы осы сияқты іс-шараларды жүйелі түрде өткізу арқылы Қазақстандағы стартап экожүйесін мықты іргетасқа орнатуды мақсат тұтады. Марат Шакен сияқты тәжірибелі сарапшылардың қатысуы бұл мақсатқа жетудің нақты жолын ашады. Болашақ воркшоптар тек Шымкентпен ғана шектелмей, өңірлік стартап мәдениетін барлық қалаларға тарату перспективасы туралы да айтылды. Бәлкім, ертең жаңа "Astana Hub" емес, "Shymkent Hub" тарихын жазатын кітап дүниеге келер — және оны осы залда отырған жастардың бірі жазар.