Жобаның негізгі мақсаты – Мемлекет басшысы айқындаған «Заң мен тәртіп» қағидатын жүзеге асыруға үлес қосу, жастар арасында нашақорлықтың алдын алу, есірткіні тұтыну мен таратуға қатысты құқықтық жауапкершілікті түсіндіру, сондай-ақ бопсалау, кибербуллинг, ұрлық, алаяқтық және лудомания сияқты қоғамдағы өзекті мәселелердің алдын алып, жастар арасында салауатты орта қалыптастыру.Жобаның алғашқы күні қатысушыларға арналған психологиялық тренингтер, арт-терапия және тимбилдинг бағдарламалары ұйымдастырылды. Бұл іс-шаралар жастардың өзара сенімін нығайтуға, командалық рухын арттыруға, эмоционалдық тұрақтылығын дамытуға және тиімді қарым-қатынас жасау дағдыларын қалыптастыруға бағытталды. Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/aktobe-zhastar1/press/news/details/1265242?lang=ru

Алдағы Құрылтай сайлауы Қазақстанның жаңа Конституциясында белгіленген саяси модельді іс жүзінде жүзеге асырудың алғашқы маңызды кезеңіне айналады. Сарапшылардың пікірінше, сайлау науқанының ашық әрі заң талаптарына сай өтуі жаңа мемлекеттік институттардың орнығуына және қоғамның оларға деген сенімінің қалыптасуына тікелей әсер етеді, деп хабарлайды turkystan.kz.Құрылтай сайлауының конституциялық негіздері мен елдегі саяси трансформация мәселелері сарапшылардың қатысуымен өткен арнайы талқылау алаңында қаралды. Құқықтанушылар, саясаттанушылар, әлеуметтанушылар мен басқа да сала мамандары жаңа өкілді органды қалыптастырудың ерекшеліктері, саяси партиялардың рөлі және қоғамдық бақылау тетіктері туралы пікір алмасты.Сарапшылар жаңа Конституция Құрылтайдың мемлекеттік билік жүйесіндегі орнын айқындап қана қоймай, сайлау процесінің негізгі құқықтық стандарттарын да белгілейтінін атап өтті. Осыған байланысты азаматтардың сайлау құқықтарын қорғау, сайлаудың ашықтығын қамтамасыз ету және заң бұзушылықтарға жедел әрекет ету мәселелеріне ерекше назар аударылды.VIII шақырылымдағы Мәжілістің экс-депутаты Марат Башимовтың айтуынша, Құрылтай сайлауын өткізу барысында Конституцияда белгіленген қағидаттардың толық сақталуы маңызды. Оның пікірінше, Негізгі Заң жаңа өкілді органның өкілеттігі мен мемлекеттік басқару жүйесіндегі орнын нақты айқындайды.Саясаттанушы, VIII шақырылымдағы Мәжілістің экс-депутаты Айдос Сарым алдағы сайлау жаңа конституциялық модельдің алғашқы практикалық сынағы болатынын айтты.Оның пікірінше, алғашқы сайлаудың ұйымдастырылу сапасы жаңа саяси институттардың тұрақтылығын және азаматтардың оларға деген сенім деңгейін айқындайды. Сондықтан сайлау процесінің ашықтығы, заңдылығы және әділдігі ерекше мәнге ие.ҚР Әділет министрлігінің Заңнама және құқықтық ақпарат институтының директоры Жанар Жігітекова сайлау заңнамасын бұзу фактілері бойынша сот арқылы қорғалу, шағымдану тетіктері мен заңдық жауапкершілік мәселелерінің маңызын атап өтті. Оның айтуынша, азаматтардың өз құқықтарын қорғауына мүмкіндік беретін нақты және тиімді құқықтық тетіктер сайлау процесіне деген сенімді арттырады.Сарапшылар Құрылтайды партиялық тізімдер арқылы қалыптастыру саяси партиялардың ел өміріндегі рөлін күшейтетінін атап өтті. Жаңа электоралдық жағдайда партиялар тек сайлау науқаны кезінде ғана емес, тұрақты түрде азаматтармен жұмыс істеп, қоғамдағы түрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін білдіруі қажет.Саясаттанушы Эдуард Полетаевтың пікірінше, Құрылтайды партиялық тізімдер арқылы қалыптастыруға көшу саяси партиялардың қоғам мен мемлекет арасындағы негізгі байланыстырушы институт ретіндегі маңызын арттырады.Бұл партиялардан бағдарламалық ұстанымдарын нақтылауды, ішкі жұмысын жетілдіруді және сайлаушылар алдында жауапкершілігін күшейтуді талап етеді.Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің проректоры, саясаттанушы Индира Рыстина партиялардың идеологиялық бірегейлігін нығайту және кадрлық әлеуетін дамыту қажеттігін атап өтті. Оның пікірінше, саяси ұйымдар қоғамдағы өзгерістерді дер кезінде түсініп, әртүрлі әлеуметтік топтардың қажеттіліктеріне негізделген ұсыныстар әзірлеуі тиіс.Саясаттанушы әрі медиаменеджер Сырым Иткулов қазіргі саясаттағы популизм мен кәсіби басқару тәсілінің арақатынасына назар аударды. Ол азаматтардың ұзақ мерзімді сенімі эмоциялық ұрандар арқылы емес, нақты шешімдер, кәсіби жұмыс және партиялардың мазмұнды қызметі арқылы қалыптасатынын айтты.Қазақстандық қоғамдық даму институты Басқармасының төрайымы Жұлдызай Ысқақова партиялардың түрлі аудиториялармен мақсатты жұмыс істеуіне көшу қажеттігін атап өтті. Сонымен қатар ол әйелдердің саяси көшбасшылығын дамытуға және олардың шешім қабылдау процесіне қатысу мүмкіндігін кеңейтуге ерекше назар аударды.Сарапшылардың ортақ пікірінше, Құрылтай сайлауы тек жаңа өкілді органды қалыптастыру науқаны емес. Ол саяси партиялардың әлеуетін, сайлау жүйесінің тиімділігін және жаңа Конституцияда белгіленген қағидаттардың іс жүзінде қалай орындалатынын көрсететін маңызды саяси кезең болмақ.

Қазақстандықтардың «БЖЗҚ» АҚ-дағы (БЖЗҚ, Қор) зейнетақы жинақтарының көлемі  2026 жылдың 1 шілдесіне 28,09 трлн теңге болды. 12 айдағы өсім – 4,08 трлн теңге немесе 17,0%. Зейнетақы жинақтарының негізгі бөлігі міндетті зейнетақы жарналарынан (МЗЖ)  қалыптасқан. Жарнаның бұл түрінің есепті күндегі көлемі – 26,15 трлн теңге, 12 айда 3,30 трлн теңгеге немесе 14,4% өсті.Міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтары 12 айда 10,7%-ға ұлғайып, 756,08 млрд теңгеге жетті. Ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) бойынша жинақ көлемі де ұлғайды: 2026 жылғы 1 шілдеге оның көлемі 10,31 млрд теңге  болып, 12 айда 18,1% өсім көрсетті.Салымшылардың (алушылардың) зейнетақы шоттарына 2024 жылғы 1 қаңтардан түсе бастаған жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ) да ұлғаюда. Былтырғы осындай кезеңмен салыстырғанда 2,5 есеге ұлғайып, 2026 жылдың 1 шілдесіне 1 175,22 млрд теңге болды.ТүсімдерЗейнетақы жинақтарының көлемі зейнетақы жарналары мен инвестициялық кіріс түріндегі кіріс ағындары есебінен ұлғаяды. 2026 жылдың алғашқы 6 айында салымшылардың жеке және шартты зейнетақы шоттарына 1 811,42 млрд теңге түсті, өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштен 15,0%-ға (немесе 235,96 млрд теңгеге) артық.    МЗЖ есебі жүргізілетін жеке зейнетақы шоттарына (ЖЗШ) 2026 жылдың басынан бастап 2026 жылғы 1 шілдеге дейін 1 390,48 млрд теңге (өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда МЗЖ көлемі 7,4%-ға ұлғайды), МКЗЖ – 75,43 млрд теңге (өсім – 11,1%), ЕЗЖ – 1,04 млн теңге түсті. Жыл басынан бастап 01.07.2026ж. жағдай бойынша ЖМЗЖ есебінен жарналар 344,47 млрд теңгені құрады.     Жыл басынан бері салымшылардың шоттарына түскен таза инвестициялық кіріс 01.07.2026ж. жағдай бойынша 1 151,22 млрд теңгені құрады. Төлемдер мен аударымдар2026 жылғы қаңтар-маусым айларында БЖЗҚ-дан жарналардың барлық түрлері бойынша жасалған төлемдер мен сақтандыру ұйымдарына аударымдар 932,09 млрд теңгені құрады.   Зейнет жасына толуына байланысты төлемдер 146,63 млрд теңгеге жетті. БЖЗҚ-дан зейнет жасына толуына байланысты кесте бойынша берілетін орташа айлық төлем – 38 979 теңге.     2026 жылдың басынан бастап 01.07.2026 жылға тұрғын үй жағдайларын жақсартуға және емделуге арналған біржолғы зейнетақы төлемдері (БЗТ) 408,11 млрд теңге, мұрагерлік бойынша 55,48 млрд теңге, ҚР-дан тыс жерге тұрақты тұруға кетуге байланысты 22,59 млрд теңге, мүгедектігі бар адамдарға – 1,77 млрд теңге, жерлеуге – 4,73 млрд теңге көлемінде төлем жасалды. Сақтандыру ұйымдарына 292,78 млрд теңге аударылды. ЖЗШ саны2026 жылдың 1 шілдесіндегі жағдай бойынша БЖЗҚ-дағы зейнетақы шоттарының жалпы саны – 18,78 млн бірлік (12 айдағы өсім – 1,11 млн бірлік немесе 6,3%). Бұл ретте салымшылардың (алушылардың) БЖЗҚ-дағы ЖЗШ саны 2026 жылдың 1 шілдесінде 12,80 млн бірлік болды. Оның ішінде: 11,36 млн - МЗЖ бойынша, 786,27 мыңы - МКЗЖ бойынша, 462,40 мыңы – ЕЗЖ есептелетін шоттар. Айта кетейік, МЗЖ есебі жүргізілетін шоттардың жалпы санына (11,36 млн бірлік) елден тысқары жерлерге тұрақты тұруға кеткен, бірақ жинақтарын алу үшін жүгінбеген алушылардың, мұрагерлері зейнетақы жинақтарын мұраға ресімдемеген қайтыс болған салымшылардың, 2016 жылдан бастап зейнетақымен мемлекеттік қамсыздандырылуға толық ауыстырылған әскери қызметшілердің және шоттарына Қазақстан заңнамасына сәйкес жарналар түспеуі тиіс салымшылардың (алушылардың) басқа да санаттарының шоттары кіреді.БЖЗҚ-дағы ЖМЗЖ туралы мәліметтер ескерілетін шартты зейнетақы шоттарының саны -  5,97 млн бірлік.             Зейнетақы активтеріне қатысты барлық өзекті ақпарат enpf.kz сайтындағы «Статистика және аналитика» бөлімінде орналастырылған. БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізінде құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті» ММ арқылы Қазақстан Республикасының Үкіметі. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлікпен басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын тартуды, сондай-ақ "Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде орналастырылған депозиттерге міндетті кепілдік беру туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес депозиттерге міндетті кепілдік беруді жүзеге асыратын ұйым аударған кепілдік берілген депозит бойынша кепілдік берілген өтемнің талап етілмеген сомасы есебінен қалыптастырылған ерікті зейнетақы жарналарын есепке алып, оның есебін жүргізеді, зейнетақы төлемдерін жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ Қор нысаналы активтер мен нысаналы талаптарды есепке алуды, нысаналы жинақтау шоттарына нысаналы жинақтарды (НЖ) есепке алу мен есептеуді, НЖ төлемдерін оларды алушының банк шоттарына есептеуді, "Ұлттық қор – балаларға" бағдарламасы шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен НЖ қайтарымдарын есепке алуды жүзеге асырады (толығырақ www.enpf.kz сайтында).   Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-semey/press/news/details/1265218?lang=ru

  Атап айтқанда, жол таңбалары жаңартылып, ескірген жол белгілері ауыстырылды және қажетті орындарға жасанды жол кедергілері орнатылды.Аталған жұмыстар жол қозғалысын реттеуге, жүргізушілер мен жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін арттыруға бағытталған.⚜️Баянды ауылы әкімі аппаратының баспасөз қызметі.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau-munaily-bayandy/press/news/details/1265117?lang=ru

Куала-Лумпур, 2026 ж. 29 шілде – Қазақстанның Малайзиядағы Елшісі Болат Сүгірбаев Малайзия халықаралық ислам университетінің (IIUM) ректоры, белгілі философ және ислам өркениетін зерттеуші профессор Осман Бакармен кездесу өткізді.Кездесу барысында тараптар Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан саяси реформаларды талқылап, жоғары өкілді органның жаңа үлгісі – Құрылтайдың қалыптасуына, сондай-ақ алдағы сайлауға ерекше назар аударды. Елші сұхбаттасына заң шығару билігінің тиімділігін арттыруға, мемлекеттік шешімдер қабылдау үдерісіне азаматтардың қатысуын кеңейтуге және елдің саяси жүйесін одан әрі жаңғыртуға бағытталған конституциялық реформалар туралы егжей-тегжейлі ақпарат берді.«Құрылтайдың құрылуы – біздің көпғасырлық мемлекеттілік дәстүрімізге деген құрметтің көрінісі. Бүгінде бұл институт өкілді биліктің тиімділігін арттыруға бағытталған заманауи мазмұнмен толықтырылуда», – деп атап өтті Елші Б. Сүгірбаев.Кездесу барысында Қазақстан мен Малайзияның жоғары оқу орындары арасындағы ынтымақтастық мәселелері де талқыланды. Тараптар академиялық алмасуларды кеңейтуге, бірлескен ғылыми-зерттеу жобаларын жүзеге асыруға, сондай-ақ исламтану, философия және ғылым тарихы салаларындағы өзара іс-қимылды нығайтуға қызығушылық білдірді.Елші профессор О. Бакардың ислам философиясы мен ғылым тарихын зерттеуге қосқан елеулі үлесін жоғары бағалап, оның ұлы ойшыл Әбу Насыр әл-Фарабидің мұрасын зерделеу бағытындағы көпжылдық еңбектерін ерекше атап өтті. Әл-Фараби еңбектері Қазақстанның және әлемдік ислам өркениетінің маңызды интеллектуалдық мұрасының бір бөлігі болып табылады.Профессор О. Бакар Қазақстанмен ғылыми және білім беру байланыстарын одан әрі дамытуға мүдделі екенін растап, қазақстандық университеттер мен ғылыми орталықтармен ынтымақтастықтың жоғары әлеуетін атап өтті.Кездесу қорытындысы бойынша тараптар академиялық және зияткерлік өзара іс-қимылды нығайту Қазақстан мен Малайзия арасындағы серіктестіктің одан әрі дамуына ықпал ететініне сенім білдірді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-kuala-lumpur/press/news/details/1265091?lang=ru

  ТІКЕЛЕЙ ЭФИР:Баянды ауылының әкімі Қадырбек Жексенбаев ауылдың әлеуметтік-экономикалық жағдайы туралы баяндап, тұрғындардың сауалына жауап береді.Уақыты: 24 шілде, сағат: 11:00🕚Тікелей эфир Мұнайлы ауданы әкімдігінің және Баянды ауылының инстаграм парақшасында өтеді✅Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau-munaily-bayandy/press/news/details/1265077?lang=ru

Алматы облысындағы заңды ойын бизнесі субъектілерінен алты ай ішінде мемлекеттік бюджетке 25 млрд теңге салық түсті. Оның 10,6 млрд теңгесі өңірлік бюджетке аударылды. Ал, соңғы екі жарым жылда саладан мемлекеттік бюджетке жалпы 184,7 млрд теңге салық түскен. Оның 53,8 млрд теңгесі өңірлік бюджет кірісіне бағытталған, – деп хабарлайды Алматы облысы әкімінің баспасөз қызметі.Жалпы Қонаев қаласында ойын бизнесі саласында 21 нысан жұмыс істейді. Оның ішінде 5 казино, 13 букмекерлік кеңсе және 3 ойын автоматтары залы бар. Салада шамамен 2,5 мың адам еңбек етеді.Ойын бизнесі аймақтың туризміне де оң әсер етіп отыр. Алматы облысы Туризм басқармасының мәліметінше, өңірдегі казиноларға келушілердің шамамен 20 пайызы – шетел азаматтары.  «Қонаев қаласына келген әрбір турист қонақүйлерде орналасып, қоғамдық тамақтану орындарына барады, көлік, сауда және басқа да қызмет түрлерін пайдаланады. Бұл өз кезегінде шағын және орта бизнестің дамуына, жаңа жұмыс орындарының ашылуына және жергілікті экономиканың жандануына да ықпал етеді. Сондықтан туристік ағынның артуы өңірдің қызмет көрсету саласының дамуына оң әсер етуде», – деді Алматы облысы Туризм басқармасының басшысы Қуанышбек Мирамбекұлы.Айта кетейік, қолданыстағы «Ойын бизнесі туралы» заң аясында Талғар ауданында тек шетел азаматтарына арналған жаңа ойын аймағын құру жоспарланып отыр. Бұл бастама қоғамдық кеңесте қаралып, оң қорытынды алған.Жобаны Талғар ауданында орналастыру ұсынысы өңірдің туристік әлеуетімен байланысты. Аудан Алматы қаласы мен халықаралық әуежайға жақын орналасқан. Сонымен қатар мұнда тау туризмі, сауықтыру және демалыс бағытындағы ірі нысандар шоғырланған.«Талғар ауданы туристік инфрақұрылымы қалыптасқан аймақтардың бірі. Мұнда «Ақбұлақ» спорттық-сауықтыру кешені, «Oi-Qaragai» тау-шаңғы курорты,  Aquaasia Resort және Tal Resort демалыс кешені сияқты танымал туристік нысандар бар. Сондықтан жаңа аймақты өңірдің туристік экожүйесінің бір бөлігі ретінде дамыту көзделіп отыр. Бұл туристерге ұсынылатын қызмет түрлерін әртараптандырып, сервистік инфрақұрылымның дамуына қосымша мүмкіндік береді», – деді Алматы облысы Туризм басқармасының басшысы Қуанышбек Мирамбекұлы.Жобаны іске асыру нәтижесінде қонақүй бизнесі, қоғамдық тамақтану, көлік, сауда және басқа да қызмет көрсету салаларының дамуына серпін беріп, жаңа жұмыс орындарын ашуға, инвестиция тартуға және бюджет кірісін ұлғайтуға мүмкіндік туады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1265038?lang=ru

Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі «Сарбаз күнделігі» атты жаңа медиажобаны іске қосты. Жоба мерзімді әскери қызметтің алғашқы күнінен бастап запасқа шығарылғанға дейінгі кезеңін көрсетеді.Жобаға еліміздің әртүрлі гарнизондарында қызмет атқарып жатқан көктемгі шақырылымның сарбаздары қатысады. Олар әскери өмірдегі әсерлерін, жетістіктерін және күнделікті қызмет барысын көрсететін болады.Әскердегі алғашқы күндер қалай өтеді? Әскери бөлім табалдырығын жаңа аттаған сарбазды не күтіп тұр? Кеше ғана мектепте немесе студенттік өмірде жүрген жас жігіт әскери қызмет барысында қалай шыңдалып, ел қорғайтын жауынгерге айналады?Осы сұрақтардың жауабын Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің «Сарбаз күнделігі» медиажобасынан ала аласыз. Бұл – әскери өмірді ешқандай боямасыз, шынайы түрде көрсететін жаңа жоба.Жоба аясында әскери ант беру, жауынгерлік және дене дайындығы, далалық оқу-жаттығулар, әскери мамандықты меңгеру, күнделікті әскери өмір, жаңа достар, алғашқы жетістіктер, түрлі сынақтар мен қызметтің жарқын сәттері – мұның бәрі эксклюзивті бейнекүнделіктерде, сұхбаттарда, репортаждарда және қысқа Reels-терде.«Сарбаз күнделігі» көрермендерге әскери қызметті сарбаздардың өздері қалай өткерсе, дәл солай көруге мүмкіндік береді. Жоба қатысушыларымен бірге көрермендер әскердегі алғашқы қадамнан бастап запасқа шығарылғанға дейінгі жолды бірге жүріп өтеді.Жобаны Қорғаныс министрлігінің YouTube, Telegram, Instagram және TikTok желілеріндегі ресми парақшаларынан, сондай-ақ мерзімді әскери қызметшілердің жеке аккаунттарынан тамашалауға болады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/news/details/1265016?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 13 шілде - Қазақстан Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі Қайрат Омаров БҰҰ-ның Орнықты даму жөніндегі жоғары деңгейдегі саяси форумы шеңберінде Америка Құрама Штаттарының БҰҰ жанындағы Тұрақты өкілдігі ұйымдастырған «Trade Over Aid» форумына қатысты.Іс-шараға БҰҰ-ға мүше-мемлекеттердің, БҰҰ жүйесінің, халықаралық ұйымдар мен бизнес қауымдастығының өкілдері қатысып, сауданы кеңейту, инвестициялар тарту және кәсіпкерлікті дамыту арқылы орнықты экономикалық өсуді қамтамасыз етудің заманауи тәсілдерін талқылады.Қатысушылар қолайлы инвестициялық ахуал қалыптастыру, нарықтық реформаларды ілгерілету, мемлекеттік-жекеменшік әріптестікті нығайту және үкіметтер мен бизнес арасындағы тікелей өзара іс-қимылды кеңейту мәселелері бойынша пікір алмасты.Өңірлік сессия барысында сөз сөйлеген Қайрат Омаров Қазақстанда заң үстемдігін нығайтуға, инвестициялық ахуалды жақсартуға және кәсіпкерлік жүргізуге қолайлы жағдай жасауға бағытталған саяси және экономикалық реформалардың дәйекті түрде жүзеге асырылып келе жатқанын атап өтті.Қазақстанда 600-ден астам америкалық компанияның табысты жұмыс істеуі халықаралық бизнес қауымдастығының Қазақстанға тұрақты, сенімді әрі болжамды әріптес ретінде жоғары сенім білдіретінінің айқын дәлелі екені атап өтілді.Тұрақты өкіл Орталық Азия мемлекеттері мен Америка Құрама Штаттары арасындағы сауда, инвестициялар, көлік байланыстары, цифрлық трансформация және энергетика салаларындағы ынтымақтастықты дамытудағы С5+1 форматының маңызды рөлін ерекше атап өтті. Осы тұрғыда 2025 жылғы қарашада Вашингтон қаласында өткен Орталық Азия елдері мен АҚШ көшбасшыларының тарихи кездесуі стратегиялық әріптестік пен практикалық экономикалық ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтергені айтылды.Сөз барысында Алматы қаласында Орталық Азия мен Ауғанстан үшін Орнықты даму мақсаттары жөніндегі БҰҰ Өңірлік орталығын құру мәселесіне ерекше назар аударылды. Аталған Орталық өңір елдерінің үкіметтерін, БҰҰ жүйесін, халықаралық қаржы институттарын және жеке секторды біріктіретін тиімді практикалық алаңға айналуы мүмкін екені атап өтілді.Қайрат Омаров Қазақстанның ашық экономика, өзара тиімді ынтымақтастық және өңірлік өзара байланыстылық қағидаттарына адалдығын растады, сондай-ақ халықаралық әріптестермен бірлесіп қолда бар мүмкіндіктерді нақты жобалар мен практикалық нәтижелерге айналдыруға дайын екенін білдірді.Анықтама: «Trade Over Aid» («Көмектің орнына сауда») бастамасын Америка Құрама Штаттары халықаралық дамудың сауданы кеңейтуге, тікелей шетелдік инвестицияларға, бірлескен кәсіпорындарға және өзара тиімді экономикалық ынтымақтастықтың өзге де нысандарына негізделген моделін ілгерілету мақсатында ұсынған.Бастама ұзақ мерзімді экономикалық өсім мен орнықты дамуға ең алдымен кәсіпкерлікті дамытуға қолайлы орта, нарықтық реформалар және жеке сектордың белсенді қатысуы арқылы қол жеткізуге болатынына негізделеді. Сонымен қатар гуманитарлық қажеттіліктерді қамтамасыз ету және даму үдерістерін қолдау мақсатында халықаралық көмектің маңыздылығы сақталатыны мойындалады.Бастама шеңберінде мемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың және жеке сектордың қатысуымен тұрақты форумдар өткізу, сондай-ақ дамушы елдердегі әлеуетті нығайту мен экономикалық реформаларды жүзеге асыру жөніндегі ұсыныстардың цифрлық кітапханасын қалыптастыру көзделген.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-kazakhstanun/press/news/details/1265000?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 14 шілде - БҰҰ Штаб-пәтерінде Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңеске (АӨСШК) мүше мемлекеттердегі волонтерлік қызметке арналған көрменің ресми ашылу рәсімі өтті. Іс-шараны БҰҰ жанындағы Қазақстанның Тұрақты өкілдігі, АӨСШК Хатшылығы және Әзербайжан (АӨСШК төраға елі) БҰҰ-ның Еріктілер бағдарламасымен бірлесіп ұйымдастырды. Бұл көрме БҰҰ Бас Ассамблеясы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жариялаған Орнықты даму мақсатындағы халықаралық волонтерлер жылына (2026 жыл) орайластырылған.Рәсімді ашқан БҰҰ жанындағы Қазақстанның Тұрақты өкілі Қайрат Омаров ұсынылған экспозиция аймақтың ынтымақтастық пен жастар көшбасшылығына деген берік бейілділігін көрсететінін атап өтті. Ол жергілікті жерлердегі волонтерлердің риясыз еңбегі мен белсенділігі климаттың өзгеруіне қарсы күрестен бастап халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдауға дейінгі БҰҰ Орнықты даму мақсаттарын ілгерілетуге маңызды үлес қосатынын айтты.Сондай-ақ қонақтар алдында АӨСШК Бас хатшысы Қайрат Сарыбай сөз сөйлеп, волонтерлік институттың ұйымның адами өлшемін нығайтудағы және Азия құрлығындағы сенімді тереңдетудегі маңызды рөлін атап өтті. Ал Әзербайжанның Жастар және спорт министрінің орынбасары Индира Гаджиева жаңа буынның азаматтық белсенділігінің артып келе жатқан әлеуетіне тоқталды.БҰҰ Штаб-пәтерінде орналасқан экспозицияға АӨСШК-ге мүше түрлі мемлекеттердің фотожұмыстары жинақталған. Қазақстандық фотосуреттерде «Таза Қазақстан» экологиялық қозғалысының жұмысы мен Арал теңізінің табанына сексеуіл отырғызу сәттері бейнеленген. Әзербайжан тарихи-мәдени мұраны қалпына келтіру бағдарламасының жобаларын, сондай-ақ Бакуде өткен COP29 климаттық конференциясы аясындағы волонтерлік бастамаларды ұсынды. Бангладеш пен Ресейден келген суреттерде су тасқыны кезіндегі азаматтарға көмек көрсету және жануарларды қорғау сәттері, ал Камбоджадан келген кадрларда аумақтарды минадан тазарту жұмыстары көрсетілген. Қытай, Қырғызстан, Үндістан және Өзбекстанның экологиялық әрі әлеуметтік жобалары Израиль, Таиланд және Түркияның теңдікті, достықты және балаларға қамқорлық жасауды ілгерілетуге бағытталған инклюзивті бағдарламаларымен қатар ұсынылған.Ашылған экспозиция БҰҰ Штаб-пәтерінде өз жұмысын жалғастырады. Ол АӨСШК елдері еріктілерінің күнделікті күш-жігері жаһандық Орнықты даму мақсаттарын бүкіл адамзат игілігі үшін нақты әрі сезінерлік өзгерістерге қалай айналдыратынын халықаралық қоғамдастыққа айқын көрсетеді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-kazakhstanun/press/news/details/1265002?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 16 шілде - БҰҰ штаб-пәтерінде Қалаларды дамытудың жаңа бағдарламасын іске асырудың орта мерзімді шолуына арналған БҰҰ Бас Ассамблеясының жоғары деңгейдегі отырысы өтті.Отырыс аясында Қалаларды дамытудың жаңа бағдарламасын іске асыруды жеделдетуге және Орнықты даму мақсаттарына қол жеткізуге бағытталған ұжымдық міндеттемені растайтын Саяси декларация қабылданды.Қазақстан делегациясын басқарған Астана қаласының Урбанистика орталығының директоры Елнар Базыкен орнықты әрі өмір сүруге қолайлы қалаларды дамыту жөніндегі ұлттық жетістіктер мен инновациялық тәсілдерді таныстырды. Қазақстанның Қалаларды дамытудың жаңа бағдарламасын іске асыруға бейілдігі атап өтіліп, елдің орнықты қалалық даму саласындағы тәжірибесі ұсынылды және осы бағыттағы халықаралық ынтымақтастықтың маңыздылығы айтылды.Сонымен қатар, Қазақстан тәжірибе алмасу және тұрақты қалалық даму саласындағы бірлескен бастамаларды ілгерілету мақсатында БҰҰ-Хабитатпен, БҰҰ Даму бағдарламасымен (БҰҰДБ), БҰҰ-ның Апаттар қаупін азайту жөніндегі басқармасымен (UNDRR) және басқа да халықаралық серіктестермен ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға дайын екенін растады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-kazakhstanun/press/news/details/1265003?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 22 шілде - Қазақстан Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі Қайрат Омаров Конго Демократиялық Республикасының Сыртқы істер министрінің төрағалығымен өткен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің «Табиғи ресурстарды басқару - бейбітшілік, қауіпсіздік және өркендеудің негізі» тақырыбындағы жоғары деңгейдегі ашық пікірталастарына қатысты. Пікірталас табиғи ресурстарды тиімді басқару, қақтығыстардың алдын алу және орнықты дамуды қамтамасыз ету арасындағы өзара байланысты талқылауға арналды.Өз сөзінде Тұрақты өкіл табиғи ресурстарды жауапты әрі ашық басқару халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті нығайтудың маңызды шарты екенін атап өтті. Ол табиғи ресурстарды заңсыз пайдалану қарулы топтарды қаржыландыруға және қақтығыстардың созылуына ықпал ететінін, ал оларды тиімді басқару экономикалық өсімге, мемлекеттік институттарды нығайтуға және ұзақ мерзімді тұрақтылыққа негіз қалайтынын айтты.Қ.Омаров табиғи ресурстарды басқару саласындағы Қазақстанның тәжірибесімен бөлісіп, еліміздің уран, көмірсутектер және аса маңызды минералдар өндіру бойынша әлемдегі жетекші мемлекеттердің бірі ретінде ашықтық пен есептілік қағидаттарын дәйекті түрде ілгерілетіп келе жатқанын атап өтті. Ол, әсіресе аса маңызды минералдарға жаһандық сұраныстың артуы жағдайында, шикізатты терең өңдеуді дамыту, технологиялар трансфері, кадрлар даярлау және жоғары қосылған құны бар өндірістерді құрудың маңыздылығына назар аударды.Қазақстан өкілі сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының превентивтік дипломатия, бітімгерлік қызмет, санкциялық режимдер, сараптамалық мониторинг және әлеуетті арттыру бағдарламалары арқылы мемлекеттердің табиғи ресурстарды басқару тетіктерін нығайтуға жәрдемдесудегі маңызды рөлін атап өтті. Табиғи ресурстарды басқару үшін негізгі жауапкершілік егемен мемлекеттердің өздеріне тиесілі екені, ал халықаралық ынтымақтастық БҰҰ Жарғысының қағидаттарын, оның ішінде мемлекеттердің өз табиғи ресурстарына қатысты егемендігін толық құрметтеу негізінде жүзеге асырылуы тиіс екені ерекше атап өтілді.Сөзінің қорытындысында Қ.Омаров Орталық Азиядағы тәжірибеге тоқталып, өңірлік диалог пен ынтымақтастықтың ортақ пайдаланылатын табиғи ресурстарды ықтимал шиеленіс көзі емес, сенімді нығайту мен орнықты дамудың құралына айналдыруға ықпал етіп отырғанын атап өтті. Қазақстанның бейбітшілік, қауіпсіздік және ортақ өркендеу мүддесінде табиғи ресурстарды ашық, есепті әрі орнықты басқару саласындағы халықаралық ынтымақтастықты ілгерілетуге бұдан әрі де үлес қоса беруге дайын екенін растады.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-kazakhstanun/press/news/details/1265004?lang=ru

Нью-Йорк, 2026 жылғы 28 шілде – Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде Конго Демократиялық Республикасының төрағалығымен Таяу Шығыстағы жағдайға, оның ішінде Палестина мәселесіне арналған БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тоқсан сайынғы ашық пікірсайыстары өтті. Отырысқа БҰҰ-ның Таяу Шығыс бейбітшілік процесі жөніндегі Арнайы үйлестірушісінің орынбасары Рамиз Алакбаровты қоса алғанда, 60 спикер қатысты.Қазақстан пікірсайысқа БҰҰ жанындағы Қазақстан Республикасының Тұрақты өкілі Қайрат Омаров деңгейінде қатысып, өңірлік күн тәртібінің негізгі мәселелері бойынша еліміздің ұстанымын таныстырды.Қазақ дипломаты өз сөзінде Таяу Шығыстағы ахуалдың әлі де күрделі әрі тұрақсыз екенін атап өтіп, Иран төңірегіндегі шиеленіс пен теңіздегі қауіпсіздікке төнген қатерлерді қоса алғанда, соңғы оқиғалар барынша ұстамдылық танытып, шиеленістің одан әрі ушығуына жол бермеудің маңыздылығын айқын көрсететінін айтты. Сонымен қатар, Газа секторындағы жағдайдың, Палестина мәселесінің және өңірдегі жалпы үдерістердің өзара тығыз байланысы ерекше атап өтілді.Қазақстан халықаралық құқық пен БҰҰ қарарларына негізделген екі мемлекет қағидаты бойынша реттеуді дәйекті түрде қолдайтынын растады. Сондай-ақ, Палестина халқының басым қажеттіліктерін ескере отырып, гуманитарлық көмекті БҰҰ үйлестіруімен жүзеге асырудың маңыздылығына назар аударылды. Бұдан бөлек, штаб-пәтері Астана қаласында орналасқан Азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі ислам ұйымының әлеуетін өңірдегі гуманитарлық күш-жігерді қолдау мақсатында пайдалануға дайын екендігі білдірілді.Теңіздегі қауіпсіздік мәселелеріне, оның ішінде Ормуз бұғазындағы жағдайға ерекше назар аударылды. Қазақстан Парсы шығанағы елдерімен ынтымақтастығын білдіріп, шиеленісті бәсеңдетуге, кеме қатынасының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және өңірлік тұрақтылықты сақтауға бағытталған бірлескен күш-жігердің маңыздылығын атап өтті.Сөз соңында Қазақстан қақтығыстарды саяси және дипломатиялық жолмен реттеуді қолдайтынын тағы да растады, барлық тараптарды барынша ұстамдылық танытуға және делдалдық күш-жігерді күшейтуге шақырды. Сонымен қатар, еліміз Таяу Шығыстағы бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайтуға бағытталған халықаралық күш-жігерге алдағы уақытта да сындарлы үлес қосуға дайын екенін білдірді.Ақпарат көзі : https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-kazakhstanun/press/news/details/1265005?lang=ru

22 шілде 2026 жыл күні Шымкент қаласы екі ірі мемлекет арасындағы экономикалық диалогтың орталығына айналды. Қазақстан мен Үндістан арасындағы сауда-экономикалық қатынастарды тереңдетуге бағытталған бизнес форум оңтүстік өңірдің іскерлік өміріндегі маңызды оқиғаға айналды. Іс-шараға мемлекеттік органдардың, бизнес қауымдастықтарының, инвесторлар мен кәсіпкерлердің ондаған өкілдері жиналып, екі елдің арасындағы ынтымақтастықтың жаңа деңгейін айқындады.Форумды ұйымдастыруда Шымкент қаласы кездейсоқ таңдалмаған. Бүгінгі таңда Шымкент — халқының саны жағынан Қазақстандағы үшінші ірі қала, бірақ экономикалық әлеуеті жағынан алдыңғы қатарлы орталықтардың бірі. Мұнда «Оңтүстік» индустриалды аймағы, «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағы және «Жұлдыз» индустриалды аймағы сияқты ірі өндірістік кластерлер жұмыс істейді. Осы инфрақұрылымның болуы шетелдік инвесторлар үшін қала тартымдылығын арттырып, Орталық Азия аумағындағы логистикалық торапқа айналдыруда.Форум барысында Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Арман Сабитұлы мен Үндістан Республикасының Қазақстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Сайлас Тангал бастаған делегация шеңберінде екіжақты ынтымақтастықтың нақты бағыттары талқыланды. Арман Сабитұлы сөз сөйлей отырып: «Шымкент — тек Оңтүстік Қазақстанның ғана емес, бүкіл Орталық Азия аймағының өндірістік және логистикалық қақпасы. Үндістанмен серіктестік бізге жаңа нарықтарға шығуға, озық технологияларды меңгеруге мүмкіндік береді», — деп атап өтті. Елші Сайлас Тангал өз кезегінде Үндістанның Қазақстандағы инвестициялық белсенділігін арттыруға деген ынтасын растай отырып, фармацевтика, ақпараттық технологиялар және агроөнеркәсіп салаларындағы ынтымақтастықтың зор мүмкіндіктері барын атап көрсетті.Тараптар арасындағы сауда-экономикалық қатынастардың тарихы бірнеше онжылдыққа созылады. Соңғы деректерге сәйкес, Қазақстан мен Үндістан арасындағы сауда айналымы соңғы бес жылда екі есеге артып, бүгінгі күні жылына үш миллиард долларға жуықтады. Үндістан Қазақстаннан негізінен мұнай, металдар, химиялық шикізат және астық өнімдерін сатып алады. Өз кезегінде Қазақстанға Үндістаннан фармацевтикалық өнімдер, машина жасау өнімдері, тоқыма бұйымдары мен ақпараттық технологиялар саласындағы қызметтер жеткізіледі. Алайда сарапшылар екі ел арасындағы сауданың әлеуеті осымен шектелмейтінін және бесжылдықта сауда айналымын бес-алты миллиард долларға жеткізу нақты мақсатқа айналуы тиіс екенін алға тартады.Форумнан кейін үндістандық делегация Шымкенттің өндірістік нысандарымен тікелей танысуға мүмкіндік алды. «Оңтүстік» индустриалды аймағындағы «Qazalpack» зауыты делегацияға қазіргі заманғы орамдық өнімдер өндірісін көрсетті. Кәсіпорын жылына он мыңнан астам тонна өнім шығарып, экспорттың айтарлықтай үлесін Орталық Азия нарықтарына жібереді. «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағындағы «Бал Текстиль» кәсіпорнында делегация тоқыма өндірісінің толық цикліне куә болды. Бұл салада Үндістанның бай тәжірибесі мен технологиялары Қазақстан өндірушілеріне ерекше пайда тигізуі мүмкін. Ал «Жұлдыз» индустриалды аймағындағы «Wan Sheng Ceramic» зауытының кеңейтілген өндіріс қуаттылығы инвесторлар тарапынан ерекше қызығушылық тудырды.Өндіріс нысандарын аралау тек танысу сапары болып шектелмеді — делегация мүшелері нақты кәсіпкерлермен кездесіп, тікелей диалог форматында ынтымақтастықтың өзара тиімді нүктелерін іздестірді. «Бал Текстиль» кәсіпорнының директоры: «Үндістандық серіктестер жіп технологиялары мен бояу процестері бойынша ерекше тәжірибеге ие. Бізге бірлескен жобалар немесе технологиялар трансфері арқылы осы тәжірибені меңгеру маңызды», — деп мәлімдеді. Мұндай тікелей кәсіпкерлік диалог форматы жоғары деңгейлі дипломатиялық кездесулерден нақты нәтиже алуға ықпал ететін тиімді тәсіл болып табылады.Сарапшылар форумды Орталық Азия аймағы масштабында қарастырып, оны маңызды геоэкономикалық оқиға деп бағалайды. Бүгінгі таңда Үндістан өзінің «Орталық Азиямен байланыс» стратегиясын белсенді жүзеге асырып, аймақ елдерімен тікелей экономикалық байланыстарды нығайтуға ұмтылып отыр. Бұл стратегияда Қазақстан ерекше орын алады, өйткені ел Жібек жолының қазіргі заманғы нұсқасы болып табылатын транзиттік дәліздердің орталығында орналасқан. Шымкент форумы осы геоэкономикалық стратегияның нақты белгісіне айналды деп айтуға толық негіз бар.Форумның нәтижелері тек ресми хаттамалармен шектеліп қалмауы тиіс — оңтүстік өңір кәсіпкерлері үшін нақты инвестициялар мен жаңа жұмыс орындары тұрғысында өз жемісін беруі күтілуде. Шымкент қала әкімдігі форум барысында айқындалған ынтымақтастық бағыттарын жүзеге асыру үшін арнайы жұмыс тобын құруды жоспарлап отыр. Бизнес қауымдастықтары да өз кезегінде үндістандық серіктестермен ақпарат алмасуды жалғастыруды және жыл аяғына дейін бірқатар бірлескен пилоттық жобаларды іске қосуды мақсат тұтып отыр. Шымкент — Үндістан бизнес желісінің одан әрі дамуы аймақтағы экономикалық өсімге айтарлықтай серпін береді деп болжауға барлық негіз бар.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде өнеркәсіптік даму жаңа серпін алуда. 18 шілде 2026 жылы Шымкент қаласында «Euro Glass» кәсіпорны өз қызметін толық қарқынмен жалғастырып, жылына 500 мың шаршы метр парақты шыны өңдей алатын қуаттылығымен ел назарын аударды. Бұл жоба Оңтүстік Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл елдің өнеркәсіптік картасын қайта сызу тұрғысынан да маңызды оқиғаға айналды.Кәсіпорынның іске қосылуы бірнеше жылдық дайындық пен терең зерттеулердің нәтижесі болып табылады. Шыны өндірісі мен өңдеу саласы Қазақстан үшін бұрыннан стратегиялық маңызы бар бағыт ретінде қарастырылып келген. Өйткені республика ішкі нарығының шыны өнімдеріне деген сұранысы жыл сайын 7–10 пайызға өсіп отырған, бірақ жергілікті өндіріс бұл сұранысты толық қамтамасыз ете алмаған. Соның салдарынан импорттың үлесі жоғары болып, валюталық шығын да едәуір мөлшерде болатын. «Euro Glass» осы олқылықты жоюға бағытталған ірі жобалардың бірі болып саналады.Жалпы инвестиция көлемі 3 миллиард теңгені құрайды. Бұл қаражат жабдықтарды сатып алуға, өндірістік алаңды жарақтандыруға, технологиялық желіні монтаждауға және мамандарды оқытуға жұмсалды. Кәсіпорынның басшылығы ең заманауи еуропалық жабдықтарды пайдаланатынын атап өтті. Атап айтқанда, Германия мен Италиядан әкелінген автоматтандырылған кесу және өңдеу желілері орнатылды. Бұл жабдықтар жоғары дәлдікпен жұмыс атқарып, шынының шығынын ең аз деңгейге түсіруге мүмкіндік береді. Нәтижесінде өнімнің сапасы халықаралық стандарттарға сай келеді.«Біз жобаны жүзеге асыру барысында бірнеше маңызды мәселені шешуге тура келді», — деді кәсіпорын директоры Арман Сейтқалиев. «Ең алдымен, жергілікті нарыққа қажетті шыны маркаларын зерттедік. Содан кейін жеткізушілермен ұзақ мерзімді шарттар жасастық. Бүгін біздің кәсіпорын тұрғын үй, коммерциялық және өнеркәсіптік мақсаттар үшін арналған сан алуан шыны өнімдерін шығаруға дайын». Директордың сөзінше, алдағы екі жылда өндіріс қуатын 30 пайызға арттыру жоспарланған.Кәсіпорынның ашылуы Шымкент тұрғындары үшін тікелей экономикалық пайда алып келді: 50 тұрақты жұмыс орны жасалды. Бұл жерде технологтар, инженерлер, операторлар, сапа бақылаушылары және әкімшілік қызметкерлер еңбек етеді. Жалақы деңгейі аймақтағы орташа көрсеткіштен 25–30 пайызға жоғары екені белгілі болды. Бұдан басқа, кәсіпорынның жанама экономикалық әсері де жоғары бағаланады: логистика, техникалық қызмет көрсету, жинақтаушы материалдар жеткізу салаларында да жаңа жұмыс мүмкіндіктері пайда болады деп күтілуде.Мамандардың бағалауы бойынша, «Euro Glass» іске қосылуы Оңтүстік Қазақстанда құрылыс материалдары нарығын едәуір өзгертуге қабілетті. Тәуелсіз экономист Дина Қожахметова мынандай пікір айтты: «Шымкент орталық Азия мен оңтүстік Қазақстанды жалғастыратын стратегиялық тораптың бірі. «Euro Glass» кәсіпорнының осы жерде орналасуы логистика тұрғысынан өте ұтымды шешім. Олар өнімін Өзбекстанға, Қырғызстанға және республиканың барлық аймақтарына жеткізе алады». Сарапшының пікірінше, жергілікті өндірістің дамуы импортқа тәуелділікті 15–20 пайызға азайтуы мүмкін.Мемлекеттік деңгейде де жобаға жоғары баға берілді. Шымкент қаласының әкімдігі кәсіпорынды ашу салтанатына белсенді қатысып, инвестициялар үшін барлық мүмкін жеңілдіктер мен ынталандыру шараларын қолданатынын мәлімдеді. Қала экономика басқармасының деректері бойынша, соңғы үш жылда Шымкентке тартылған өнеркәсіптік инвестициялардың жалпы көлемі 40 пайызға өсті. «Euro Glass» жобасы осы оң серпіннің жарқын бір көрінісі болып табылады.Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкент өнеркәсіп орталығы ретінде КСРО кезеңінен бері белгілі. Кеңестік дәуірде мұнда химия, тамақ өнеркәсібі және машина жасау салаларында ірі кәсіпорындар жұмыс істеген. Тәуелсіздік алғаннан кейін кейбір зауыттар жабылды немесе шағын кәсіпорындарға бөлінді. Алайда 2000-жылдардың ортасынан бастап Шымкент қайтадан ірі өнеркәсіптік инвесторлардың назарын аударуда. «Euro Glass» жобасы осы жаңа индустриализация толқынының бір бөлігі болып саналады.Болашаққа қарай, «Euro Glass» басшылығы 2027–2028 жылдары зауытты кеңейтіп, шыны өнімдерінің жаңа түрлерін — шағылысатын, жылу сақтайтын және дыбыстан қорғайтын шыны — шығаруды жоспарлап отыр. Бұл бағыттар заманауи «жасыл» сәулет өнерінің талаптарына толық сай келеді және сұранысы жыл санап өсіп келе жатқан сегменттер болып табылады. Кәсіпорын сонымен бірге жергілікті жоғары оқу орындарымен ынтымақтасып, болашақ мамандарды дайындауға атсалысуды жоспарлайды. Жалпы алғанда, «Euro Glass» жобасы Қазақстанның импортты алмастыру және жергілікті өндірісті дамыту бағытындағы саясатының нақты жемісі ретінде баға алуда. Бұл кәсіпорын тек шыны өңдеумен ғана шектелмей, аймақтың кешенді өнеркәсіптік дамуына ықпал ете отырып, Шымкентті ел деңгейіндегі маңызды индустриялық орталыққа айналдыруға үлес қосатыны күмәнсіз.

Қазақстанның өнеркәсіп саласында отандық өнімді насихаттау жылдан-жылға маңызды бағытқа айналып келеді. 23 шілде 2026 жыл күні Шымкент қаласында «Қазақстанның үздік тауары – 2026» және «Бір ауыл – бір өнім» атты өңірлік көрме-байқаулары өтті. Іс-шараға 120-дан астам жергілікті тауар өндіруші қатысып, өздерінің өнімдері мен жетістіктерін кең қауымдастыққа таныстырды. Бұл оқиға Оңтүстік Қазақстанның экономикалық өміріндегі айтулы белеске айналды.Іс-шараны Шымкент қаласы әкімдігі мен Кәсіпкерлер палатасы бірлесіп ұйымдастырды. Ұйымдастырушылардың айтуынша, бұндай байқаулар кәсіпкерлердің бәсекелестік рухын ояту, отандық өнімнің сапасын арттыру және жергілікті нарықты дамыту мақсатында жыл сайын өткізіліп келеді. Биылғы жылы қатысушылар саны өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай өсті. Бұл бизнес ортасының белсенділігі мен өнеркәсіп саласының тұрақты дамып жатқандығының айқын дәлелі болып табылады.Көрмеде тамақ өнеркәсібі, фармацевтика, машина жасау, химия өнеркәсібі, жеңіл өнеркәсіп, құрылыс индустриясы және басқа да сан алуан салаларды білдіретін кәсіпорындар өздерінің стендтерін орнатты. Олардың әрқайсысы бірегей өнімдерін, жаңашыл технологиялары мен өндірістік мүмкіндіктерін нақты деректермен, нүсқауыш материалдармен және тірі демонстрациялармен таныстырды. Кейбір кәсіпорындар халықаралық нарыққа шығуға дайын тауарлар ұсынса, енді бірі жергілікті тұтынушыларға арналған бірегей өнімдерін жариялады. Кез келген шатасушылықты болдырмас үшін әр стенд сараптамалық комиссия мүшелері тарапынан мұқият бағаланды.«Бұл байқауға қатысу бізге үлкен мүмкіндік берді. Біздің кәсіпорын осы жылы тұңғыш рет осындай іс-шараға шықты және тұтынушылармен тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік алдық», — деді тамақ өнеркәсібі саласындағы шағын кәсіпорынның өкілі Гүлнар Сейтқалиева. Оның айтуынша, мұндай алаңдар тек сауда қатынастарын ғана емес, кәсіпкерлер арасындағы тәжірибе алмасуды да жолға қоюға мүмкіндік береді. Бір-бірімен кездесіп, ойлары мен жоспарларымен бөлісу нарыққа жаңа оң серпін береді деп атап өтті ол.«Бір ауыл – бір өнім» бағдарламасы мемлекет тарапынан арнайы қолдау тапқан бастама ретінде ерекше назар аударды. Бұл бағдарлама ауылдық аймақтардағы шағын кәсіпкерлікті дамытуға, жергілікті халықтың табысын арттыруға және шалғай ауылдардан өнімді қалалық нарыққа шығаруға бағытталған. Биылғы Шымкент көрмесінде бағдарлама аясындағы бірнеше ондаған өнім ұсынылды. Олардың ішінде табиғи бал өнімдері, қол өнері бұйымдары, экологиялық таза азық-түлік тауарлары, сондай-ақ дәстүрлі мал шаруашылығы өнімдері ерекше қызығушылық тудырды. Ауылдан келген кәсіпкерлердің бет-жүзіндегі мақтаныш пен ынта-жігер іс-шараға жаңаша рух пен жылулық дарытты.Шымкент қаласы Қазақстанның экономикалық белсенді үш қаласының бірі болып есептеледі. Республикалық маңызы бар бұл мегаполис өнеркәсіп, сауда-саттық және логистика тұрғысынан елеулі рөл атқарады. Қала аумағында жүздеген өнеркәсіп кәсіпорны жұмыс істейді, олардың ішінде ірі фармацевтикалық зауыттар, тамақ комбинаттары және машина жасау алпауыттары бар. Мамандардың болжамы бойынша, алдағы бес жылда Шымкенттің өнеркәсіптік өнімдер экспорты кемінде 30 пайызға өсуі мүмкін. Осындай аймақтық кәсіпкерлік байқаулар осы болашақтың негізін нығайтуда маңызды рөл атқарады.Іс-шарада тек сауда ғана емес, білім беру бағыты да айрықша орын алды. Сарапшылар мен тәжірибелі кәсіпкерлер жас бизнесмендерге арналған семинарлар өткізді. Онда өнімді нарыққа шығару стратегиясы, брендинг, сандық маркетинг және экспортқа бейімдеу мәселелері талқыланды. «Жас кәсіпкер бүгін білген нәрсесін ертең тәжірибеге айналдырады. Сол себепті мы жастарға нақты білім, нақты инструменттер беруге тырысамыз» — деді байқаудың тәлімгері, Кәсіпкерлер палатасының өкілі Асқар Бейсенов. Аталмыш семинарларға жүзден астам жас маман қатысып, нарық пен бизнесті тереңірек тануға мүмкіндік алды.Байқаудың қорытынды рәсімінде жеңімпаз кәсіпорындар мен өнімдер анықталып, оларға дипломдар мен арнайы марапаттар табысталды. Жүлдегерлер «Қазақстанның үздік тауары» атағын алу арқылы отандық нарықта жарнамалық артықшылыққа ие болады, сонымен бірге халықаралық көрмелерге ұсынылу мүмкіндігіне қол жеткізеді. Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Марат Жақсыбеков іс-шараның жиынтығын шығара отырып, мұндай байқаулардың жыл сайынғы дәстүрге айналуы тиіс екенін атап өтті. Ол аймақтық кәсіпкерлікті мемлекеттік деңгейде қолдаудың маңыздылығын тағы бір мәрте баса айтып, болашақта байқауларды халықаралық деңгейде өткізу жоспарының бар екенін жеткізді. Бұл шешім кәсіпкерлер қауымдастығы тарапынан үлкен қошемет пен қолдауға ие болды.

Қазақстанның оңтүстік өңірінде өнеркәсіптік даму жаңа серпін алуда. 18 шілде 2026 жыл күні Шымкент қаласынан келіп жатқан жаңалық отандық өндіріс үшін маңызды үлгі болып табылады: «Alliance Buildings» ЖШС кәсіпорны мемлекеттік «QazIndustry» бағдарламасы арқылы жаңа жабдықтар сатып алуға жұмсаған шығындарының 40 пайызын өтеп алды. Бұл — елімізде шағын және орта бизнесті қолдаудың нақты нәтижесін көрсететін айқын мысал.«Alliance Buildings» компаниясы Шымкентте төрт жылдан бері металл есіктер мен терезелер өндіруде. Бүгінде кәсіпорын жылына 35 мың кіреберіс есік шығарады, ал өндірісте 65 жоғары білікті маман еңбек етеді. Кәсіпорынның жалпы инвестициялық көлемі 4,8 млрд теңгеден астам. Жылдық қуаттылығы 150 мың бірлікке жетуі мүмкін. Бұл — тек бір компанияның ғана емес, бүкіл Оңтүстік Қазақстанның өнеркәсіптік потенциалын айқындайтын сан.Қазіргі таңда Қазақстанда құрылыс саласы қарқынды дамуда. Елдің ірі қалаларында — Алматы, Астана, Шымкент, Қарағанды — тұрғын үй кешендері мен коммерциялық нысандар күн санап өсіп жатыр. Осының нәтижесінде есік пен терезеге деген сұраныс та артуда. Дегенмен бұл сұраныстың артуы нарықта бәсекелестікті де күшейтіп жіберді. Ішкі нарықта ғана емес, тіпті импорт өнімдерімен де бәсекелесуге тура келетін жергілікті өндірушілер үшін технологиялық жаңғырту — өмір сүрудің маңызды шарттарының біріне айналды. Осы жағдайда мемлекеттің қолдауы шешуші рөл атқарады.«Alliance Buildings» кәсіпорны үш түрлі жабдық сатып алды: автоматты ұнтақты бояу желісі, автоматты иілгіш станок және металды лазерлік кесу станогы. Осы үш жабдықтың жалпы құны едәуір жоғары болғандықтан, компания «QazIndustry» ұлттық даму институтына жүгінді. Нәтижесінде биылғы жазда кәсіпорынға 60 миллион теңгеге жуық өтемақы төленді. «Alliance Buildings» ЖШС директоры Оббосхон Қадыровтың айтуынша: «Жоғары бәсекелестік металл есік өндірісінде үздіксіз жаңғыртуды талап етеді. QazIndustry-ге жүгінгеннен кейін, биыл жазда бізге шығындардың 40 пайызы, яғни шамамен 60 миллион теңге өтелді. Бұл қаражатты біз өндірісті одан әрі жетілдіруге жұмсаймыз». Бұл жай ғана тиімді мәміле емес — бұл болашаққа деген салымның нақты куәлігі.Ұнтақты бояу автоматты желісіне «QazIndustry» 35,6 млн теңге өтеді. Бұл жабдық металл есіктерге сапалы әрі берік жабын беріп, олардың сыртқы түрін және ұзақмерзімділігін арттырады. Жаңа желі іске қосылғаннан бері кәсіпорында өнімнің ақауы үш есеге азайды, өнімділік үш есеге өсті, ал өзіндік құны 30 пайызға қысқарды. Тұтынушылар үшін бұл — сапасы жоғарырақ, бағасы қолайлырақ өнім дегенді білдіреді. Нарықта бәсекеге қабілеттілік артты.Автоматты иілгіш станокқа 16,6 млн теңге өтемақы төленді. Бұл станок металл есіктердің негізгі бөлшектерін — каркасты, жақтауды, панельдерді, ілмектерді және басқа элементтерді — жылдам әрі дәл дайындауға мүмкіндік береді. Нәтижесі таңқаларлық: бұрын бір жұмысшы күніне 20 бөлшек дайындаса, қазір жаңа станоктың көмегімен сағатына 100-ден астам бөлшек шығарылады. Бұл ғана емес, автоматтандыру өнім ассортиментін кеңейтіп, материал шығынын да азайтты. Яғни кәсіпорын аз ресурспен көп өнім шығара алатын болды.Лазерлік кесу станогы үшін КЦИЭ шамамен 8 млн теңге өтеді. Бұл жабдықтың маңыздылығы да ерекше: бұрын кәсіпорын 1,8 мм-ге дейінгі металды ғана кесе алса, жаңа станок 4 мм-ге дейінгі қалындықтағы металды өңдеуге мүмкіндік береді. Бұл — стандартты емес үлкен есіктерді өндіруге жол ашады, сондай-ақ зауыттың жалпы бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Жабдықтардың барлығы Қытайдан жеткізілген.«QazIndustry» ұлттық даму институты Қазақстандағы өнеркәсіпті жаңғырту мен технологиялық даму үшін маңызды тетіктің бірін ұсынады. Институт кәсіпорындардың технологиялық жабдықтар сатып алуға, өндіріс процестерін жетілдіруге және өнімді жылжытуға жұмсаған шығындарының 40-тан 50 пайызына дейін өтеп береді. Бұл — тек қаржылық жеңілдік қана емес, кәсіпкерлердің жаңа жабдық пен технологияларға деген қызығушылығын арттыратын ынталандырушы механизм. Ең бастысы — бұл қолдау жай уәде емес, нақты іске асырылған шаралар арқылы дәлелденген нәтиже.Сарапшылардың пікірінше, мұндай бастамалар Қазақстанның «Жаңа Қазақстан» тұжырымдамасы аясындағы өнеркәсіпті дамыту бағытымен толық үйлеседі. Отандық өндірушілерді қолдау, импортқа тәуелділікті азайту және жұмыс орындарын сақтау — бұл үш міндет бір-бірімен тығыз байланысты. «Alliance Buildings» тәжірибесі — бізде жұмыс істейтін, шынайы нәтиже беретін мемлекеттік қолдау моделінің бар екендігін дәлелдейтін куәгер. Бұл тәжірибе Қазақстанның басқа өңірлеріндегі шағын және орта өнеркәсіп кәсіпорындары үшін де жол бастаушы үлгі болуы тиіс.

23 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласының білім беру жүйесінде тарихи маңызы бар өзгеріс орын алды. Жасанды интеллект негізіндегі бейнебақылау жүйесі мектеп кабинеттеріне орнатылып, оқу процесін толығымен ашық ортаға айналдырды. Бұл шешім тек қауіпсіздік мәселесін ғана шешіп қоймай, жылдар бойы жабық есік артында жасырынып келген жүйелік мәселелерді де жарыққа шығарды. Цифрлық трансформацияның бірінші нәтижелері таң қалдырарлықтай: төрт ай ішінде мектеп асханаларына бөлінген қаражаттан 600 миллион теңге үнемделді, ал білім беру саласы бойынша жалпы үнемделген сома 6,5 миллиард теңгеге жетті.Бұл бастаманың тарихи астары терең. Кеңестік дәуірден мұраға қалған білім беру жүйесі онжылдықтар бойы сыртқы бақылаудан тыс қалып келді. Мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас, сабақтың нақты барысы, асхана қаражатының жұмсалуы — мұның барлығы мемлекеттік бақылаудан тыс жүргізілді. Шымкент соңғы жылдары Қазақстанның қарқынды дамып келе жатқан мегаполисіне айналды: халық саны бойынша елімізде үшінші орынды иеленетін бұл қала, инфрақұрылымдық жаңарудың алдыңғы шебіне шықты. Осы контексте цифрлық білім реформасы кездейсоқ емес — ол жүйелі мемлекеттік саясаттың бір бөлігі ретінде жүзеге асырылуда.Қала білім беру басқармасының басшысы Қуаныш Исқаков бұл жобаның мәнін нақты сөзбен жеткізді: "Сыныптарда бұрын ешқашан камера болған жоқ. Бұл педагогтарды да тәртіпке шақырады — олар барлығының тіркеліп жатқанын көреді. Мұғалімдердің телефонда отырып, сабақ өткізбей қалатын жағдайлары болатын, енді бәрі сәйкес болуға тырысады. Ата-аналар тыныш болсын деген маңызды: әрбір оқу кабинетінің есігінің артында тәртіп қамтамасыз етілген. Ең бастысы — балалардың қауіпсіздігі". Исқаковтың бұл сөздері жай декларация емес — олардың артында нақты статистикалық дәлелдер тұр.Жасанды интеллект жүйесінің функционалдығы бейнебақылаудан әлдеқайда кең. Нейрожелілер 80-90 пайыздық дәлдікпен балалардың қалыпты ойынын нақты агрессиядан немесе буллингтен ажырата алады. Бұл мүмкіндік мектеп психологтары мен әкімшілік үшін бағалы құрал болып табылады. Дүние жүзіндегі озық тәжірибеге сүйенсек, Оңтүстік Кореяда осыған ұқсас жүйе мектептегі зорлық-зомбылық оқиғаларын 40 пайызға азайтқан. Жапонияда мектеп кеңістігіндегі ИИ-бақылау жүйесі оқушылардың психологиялық жай-күйін бақылауға мүмкіндік берген. Шымкент тәжірибесі осындай халықаралық стандарттарға сай цифрлық трансформацияның үлгісін қалыптастыруда.Алайда бұл реформа қарсылықсыз жүзеге аспады. Бақылаудың болмауын пайдаланып, мемлекеттік қаражатты жекеменшік мүдделеріне айналдырып жүргендер жаңа жүйені дұшпандықпен қарсы алды. Асхана тамағына бөлінген қаражаттың бір бөлігі бала санының жалған есебі арқылы ысырап болып жататыны мемлекеттік аудит органдарына бұрыннан мәлім болатын. Енді биометриялық есепке алу жүйесі бала барып, ас ішкен уақытты нақты тіркейді, сондықтан қолдан жасалған статистикаға мүмкіндік жоқ. Акіматтың өкілдері цифрлық трансформация процесінің қайтымсыздығын баса атап өтті: бастама тоқтамайды, ол тек дамиды.Жеке білім беру ұйымдары үшін де бұл сигнал айқын. Заңнамаға сәйкес жеке меншік оқу орындарын жаңғырту олардың құрылтайшыларының жауапкершілігінде қалады. Алайда мемлекеттік секторда қалыптасқан қауіпсіздік стандарты ата-аналардың талаптарын жоғарылатты. Жеке мектептер мен балабақшалар енді осы жаңа стандартқа сай болуға мәжбүр — бұл бәсекелестіктің жаңа деңгейі. Тиісті инвестиция жасамаған жеке оқу орындары оқушыларды мемлекеттік мектептерге ұтылып берген жағдайда қалуы мүмкін.Мамандардың бағалауынша, үнемделген 6,5 миллиард теңге — бұл тек ақшалай сан емес, бұл жүйенің мақсаттылығы туралы айтатын симптом. Білім саясаты сарапшысы Айдар Сейтқали атап өткендей: "Бұл қаражат жаңа мектеп салуға жеткілікті. Яғни жыл сайын бір мектептің бюджеті жай ғана ысыраппен кетіп отырған. Цифрлық бақылаудың нақты экономикалық тиімділігі дәлелденді — енді бұл тәжірибені барлық өңірге тарату керек". Осы логикамен алғанда, жалпыұлттық деңгейде ұқсас жүйені енгізу ондаған миллиард теңге үнемдеуге жол ашар еді.Жақын болашаққа жоспарланған қадамдар да анықталды. Акімат Шымкент колледждерін де 100 пайыздық бақылау жүйесіне қосу мақсатын алдына қойды. Мұнда да мәселелер аз емес: орта кәсіптік білім беру саласындағы коррупциялық тәуекелдер, сабақ жіберу, оқу сапасының жеткіліксіздігі — осының барлығы бейнебақылау мен ИИ-талдаудың нысанасына айналатын болады. Қуаныш Исқаков: "Мектепте бастаған жолды колледжде жалғастыру — логикалық қадам. Жастар болашаққа дайындалатын орта мүмкіндігінше таза, ашық және тиімді болуы тиіс", — деді. Шымкент тәжірибесі Қазақстан үшін ұлттық үлгіге айналу потенциалын толығымен иеленеді. Цифрлық ашықтық тек технология мәселесі емес — ол мемлекет пен қоғам арасындағы жаңа қоғамдық шарт.

23 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласының білім беру жүйесінде іске қосылған «Қарқын» бағдарламалық кешені елді дүр сілкіндірді. Мектеп кіреберісіндегі қарапайым биометриялық терминал енді тек қауіпсіздік құралы ғана емес — ол тікелей мемлекеттік бюджетке кім нені алып жатқанын анықтайтын қаржылық аудит жүйесіне айналды. Бұл жаңалық аудандық деңгейден де асып, бүкіл республикалық сипат алды.Жобаның бастауы — Шымкент қаласы әкімдігінің бірнеше жыл бұрын бастаған цифрлық трансформация бағдарламасы. Алғашқыда «Айқын» жүйесі қаланың «көзіне» айналды: бейнебақылау камералары, жол қозғалысын реттеу, қоғамдық тәртіпті қадағалау — осының барлығы бірыңғай операциялық орталықтан басқарыла бастады. Алайда уақыт өте келе цифрландыру тек қауіпсіздік саласымен шектелмей, мемлекеттік қаржыны бақылауға да ауысты. Міне, сол кезде «Қарқын» жүйесі дүниеге келді. Оның миссиясы қарапайым сөзбен айтқанда мынадай: адам мектеп аумағына кіргеннен бастап, оның жұмыс уақыты мен жалақысы автоматты түрде есептеле бастайды, ал ешқандай қолмен енгізілетін өзгеріс мүмкін емес.Бүгінгі таңда «Қарқын» жүйесі 268 білім беру ұйымын және 35 мыңнан астам қызметкерді қамтиды. Жобаның методологы Евгений Щербатов журналистерге жүйенің жұмыс принципін тікелей көрсетті. «Мына жерге қараңыздар: қазіргі сәтте мектептердің бірінде тазалықшы жұмысшы терминал арқылы өтті. Бұл ақпарат лезде қаржылық бақылау жүйесіне жетті. Адам мектеп периметрін кесіп өтті — биометрия жеке басын растады — «1С» жүйесінде жұмыс уақытын есепке алу табелі автоматты түрде қалыптаса бастады», — деп түсіндірді ол. Бұл интеграция қарапайым болып көрінгенмен, оның нәтижесі ерекше болды.Жүйе іске қосылғаннан кейін Шымкент мектептерінде адам физиологиясының шегінен шыққан еңбек көрсеткіштері бар педагогтар анықталды. Щербатов мұны нақты сандармен түсіндірді: «Біз аптасына 60, тіпті 75 сағат оқу жүктемесі бар педагогтарды анықтадық. Бір маңызды нәрсені түсіну керек: оқу жүктемесі — бұл мұғалімнің жұмыс уақытының тек 40 пайызы. Егер бұл сағаттарды жалпы апталық жұмыс уақытына ауыстырсаңыз, онда 50 сағат сабақ беру кезінде адамға түсетін жүктеме 120 сағатқа жетеді. Бұл мұғалімнің демалыссыз, ұйқысыз, аптасына бес күн тәулік бойы жұмыс істеуі керек дегенді білдіреді. Бұл сандардың артында не жалған жалақы төлемі, не сабақтың өте төмен сапасы жатыр.» Осы жүйелік тексеру нәтижесінде жасырын қалып келген бұзушылықтар жиынтығы 2 миллиард теңгеге жуықтады.Ерекше назар аударарлығы — жүйенің надбавкаларды тексеру тетігі. Бұрын дене шынықтыру немесе музыка пәні мұғалімдері дәптер тексергені үшін қосымша үстемақы алып отырды. Бұл табелдерде «қолмен» жазылып, ешкім тексермейтін жүйемен жүре берді. Енді мұндай төлемдер кодтың өзінде бұғатталады. Тіпті одан да күрделі тексеру де бар: ерекше білім беруге мұқтаж балалармен жұмыс жасайтын мұғалімге үстемақы есептелмес бұрын жүйе сол баланың жеке профиліне «түсіп», медициналық диагнозын денсаулық сақтау дерекқорынан растайды. Тек дерекқорда диагнозы бар болғанда ғана үстемақы есептеледі. Мұндай деңгейдегі автоматты тексеруді тіпті ең тәжірибелі аудитор қысқа мерзімде орындай алмас еді.Жүйе сонымен қатар «қос қаржыландыру» деп аталатын тағы бір ірі схеманы ашты. Зерттеу барысында 800-ден астам бала бір мезгілде балабақшада да, қосымша білім беру үйірмелерінде де тіркелгені анықталды. Яғни мемлекет бір баланың екі орында болуына қарамастан екі жерге де ақша бөліп отырды. Одан бетер — «виртуалды» оқушылар проблемасы да шықты: кейбір балалар ресми тізімде тіркелген, олар үшін мемлекеттен қаражат бөлінген, бірақ іс жүзінде сол балалар шет елде тұрып жатқан. Бұл жаппай жүйелік алаяқтыққа тең келетін жағдай болды.Осының барлығын ескерсек, «Қарқын» жүйесінің экономикалық тиімділігі сан жағынан да мол. Евгений Щербатов өз сөзін былай қорытты: «Мектеп кіреберіс терминалы тікелей бухгалтерияның төлем ведомостін анықтайтын мұндай интеграция еліміздің басқа өңірлерінде жоқ. Бұл тотальды бақылау емес — бюджет қаражатын тиімді пайдалану. Қала заңсыз үстемақыларды бұғаттау және кадрлық жазбаларды жою есебінен жыл сайын 700 миллион теңгеден астам үнемдейді.» Бұл соманы перспективада қарастырсаңыз — бір жылдағы үнемдеу бірнеше жаңа мектеп салуға немесе мыңдаған мұғалімнің жалақысын арттыруға жеткілікті.Эксперттер мен азаматтық қоғам өкілдері бұл тәжірибені жалпыұлттық деңгейге шығару уақыты келді деп санайды. Шымкенттің бұл тәжірибесі Қазақстанның барлық өңірлері үшін үлгі бола алады. Цифрлық жүйелер адамдық фактордың қателіктерін де, санасыз алаяқтықты да бірдей нейтралдай алатынын дәлелдеді. Мемлекет мүлкін сақтаудың ең тиімді жолы — оны ашық, автоматтандырылған жүйеге беру. «Қарқын» тек бір қаланың жетістігі емес — ол болашақтың үлгісі.

ЖИ-пен жасалған суретШымкент қаласының мектептерінде оқушылар қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі соңғы жылдары ерекше өткірлікпен тұрды. 23 шілде 2026 жылы қаладағы мектептерде жасанды интеллект негізіндегі интеграцияланған бақылау жүйесі — "Айқын" платформасы — ресми түрде іске қосылды. Бұл жоба Қазақстанның оңтүстік өңірінде ғана емес, бүкіл ел бойынша балалар қауіпсіздігін цифрлық технологиялар арқылы қамтамасыз етудегі маңызды қадам болып табылады. Шымкенттіктер бұл жүйеден жоғары үміт күтуде, өйткені балаларды зорлық-зомбылықтан, буллингтен және суицидтік оқиғалардан қорғау — бүгінгі күннің ең өзекті мәселесінің бірі.Буллинг немесе мектептегі зорлық-зомбылық — бұл Қазақстан үшін де, бүкіл әлем үшін де өткір мәселе болып келеді. Соңғы жылдардағы статистикаға сүйенсек, Қазақстандағы оқушылардың 40 пайыздан астамы мектепте қандай да бір түрдегі зорлық-зомбылыққа тап болған деп мойындайды. Шымкент сияқты ірі қалаларда мектеп аумағындағы жанжалдар, ұрыс-керіс оқиғалары, ал кейде тіпті суицидтік әрекеттер тіркеліп отырды. Бұрынғы жүйелер тек жазу режимінде жұмыс істеп, оқиға болғаннан кейін ғана дәлел базасы ретінде пайдаланылатын еді. Алайда ол уақытқа дейін зиян келтірілген болатын. Жаңа жасанды интеллект платформасы осы олқылықты жою мақсатында жасалды: жүйе оқиға болғаннан кейін емес, алдын ала ескертіп, тиісті қызметтерге сигнал жіберуге қабілетті."Айқын" — бұл жай ғана видеокамерлер жиынтығы емес. АО "Шымкенттранстелеком" директоры Талант Баскенбаевтің айтуынша, бұл ҚНБ РК талаптарына сай 10 мыңнан астам камераны бір желіге біріктірген күрделі интеграцияланған жүйе. "Айқын" — бұл жай видеокамерлер ғана емес, жасанды интеллект негізіндегі интеграцияланған жүйе. Ол буллинг мәселелерін шешуге және суицидтік әрекеттердің алдын алуға көмектеседі. Бұрын қалада орталықтандырылған платформа болмаған, ал енді ҚНБ РК талаптарына сай шамамен 10 мың камера бір желіге біріктірілді — деп атап өтті директор. Бұл ретте жүйенің ерекшелігі — нейрожелілер кіру есіктерін ғана емес, шатыр, мансард сияқты қауіпті аймақтарды да бақылайды. Адам осы аймақтарда пайда болса, жүйе дереу сигнал жібереді.Жобада жауап беру жылдамдығына ерекше мән берілген. Мыңдаған бейнеағынды адами бақылаудың шектеулігін ескере отырып, жасанды интеллект алгоритмдеріне басымдық берілді. Бұл алгоритмдер қаруды немесе ІІМ іздейтін адамдарды тани алады. Шымкент қалалық әкімінің орынбасары Сарсен Куранбек бұл туралы: кез келген жағдайда ақпарат полиция пульттеріне лезде жіберіледі — деп түсіндірді. Маңыздысы — Шымкент бойынша біркелкі орналасқан 360 патрульдік экипаждың ең жақынында орналасқаны оқиға орнына бағытталады. Бұл жай ғана күзет агенттігі емес — ең жақын орналасқан барлық күштер осы мектепке жіберіледі — деп атап өтті аким орынбасары. Мұндай оперативтік үйлестіру бұрын іс жүзінде мүмкін болмаған еді.Жобаның технологиялық жетістіктерінің бірі — әртүрлі жүйелерді тереңдетіп интеграциялау болды. Бұрын бұл мүмкін болмаған еді, себебі әр жеткізушінің жабдықтары бір-бірімен сәйкессіз болды. Алайда "Айқын" жобасының әзірлеушілері видеобақылауды өрт сигнализациясымен байланыстыра алды, бұл қауіпсіздік жүйесін тіршілік иесіндей жандандырып, реакция беретін механизмге айналдырды. Талант Баскенбаев бұл мүмкіндікті демонстрациялай отырып айтты: "Біз видеобақылау жүйесін қосымша жабдық сатып алмай-ақ өрт сигнализациясымен интеграциялай алдық. Өрт датчигі іске қосылса, монитордағы ол аймақтың камераларын ашады, мектептегі барлық турникеттер автоматты түрде ашылады, сонда балалар ғимараттан еркін шыға алады". Бұл мысал жүйенің кешенді сипатын және нақты жағдайларды шешудегі тиімділігін айқын дәлелдейді.Қоғамдық пікір де бұл жобаға оң қарайды. Шымкент тұрғындарының, ең алдымен ата-аналардың, мұғалімдердің бұл бастамаға деген қолдауы жоғары. "Балам мектепке кіргеннен шыққанға дейін қауіпсіз екенін білу — ең үлкен тыныштық" — деп бөліседі өз сезімімен екі баласы мектепте оқитын Шымкент тұрғыны Айгүл Жанбекова. Педагогтар да бұл жүйенің мектептегі психологиялық ахуалды жақсартуға тікелей ықпал ететінін атап өтуде, себебі буллингтің алдын алу — тек физикалық қауіпсіздік мәселесі ғана емес, балалардың психикалық денсаулығы мен оқу үлгерімімен тікелей байланысты."Айқын" жобасы Қазақстандағы мектептерге жасанды интеллект технологияларын енгізудің жол картасына айналуы мүмкін. Білім және ғылым министрлігінің өкілдері бұл тәжірибені республика бойынша таратудың мүмкіндігін зерттеп жатқанын мәлімдеді. Алайда сарапшылар бірқатар сұрақтарды да көтеруде: деректерді қорғау, жеке өмірге қол сұғылмаушылық принципі, жүйенің ұзақ мерзімді техникалық қызмет көрсету шығындары. Осы мәселелерді шешпей, технологияны жаппай тарату қиын болмақ.Дегенмен "Айқын" жобасы — болашаққа бағытталған, батыл және маңызды қадам. Бала — қоғамның болашағы деген ұстаным тек сөз жүзінде емес, нақты технологиялық шешімдерде де іске асуы тиіс. Шымкент қаласы осы бағытта алға жылжып, өзіне сенімді қадам жасады. Бүкіл Қазақстан бұл тәжірибені мұқият зерделеп, кез келген оқушының мектепте қауіпсіз болуын қамтамасыз ету жолындағы күш-жігерді арттыруы тиіс. Балалардың қауіпсіздігі — бұл инвестиция емес, парыз.