26 маусым 2026 жыл. Шымкент қаласында «Қарасора – 2026» оперативті-профилактикалық іс-шарасы мен «Киберқалқан Қазақстан» жобасы аясында нашақорлыққа қарсы күрес бөлімшесінің қызметкерлері ірі нашақорлық плантациясын жойды. Бұл операция — елімізде нашақорлыққа қарсы жүргізіліп жатқан кешенді жұмыстың тағы бір нәтижесі. Қылмысты ұйымдастырған жергілікті тұрғын өз үй аумағында наркотиктерді толық циклмен өндіру процесін жолға қойған болатын — өсімдікті егуден бастап, дайын өнімді буып-түйіп сатуға дейін.

Алдын ала тергеу мәліметтеріне сүйенсек, ұсталған азамат бірнеше жыл бойы осы қылмыстық схемамен айналысып келген. Оның үй аумағы сырттан қарағанда қарапайым шаруашылық болып көрінген: бақшада қарбыздар өсіп тұрған, қора-қопсылар орналасқан. Алайда құқық қорғаушылар нашақорлық желілерін бақылаудың заманауи цифрлық əдістерін қолдана отырып, осы жерде заңсыз өндіріс жүріп жатқанын анықтаған. «Киберқалқан Қазақстан» жобасы бойынша желідегі дерекжинақ жүйелері ықтимал сату арналарын байқап, операцияны бастауға негіз берді.

Тінту барысында полицейлер шамамен 130 бұта нашақорлық өсімдікті тауып алды. Ең таңқаларлығы — бұл бұталардың барлығы қарбыз егінінің арасына шебер жасырылған болатын. Бақшаға алыстан қарасаң, қарапайым бау-бақша ғана деп ойлайсың. Бірақ сарапшылар бұл — арнайы жоспарланған маскировка екенін атап өтті. Үйдің ішінен және шаруашылық құрылыстарынан нашақорлық шикізат пен сатуға дайын өнім де алынды. Барлық тәркіленген нашақорлық заттардың жалпы салмағы 330 килограммды құрады. Бұл — өңірдегі соңғы жылдардағы ең ірі тәркілеулердің бірі.

ҚР ІІМ Нашақорлыққа қарсы күрес комитетінің төрағасының орынбасары Елдар Əбдіқенов мəлімдемесінде: «Алдын ала тергеу барысында қылмыстық іс-əрекеттің барлық мəн-жайы, мүмкін болған сату арналары жəне заңсыз схемаға қатысы бар адамдар анықталуда. Бұл жалғыз адамның жеке бастамасы емес, ұйымдасқан тізбектің бір буыны болуы ықтимал», — деді. Маман сонымен қатар операция барысында жиналған цифрлық дəлелдемелердің тергеу жұмысын едəуір жеделдететінін ерекше атап өтті.

Қазақстандағы каннабис тобына жататын наркотиктер мəселесі — жылдардан бері күн тəртібінен түспеген өзекті мəселе. ҚР ІІМ-нің ресми статистикасы бойынша, 2025 жылы ғана елімізде 4 200-ден астам нашақорлыққа қатысты қылмыстық іс тіркелген, олардың 60 пайызға жуығы каннабис тобындағы заттарға байланысты болған. Оңтүстік өңір — Шымкент, Түркістан облысы — тарихи тұрғыдан алғанда «Шу» аңғарының жақындығына байланысты нашақорлық транзитінің тартымды бағытына айналған. Дəл осы аймақта бақылауды күшейту мемлекеттік маңызы бар бағдарлама ретінде қаралады.

«Қарасора – 2026» операциясы осы жылдың басынан бастап жүзеге асырылып, бірнеше облысты қамтыды. Нəтижесінде алты ай ішінде жүзден астам қылмыстық іс ашылды, бірнеше тонна нашақорлық зат тəркіленді. Бұған қоса, «Киберқалқан Қазақстан» жобасы нашақорлықты цифрлық кеңістіктен іздеуді де мүмкін етті — дарк-вебтегі сауда алаңдары, мессенджер арқылы ұйымдастырылған желілер ашылып жатыр. Атап айтқанда, осы бағдарламаның арқасында 2026 жылдың бірінші жартысында 80-нен астам онлайн-сату арнасы жойылды.

Нашақорлыққа қарсы күрес саласының сарапшысы, криминолог Марат Сейітов бұл операцияны маңызды жеңіс ретінде бағалайды: «330 килограмм — бұл жай ғана сан емес. Бұл — жүздеген адамның денсаулығы мен тағдыры. Егер бұл зат нарыққа түскенде, мыңдаған адам зиян шегер еді. Сондықтан мұндай операциялардың мəні тек статистикалық нəтижеде ғана емес, алдын алынған қасіреттің ауқымында». Маман сонымен бірге мұндай «жасырын плантациялар» феноменінің өсіп келе жатқанын айтты: қылмыскерлер жасыру əдістерін жетілдіруде, сондықтан технологиялық əдістерді енгіру ерекше маңызды болып отыр.

Жергілікті тұрғындар да бұл жаңалыққа бей-жай қарамады. Шымкент қаласының Əл-Фараби ауданы тұрғыны Зауреш Нұрланқызы: «Мен сол маңайда жүргенде ешнəрсе байқамаппын, бəрі əдеттегідей болып көрінген. Бұл жағдай бізге бəріміздің аңғарымды болуымыз керек екенін ескертеді», — деп пікір білдірді. Шынында да, тəжірибелі маскировка жарандарды да, кейде сараптамашыларды да алдауға қауқарлы. Осы оқиғаның жариялануы Шымкент қоғамдастығында нашақорлық проблемасын қоғамдық деңгейде талқылауды тағы да белсендірді.

Бұл қылмыстық іс бойынша ҚР Қылмыстық кодексінің нашақорлық өсімдіктерін өсіру жəне сату мақсатында наркотиктерді сақтауға қатысты екі бабы бойынша іс қозғалды. Сарапшылар айыпталушыға ауыр жаза күтіп тұрғанын атап өтуде — соттың шешіміне байланысты 12 жылдан 20 жылға дейінгі бас бостандығынан айыру мүмкін. Тергеу əлі жалғасуда. Полиция оның мүмкін болған серіктестерін де іздестіруде. Мемлекеттің бұл бағыттағы табандылығы нашақорлық желілерін тарата бастады деп үміттенуге негіз бар.