24 маусым 2026 жыл. АО «НК «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы Қазақстан жүргізушілерін KazToll қызметі атынан жіберілетін алаяқтық SMS хабарламалар туралы ресми ескерту жариялады. Бұл — елімізде цифрлық алаяқтықтың жаңа белесіне шыққанын көрсететін маңызды сигнал. Мамандардың бағалауынша, мобильді алаяқтық схемалары соңғы екі жылда Қазақстанда үш есеге өскен, ал зардап шеккендердің жалпы саны жыл сайын он мыңдаған адамды құрайды.

Мәселенің мәнісіне тоқталсақ, жүргізушілерге платформа ретінде KazToll атынан SMS хабарлама келіп, онда ақылы жолдар бойынша болжамды қарыздың барын хабарлайды. Хабарламада күдікті сілтемелер ұсынылады — атап айтқанда, kaztoll.nbvntrqz.cfd/com немесе соған ұқсас домендер. Сыртқы көрінісі мен мазмұны жағынан бұл сайттар KazToll-дің ресми платформасына — kaztoll.kz-ге өте ұқсас жасалған. Мақсат — пайдаланушыны абайсызда жеке деректерін немесе банк картасының ақпаратын енгізуге мәжбүр ету. Алаяқтардың тактикасы дәл осы: жасанды шұғылдық туғызу, психологиялық қысым жасау және адамның сенімін пайдалану.

Қазақстандағы цифрлық алаяқтық статистикасы алаңдатарлық суретті алдымызға жайып береді. Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Ішкі істер министрлігінің 2025 жылғы есептері бойынша, елімізде кибералаяқтыққа байланысты қылмыстар жалпы алаяқтық санының 40 пайызынан астамын алады. Фишинг хабарламалары — яғни жасанды сілтемелер арқылы деректерді ұрлау — осы схемалардың ішіндегі ең кең тарағаны. Адамдардың ең белсенді онлайн-қызметтерді қолданатын шағы — таңертең 8-ден 10-ға дейін және кешке 19-дан 22-ге дейін — алаяқтардың хабарлама жіберудегі «шың уақыты» болып есептеледі. Бұл деректер зерттеушілер мен құқық қорғаушылардың назарын аударып отыр.

«ҚазАвтоЖол» компаниясының өкілі Дәулет Сейтжанов ресми түсінік берді: «Біз жүргізушілерімізге ешқандай жағдайда SMS арқылы қарыз туралы хабарлама жібермейміз. Барлық ресми ақпарат тек kaztoll.kz сайты мен 1403 байланыс орталығы арқылы таратылады. Егер сізге осындай хабарлама келсе — бұл жүз пайыз алаяқтық». Эксперттер де бұл мәселеге ерекше назар аударуды сұрайды. Алматы қаласындағы киберқауіпсіздік саласының маманы Нұрлан Жақсыбеков: «Мұндай схемалар адамның психологиялық осалдығын пайдаланады. «Қарыз бар, дереу төлеу керек» деген хабарламаны алған адам дүрбелеңге түседі де, сілтемені тексермей басады. Осы сәтте алаяқтар мақсатына жетеді» деп атап өтті.

Мәселенің тарихи контексіне назар аударсақ, Қазақстанда KazToll жүйесі 2012 жылдан бастап жұмыс істейді. Ол алғаш рет Алматы — Қордай бағытында іске қосылып, кейіннен бірте-бірте бүкіл республика бойынша кеңейтілді. Бүгінде KazToll арқылы жылына миллионнан астам транзакция жүргізіледі, жүйенің аудиториясы ішкі пайдаланушылармен қатар шетелдік жүргізушілерді де қамтиды. Дәл осы кеңдік — алаяқтардың жемісті нысанасына айналдырады. Неғұрлым пайдаланушылар саны көп болса, соғұрлым алаяқтардың «табыс» табу мүмкіндігі жоғары. Бұл жағдайды Ресей, Украина және Еуропа елдерінде болған ұқсас схемалармен салыстырушылар бар: сол елдерде де мемлекеттік қызметтер атынан жалған хабарламалар арқылы азаматтардың деректері ұрланған.

Азаматтардың реакциясы да айтарлықтай болды. Әлеуметтік желілерде, әсіресе Instagram мен Telegram-да, осы алаяқтыққа тап болғандар өз тәжірибесімен бөліске түсті. «Маған да осындай SMS келді, бақытыма орай сілтемеге баспадым» деген жазбалар жиі кездесіп жатыр. Алайда барлығы бақытты бола бермейді: желіде картасынан ақша ұрланған азаматтардың оқиғалары да жарияланды. «Тек 5 минутта 80 000 теңгеден айырылдым, сілтеме kaztoll.kz-ге өте ұқсас болатын» деп жазды бір пайдаланушы. Мұндай жеке тәжірибелер — бұл мәселенің тек теориялық қауіп-қатер емес, нақты зиян екенін дәлелдейді.

«ҚазАвтоЖол» компаниясы жүргізушілерге нақты қауіпсіздік ережелерін сақтауды ұсынды. Бірінші: күмәнді SMS немесе мессенджерлерден келген сілтемелерге еш жағдайда өтпеу. Екінші: банк картасының деректерін, ЖСН, парольдер мен SMS-кодтарды белгісіз сайттарға енгізбеу. Үшінші: төлем жасар алдында сайттың адресін мұқият тексеру — тек kaztoll.kz ресми домені сенімді. Төртінші: күдікті хабарламаны алған жағдайда оған жауап бермеу, деректеріңді жіберу ойдан мүлде шығару. Бесінші: ақпаратты тек ресми арналар — kaztoll.kz сайты мен 1403 байланыс орталығы арқылы нақтылау. Бұл ережелер қарапайым, бірақ оларды сақтау — ең тиімді қорғаныс болып табылады.

Сарапшылардың пікірінше, бұл мәселені жеке азаматтардың сақтығымен ғана шешу жеткіліксіз. Мемлекеттің де белсенді рөл атқаруы қажет: телекоммуникациялық операторлар фишинг хабарламаларын техникалық сүзгілеу арқылы бұғаттауы, ал мемлекеттік органдар кибералаяқтыққа қарсы заңнамалық базаны нығайтуы тиіс. Сонымен қатар мектептерде, жұмыс орындарында және бұқаралық ақпарат құралдарында цифрлық сауаттылық бойынша тұрақты насихат жүргізілуі керек. «ҚазАвтоЖол» компаниясы да өз тарапынан пайдаланушыларды хабардар ету жұмысын күшейтуге міндеттенді. Ең бастысы — Қазақстан азаматтарының байқампаздығы мен цифрлық мәдениеті. Алаяқтар күн санап жаңа тәсілдер іздесе де, хабардар және абайлы қоғам оларға жол бермейді.