2 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласындағы «Victoria» оңалту орталығы жасыл технологияларды медициналық мекемеде сәтті қолданудың нақты үлгісіне айналды. Бұл орталықты Қырғызстан мен Тәжікстаннан арнайы келген тұрақты даму және энергиятиімділік саласының мамандары зерттеп, оң пікір қалдырды. Шымкенттің оңтүстік күн сәулесін электр энергиясына айналдыру тәжірибесі аймақтағы ең үздік мысалдардың бірі ретінде танылып отыр.

Соңғы жылдары Орталық Азия елдерінде жаңартылатын энергия көздерін пайдалануға деген қызығушылық едәуір артты. Климаттың өзгеруі, тарифтердің жыл сайын өсуі және энергетикалық тәуелсіздікке деген талпыныс — осының бәрі мемлекеттік және жеке секторды балама шешімдер іздеуге мәжбүр етуде. Қазақстан үшін, әсіресе оңтүстік өңірлер үшін, күн энергетикасы аса перспективті бағыт болып табылады: жылдың 300 күнінен астамы күн сәулелі болатын Шымкент осы жағынан бірегей табиғи артықшылыққа ие. Алайда теориядан практикаға өту — бұл бөлек, одан да маңызды қадам. Дәл осы жерде «Victoria» орталығының тәжірибесі ерекше назар аударады.

«Victoria» оңалту орталығы күн сайын инсульт, ауыр жарақат және созылмалы аурулардан айыққан жүздеген пациентті қабылдайды. Орталықта 175 төсек орны бар, ал кезекте 18 жастан асқан 900-ден астам науқас мемлекеттік бағдарлама бойынша ем алуды күтіп тұр. Мұндай мекемеде электр қуатының үздіксіз жеткізілуі — медициналық жабдықтардың дұрыс жұмыс істеуі, пациенттердің ыңғайлылығы мен қауіпсіздігі үшін өмірлік маңызды мәселе. Осы мақсатта орталықтың басшылығы ТОО «Senergy Electric» компаниясымен бірлесіп, ғимараттың шатырына бірнеше күн панельдерін орнатты. Бүгінде олар орталықтың электр энергиясына деген қажеттілігінің айтарлықтай бөлігін жабады.

«Victoria» орталығының медициналық директоры Мурат Тоқмұрзаев жасыл технологияларды тек экономикалық тиімділік тұрғысынан ғана емес, пациенттердің сауығу процесімен тікелей байланыстырады. «Біз мұнда күн энергиясын, жел энергиясын, жылу температурасының айырмашылығын пайдалану технологияларын қолданамыз. Мұның барлығы пациенттердің емделуін барынша жақсарту үшін жұмыс жасайды. Науқастарымыз жарақаттан, инсульттан кейін сауығу үстінде, сондықтан олар үшін ыңғайлылық пен жайлылықты арттыру өте маңызды», — деп атап өтті ол. Орталық Еуропа, Азия және ТМД елдерінің жоғары технологиялық медициналық жабдықтарымен жарақтандырылған, бұл оңалту процесінің тиімділігін бірнеше есе арттырады.

ТОО «Senergy Electric» басшысы Ерғали Шоланбаев күн панельдерінің пайдасы туралы нақты деректер келтіреді. Нарықта 10 жылдан астам жұмыс тәжірибесі бар компания Шымкентте электр энергиясының жылдан жылға қымбаттап бара жатқанын алаңдаушылықпен атап өтеді. «Тариф өсіп жатыр, энергия тапшылығы бар, қала кеңеюде — сауда-ойын-сауық орталықтары, тұрғын үй кешендері, жаңа медициналық орталықтар ашылуда. Шымкент электр энергиясын Солтүстіктен, Ресейден алады, үш ірі жылу электр станциясы Екібастұзда орналасқан, сол себепті тариф Қазақстанда ең жоғарылардың бірі болып саналады. Сондықтан күн панельдері оңтүстік қалалар үшін өте тиімді», — деп түсіндіреді Шоланбаев. Мамандардың есептеуінше, оңтүстік өңірлерде мұндай жобалар орта есеппен екіден үш жылда өзін ақтайды.

Шымкенттегі тәжірибемен танысу үшін Қырғызстан мен Тәжікстаннан жоғары деңгейдегі делегация арнайы сапармен келді. Қырғыз Республикасының Энергетика министрлігі, Тәжікстан Республикасының Энергетика және су ресурстары министрлігі, Қырғызстанның Ұлттық электрлік желісі, бөлінгіш энергетика компаниялары мен басқа да салалық ұйымдардың өкілдері орталықта жасыл энергетиканың іс жүзіндегі нәтижесімен танысты. Қырғыз Республикасы үкімет кабинеті жанындағы климаттық қаржыландыру орталығының өкілі Эрмек Тұрсуналиев өзінің алғашқы әсерін бөлісті: «Мұндай объектілер Қырғызстанда жекелеген жағдайларда ғана бар, бірақ біз де осы бағытта дамып жатырмыз. Мен осы жерде 110 кВт қуаттылықтағы күн панельдері бар екенін түсіндім. Ұқсас объектілер ретінде Қырғызстаннан мысал ретінде Бішкек университетін келтіруге болады». Делегация мүшелері бұл сапардың практикалық тәжірибе алмасу үшін аса маңызды екенін және ұқсас жобаларды өз елдерінде іске асыруға қатысты жаңа идеяларға серпін берді.

Шымкент тәжірибесі аймақтық ынтымақтастықтың жаңа форматын да ашып отыр. Орталық Азия елдері энергетика саласындағы ортақ мәселелерге тап болғанда — тарифтердің өсуі, желілердің тозуы, импортқа тәуелділік — осындай практикалық алмасулар теориялық форумдарға қарағанда әлдеқайда тиімді болып шығады. «Victoria» орталығының үлгісі тек медицина саласымен шектелмейді: мектептер, балабақшалар, спорт кешендері, мәдениет үйлері сияқты кез келген әлеуметтік нысанда осындай технологияларды қолдану мүмкіндігі бар.

Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанда жаңартылатын энергия көздерін қолданатын медициналық мекемелердің саны алдағы бес жыл ішінде бірнеше есе артуы мүмкін. Үкімет энергиятиімді жобаларды ынталандыру саясатын жалғастырып, субсидиялар мен жеңілдетілген несиелер арқылы осы бағытты қолдауда. Шымкенттің оңтүстік күні — бұл тек табиғи ресурс ғана емес, ол экономикалық бостандыққа апаратын стратегиялық мүмкіндік. «Victoria» орталығының мысалы дәлелдейді: жасыл технологиялар — болашақ ғана емес, бүгінгі күннің нақты шешімі. Пациенттерге жылы жайлылықта сауығуға мүмкіндік беретін, бір мезгілде экологияны сақтап, бюджетті үнемдейтін бұл жоба — Орталық Азиядағы тұрақты дамудың шынайы үлгісі болып қала береді.