2 шілде 2026 жыл күні Тұран ауданы аумағында интернет-алаяқтыққа қарсы кешенді профилактикалық іс-шара өтті. Бұл жолғы шараның ерекшелігі — оған Шымкент қалалық сатира және юмор театрының талантты актрисасы, сондай-ақ белгілі киноактриса Ақсүйрік Абайқызының қатысуы болды. Өнер адамының тікелей қатысуымен өткен бұл акция халық арасында үлкен қызығушылық туғызды және алаяқтықтың алдын алу жұмысына мүлде жаңа сипат берді.

Соңғы жылдары Қазақстанда, оның ішінде Шымкент қаласы мен оны қоршаған аудандарда киберқылмыс деңгейі айтарлықтай өсті. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, тек 2025 жылдың өзінде елімізде интернет-алаяқтыққа қатысты 40 мыңнан астам қылмыстық іс тіркелген. Бұл — алдыңғы жылмен салыстырғанда 18 пайызға жоғары көрсеткіш. Зардап шеккендердің ішінде жастар мен зейнеткерлер ерекше көп орын алады: зейнеткерлер телефон арқылы алдануға, жастар болса жалған инвестициялық платформаларға тұзаққа түсуге бейімірек. Осы ауыр жағдай аймақтық деңгейде де, жалпы ұлттық деңгейде де проблеманы жедел шешуді талап етті.

Тұран ауданы полициясының алдын алу қызметі бұл жолы дәстүрлі кездесу форматынан бас тартып, өнер мен ағартуды ұштастырған шараны таңдады. Іс-шара халықтың көп жиналатын орындарында — базарларда, сауда орталықтарының алдында, тұрғын аулаларда — өткізілді. Осындай ашық алаңдарда адамдармен тілдесу бірнеше есе тиімді болатыны практика жүзінде дәлелденген: ресми кабинеттерде берілген ақпаратты аудиторияның небары 20-25 пайызы есте сақтайды, ал бейресми ортада бұл көрсеткіш 60 пайызға дейін көтеріледі.

Ақсүйрік Абайқызы аудиторияға интернет-алаяқтықтың ең кең таралған схемаларын жатық, түсінікті тілмен түсіндірді. Ол банк карталары мен шоттарды заңсыз пайдаланатын алаяқтар қолданатын амалдарды нақты мысалдармен баяндады, «телефон арқылы банк қызметкерімін» деп хабарласатын сценарийлерден бастап, жалған онлайн-дүкендер мен криптовалюта алдамшыларына дейінгі кең ауқымды схемаларды ашып көрсетті. Электрондық әмияндарды қорғаудың жолдары, екі сатылы аутентификация мен күдікті сілтемелерді тануды үйрету де іс-шараның маңызды бөлігін құрады. «Алаяқтар сенімді сөйлесе де, үнемі тексеріп алыңыз. Банк ешқашан телефон арқылы карта деректерін сұрамайды», — деді актриса тұрғындарға арналған негізгі хабарламаны жеткізе отырып.

Шараға қатысушылардың бірі, зейнетке шыққан мұғалім Ғалия Нұрланова: «Бұл іс-шара менің үшін өте пайдалы болды. Бұрын мен де телефон шалса, банктен болар деп сеніп жататынмын. Ақсүйрік апай бізге мысалдармен, тіпті кішкене ойын-сауықпен түсіндіріп берді, енді мен мұндай алдамшылықты бірден таниын деп үміттенемін» деп ризашылығын білдірді. Жергілікті кәсіпкер Арман Сейтқали де өз ойымен бөлісті: «Бізге осындай шаралар жиірек керек. Цифрлық алаяқтық кез келген адамға келуі мүмкін, бұл тек кәрілерге тән мәселе деп ойлаудан арылу уақыты жетті».

Тұран ауданының полиция бөлімі басшысы майор Ержан Дүйсенов шараның маңыздылығын атап өтті: «Профилактика — қылмыстың алдын алудың ең тиімді жолы. Біз тергеп жазалау арқылы ғана емес, халықты хабардар ету арқылы да жұмыс жасауымыз керек. Бүгінгі іс-шара нәтижесінде жүздеген тұрғын сандық қауіпсіздіктің негізгі ережелерімен танысты, бұл өте маңызды жетістік». Ол сондай-ақ 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында ауданда интернет-алаяқтыққа шағымдар саны өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 12 пайызға азайғанын хабарлады, бұл жүргізіліп жатқан жұмыстардың жемісін беріп жатқанының айқын белгісі.

Өнер адамдарын профилактикалық жұмысқа тарту ғалымдар мен практиктер тарапынан да жоғары бағаланып отыр. Шымкент мемлекеттік университетінің психология кафедрасы доценті Дина Жақсыбекова: «Танымал тұлғалар немесе актерлер ақпарат берген кезде адамдар оны қабылдауға ашық болады. Бұл — эмоциялық резонанс эффектісі. Ғылыми зерттеулер дәлелдегендей, осылай берілген ақпарат санада 2-3 есе ұзақ сақталады» деп түсіндірді. Бұл тәжірибе Алматы, Астана, Ақтөбе секілді ірі қалаларда да енгізіле бастаған, алайда шағын аудандарда оны алғаш пайдалану факт ретінде тарихта қалады.

Алдағы уақытта Тұран ауданы полициясы мен мәдениет мекемелерінің бірлескен жоспары бойынша осындай кездесулер айына кем дегенде бір рет өткізілетін болады. Бұдан бөлек, мектептер мен жоғары оқу орындарында да цифрлық сауаттылыққа арналған сабақтар жүргізу жоспарланған. Іс-шараның аясында үлестірілген буклеттер мен QR-кодтар арқылы тұрғындар кибералаяқтыққа қарсы куәгер немесе жәбірленуші ретінде полицияға жедел хабарласу мүмкіндігіне ие болды. Қоғамдастықтың, билік органдарының және өнер саласы өкілдерінің осылай бірігуі — азаматтарды қорғаудың жаңа, тиімді үлгісі екені даусыз. Бүгінгі Тұран ауданының тәжірибесі ертең бүкіл республикаға үлгі болатынына сенімділік мол.