Шымкент қаласының медицина мекемелерінде инсультты ерте диагностикалауға арналған CEREBRA жасанды интеллект жүйесін енгізу жалғасуда. 2026 жылдың 14 шілдесінде қала клиникалық ауруханасы №1 де бұл заманауи технологияны пайдалануды бастады. Бұл оқиға Қазақстанның оңтүстік өңірінде цифрлы медицинаның жаңа кезеңін бастап берді деп айтуға болады.

Инсульт — бүгінгі күні адамзаттың ең ауыр медициналық мәселелерінің бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, инсульт жыл сайын он миллионнан астам адамның өмірін қиып, тағы да миллиондаған адамды мүгедектікке ұшыратады. Қазақстанда да жыл сайын инсультпен ауыратын науқастар саны өсуде. Шымкент сияқты ірі қалада халықтың тығыздығы мен тұрмыс ырғағының жылдамдығы ескерілсе, бұл ауру ерекше маңызды мәселеге айналады. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, инсульттан кейінгі уақытылы медициналық көмек науқастың тіршілік қабілетін сақтап қалу мүмкіндігін бірнеше есеге арттырады. Дәл осы себептен CEREBRA жүйесін енгізу — медицина жүйесі үшін стратегиялық қадам болып табылады.

CEREBRA жүйесі бас миының компьютерлік томографиясы (КТ) нәтижелерін автоматты түрде талдайды. Жасанды интеллект ишемиялық және геморрагиялық инсульттың алғашқы белгілерін анықтап, оны дәрігерлерге жедел хабарлайды. Технологияның басты артықшылығы — адам факторының ықпалын азайту. Дәрігер шаршаған немесе жүктемесі ауыр болған жағдайда да жүйе нақты және дәл нәтиже береді. CEREBRA жасанды интеллектінің диагностика жылдамдығы дәстүрлі әдіспен салыстырғанда бірнеше есе жоғары, ал дәлдігі клиникалық зерттеулерде 94–97 пайыз деңгейінде екені дәлелденген. Бұл деректер жүйенің тек қосымша құрал емес, нақты өмір сақтайтын технология екенін көрсетеді.

Қала клиникалық ауруханасы №1 бас дәрігерінің орынбасары Асель Нұрланова бұл жөнінде өз пікірін білдірді: «CEREBRA жүйесін енгізу біздің мекеме үшін үлкен жетістік. Бұрын дәрігерлеріміз КТ суреттерін қолмен талдауға 20–30 минут жұмсайтын. Енді жүйе бірнеше минутта алдын ала нәтиже береді, ал дәрігер соңғы шешімді тезірек қабылдауға мүмкіндік алады. Инсульт кезінде уақыттың қымбат екенін барлығымыз жақсы білеміз». Оның сөздері жүйенің практикалық маңыздылығын айқын бейнелейді.

Инсульт кезінде шындығында да уақыт өлшеуіш болып табылады. Медицинада «алтын сағат» деген ұғым бар — ол инсульт пайда болған сәттен бастап тромболитикалық терапия жүргізілуге тиісті уақытты білдіреді. Осы сағаттың ішінде нақты диагноз қойылып, емдеу басталса, науқастың мидың функциясын толықтай немесе ішінара сақтап қалу мүмкіндігі айтарлықтай жоғарылайды. CEREBRA жүйесі осы бағалы уақытты үнемдеуге тікелей ықпал етеді, себебі диагностиканың бірінші кезеңін адам емес, жасанды интеллект орындайды.

Маңызды тұс — жасанды интеллект дәрігерді алмастырмайды, ол тек оның тиімді көмекшісіне айналады. Жүйенің ұсыныстары мен нәтижелері кез келген жағдайда мамандандырылған дәрігердің бағалауынан өтеді. Соңғы диагноз бен емдеу тактикасын тек білікті маман ғана белгілейді. Бұл тәсіл жасанды интеллектің медицинадағы орнын дұрыс айқындайды — ол клиникалық шешім қабылдау процесін жеделдетіп, дәлелдейді, бірақ дәрігердің жауапкершілігін жоймайды. Халықаралық медицина тәжірибесінде осындай гибридті модель — адам мен жасанды интеллект арасындағы ынтымақтастық — қазіргі заманның ең тиімді тәсілі деп танылуда.

CEREBRA жүйесі бұрын Шымкенттің №2 қалалық ауруханасында іске қосылған болатын. Яғни, технологияның поэтапты енгізілуі жоспарлы және жүйелі түрде жүргізілуде. Медицина мамандары бұл үрдістің Шымкентпен шектелмеуін тілейді. Медицина және денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтері бойынша, цифрлы денсаулық сақтау саласындағы инвестициялар жыл сайын артып келеді. Цифрлы диагностика жүйелерін ауруханаларға кеңінен тарату — Қазақстан үкіметінің «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының ажырамас бөлігі болып табылады. Осы бағдарлама аясында медицинаның барлық салаларында жасанды интеллектті белсенді пайдалану жоспарлануда.

Азаматтардың реакциясы да жағымды. Шымкент тұрғындарының арасында жүргізілген сауалнама деректеріне сүйенсек, респонденттердің 78 пайызы заманауи цифрлы технологияларды медицинада пайдалануды қолдайды. Адамдар дәрігерлік диагностиканың нақтылығы мен жылдамдығы артса, оған ықыласпен қарайтынын білдірді. Аурухана администрациясы да пациенттерден теріс пікір немесе алаңдаушылық келіп жатпағанын атап өтті. Тіпті, кейбір пациенттер CEREBRA жүйесімен тексерілгісі келетіндіктерін тікелей өтініш ретінде білдірген. Бұл деректер халықтың жаңа технологияға сенімі жоғары екенін аңғартады.

Болашақта CEREBRA жүйесі тек инсультпен ғана шектелмей, бас миының басқа ауруларын да, оның ішінде ісік неоплазмаларын, демиелинизациялаушы аурулар мен травматикалық жарақаттарды диагностикалауда кеңінен қолданылуы мүмкін. Технологиялар компаниясының өкілдері жүйенің мүмкіндіктерін кеңейту бойынша жұмыстар жалғасып жатқанын растады. Осылайша, Шымкент қаласы Орталық Азия аймағындағы медициналық цифрландырудың алдыңғы қатарлы орталықтарының біріне айналу жолында тұрақты қадам жасауда. CEREBRA жүйесінің мекемеден мекемеге таралуы — бұл тек технологиялық жетістік емес, мыңдаған науқастың өміріне тікелей әсер ететін гуманистік жоба.