13 шілде 2026 жыл күні Қазақстанның су шаруашылығы саласына маңызды оқиға болды: елімізге Қытайдың жетекші өндіріс орындарының өкілдерінен құралған алты адамдық делегация ресми сапармен келді. Бұл сапардың маңызы тек формальды таныстырумен шектелмейді — ол Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын жаңғырту жолындағы іргелі қадам болып табылады. Делегация өкілдері автоматтандырылған су өлшеу жүйелері мен кәріз желілерін телеинспекциялау технологиялары саласында елеулі тәжірибе жинақтаған мамандардан тұрады.

Соңғы жылдары Қазақстанда су шаруашылығы жүйесінің тозғандығы туралы мәселе мемлекеттік деңгейде барған сайын өткір талқыланып келеді. Ел бойынша коммуналдық су құбырларының орташа тозу деңгейі 60–70 пайызға жеткен, ал кейбір өңірлерде бұл көрсеткіш 80 пайыздан асады деп бағаланады. Апаттық жағдайдағы құбырлар жыл сайын миллиардтаған теңгеге шығын әкеліп, тұрғындарды сусыз қалдырып, жол жамылғысын бүлдіреді. Мәселенің ауқымдылығы жаңа технологиялар мен инновациялық тәсілдерді іздеуді қажет ете отырып, Қытай тәжірибесіне деген қызығушылықты арттырды.

Қытайлық делегация алып келген технологиялар екі негізгі бағытты қамтиды. Бірінші бағыт — жасанды интеллект пен цифрлық жүйелерге негізделген су өлшеуіш құралдар өндірісі. Делегация өкілдері берілген презентацияда осы құрылғылардың жұмыс принципін, нақтылық деңгейін және пайдалану артықшылықтарын кеңінен таныстырды. Заманауи сенсорлық технологияларды қолданатын аталған өлшеуіш жүйелер нақты уақыт режимінде су шығынын бақылап, ауытқуларды автоматты түрде анықтауға қабілетті. Бұл тікелей шығынды азайтып, ресурстарды тиімді пайдалануды қамтамасыз ете алатын инновация екені сарапшылар тарапынан атап өтілді. Қытай тәжірибесінде мұндай жүйелердің енгізілуі су ысырабын 25–35 пайызға дейін қысқарттығы тіркелген.

Екінші, ерекше назар аударатын бағыт — кәріз құбырларын телеинспекциялау технологиясы. Делегация мүшелері бұл жүйені тікелей қазақстандық кәріз желілерінде іс жүзінде сынап көрсетті. Технология арнайы камерамен жабдықталған роботтық аппараттар арқылы құбырлардың ішкі жағдайын толық бейнежазбаға түсіріп, тозу деңгейін, жарықтарды, бөгелулерді және басқа да ақауларды дәл анықтайды. Алынған деректер арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы талданып, жөндеу жұмыстарын жоспарлауға арналған нақты ұсынымдар береді. Бұл дегеніміз — жерді ешқандай қазбай-ақ, үлкен шығынсыз проблеманы бұрын-соңды болмаған дәлдікпен анықтауға мүмкіндік беретін тұтас цифрлық жүйе.

Кездесу барысында жинақталған деректер мен сараптамалар тараптардың ортақ қызығушылықтарын айқын бейнеледі. Қазақстандық мамандар ресурстар мен уақытты үнемдейтін осы технологияның отандық жағдайларға қаншалықты бейімделетінін жан-жақты зерделеді. Қытайлық серіктестер өз тарапынан нарыққа шығуға дайын, сертификатталған өнімдерін ұсына отырып, жергілікті мамандарды оқыту мен қызмет көрсету мәселесін де қозғады. Болашақта бірлескен жұмыс топтарын құру, пилоттық жобаларды іске асыру және тәжірибе алмасу бағдарламаларын ұйымдастыру жөніндегі ауқымды ұсыныстар талқыланды.

Сала сарапшысы, коммуналдық инфрақұрылым жөніндегі тәуелсіз маман Асқар Байжанов бұл серіктестіктің стратегиялық маңыздылығын атап өтті: «Қытай соңғы он жылда инфрақұрылымды цифрландыру саласында орасан зор тәжірибе жинақтады. Олардың технологияларын Қазақстанға бейімдеу — уақыт пен ресурс жағынан оңтайлы шешім. Бізге ғылыми-зерттеу кезеңін қайталаудың қажеті жоқ, дайын тиімді шешімді алып, жергілікті ерекшеліктерге икемдеу керек.» Маманның айтуынша, телеинспекция технологиясы апаттық жөндеулердің санын кемінде 40 пайызға азайтуға мүмкіндік береді, бұл бюджеттің тиімді жұмсалуына тікелей ықпал етеді.

Коммуналдық шаруашылықты жаңғырту бүгін ғана күн тәртібіне шыққан мәселе емес. Қазақстан 2020–2025 жылдары «Нұрлы жол» инфрақұрылымдық бағдарламасы аясында су желілерін жаңарту бойынша бірқатар іс-шаралар жүргізді. Алайда жасалған жұмыстардың ауқымы жинақталған проблемалардың мөлшерімен салыстырғанда жеткіліксіз болып қала берді. Цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларының белсенді ендірілуі жаңа мемлекеттік бағдарламалармен ұштасқан жағдайда ғана кешенді нәтижеге қол жеткізуге болатыны анық. Қытаймен жасалатын ынтымақтастық келісімдері дәл осы кешенді тәсілдің бір бөлшегі болуы тиіс.

Болашақ жоспарлар жайлы айтатын болсақ, тараптар алдағы айларда пилоттық жоба шеңберінде бірнеше қазақстандық қалада телеинспекция жүйесін сынақтан өткізуді жоспарлап отыр. Бұл тәжірибенің қорытындысы толық ауқымды ынтымақтастық туралы шарт жасауға немесе серіктестіктің нысанын нақтылауға негіз болады. Су шаруашылығы саласын цифрландыру — тек техникалық жаңарту ғана емес, бұл елдің тұрақты дамуының кепілі, тұрғындардың өмір сапасын арттырудың нақты жолы. Қытай делегациясының бүгінгі сапары осы ұзақ жолдың алғашқы, бірақ маңызды қадамы болып тарихқа енуі ықтимал.