Қазіргі заманда цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы адамзатқа ыңғайлылық пен мүмкіндіктердің кең есігін ашумен бірге, жаңа қауіп-қатерлерді де алып келді. Интернет-алаяқтық, киберқылмыс және ақпараттық технологияларды пайдалана отырып жасалатын заңсыз әрекеттер бүгінде Қазақстанның барлық өңірлерінде кең тарап, азаматтарға айтарлықтай залал тигізуде. 20 шілде 2026 жылы Туран ауданында осындай қауіптерге қарсы іс-қимыл ретінде масштабты профилактикалық шара өткізілді. Бұл акция тек ескертпелерден тұрып қана қоймай, халықтың назарын тартатын бірегей форматта жүзеге асырылды.

Іс-шараны ұйымдастырушылар алдын ала ойластырылған стратегияны басшылыққа алды. Түсіндіру жұмыстары адамдар ең көп шоғырланатын орындарда — базарлардың, саябақтардың, мәдени нысандардың маңайында жүргізілді. Мұндай таңдау кездейсоқ емес: сарапшылардың пікірінше, алаяқтықтың құрбанына айналатын азаматтардың басым бөлігі ақпараттық технологиялар саласынан хабарсыз, орта және үлкен жастағы адамдар болып табылады. Дәл осы топты қамту үшін профилактика жұмысын тікелей олар жиналатын жерлерге апару — ең тиімді шешім деп танылды. Акция барысында банк карталарын, шоттарды және электрондық әмияндарды заңсыз пайдаланатын тұлғаларды анықтау мен олардың әрекеттерінің алдын алу мәселелеріне ерекше назар аударылды.

Аталған шараның ерекше сипатына оған Шымкент қалалық сатира және әзіл-ысқақ театрының талантты актрисасы, киноактриса Ұмсынай Базарбаева қатысуы себеп болды. Театр өнерінің тілімен, юмор мен сахналық тартымдылықпен күрделі тақырыпты түсіндіре білу — бұл форматтың ең басты жетістігі. Ұмсынай Базарбаева тұрғындармен тікелей байланысып, нақты өмірде орын алатын алаяқтық схемаларын кейіпкерлерге арнайы жағдаяттар арқылы көрсетті, адамдардың сұрақтарына жауап берді және қорқынышсыз, ашық түрде осындай жағдайларда қалай әрекет ету керектігін үйретті. "Өнер — халықпен тікелей тілдесудің ең қуатты құралы. Біз бүгін сахнада ойнамадық, өмірлік маңызды ақпарат жеткіздік", — деді актриса шара аяқталғаннан кейін.

Статистика алаяқтықтың ауқымы туралы алаңдататын деректерді алға тартады. Қазақстан Ұлттық банкінің соңғы есептеріне сәйкес, елде цифрлық алаяқтыққа байланысты шағымдардың саны соңғы үш жылда екі есеге жуық өскен. Жалғыз 2025 жылдың өзінде мыңдаған азамат интернет-алаяқтықтың зардабын тартып, жиынтығы миллиардтаған теңгеден айырылды. Ең кең таралған схемалар қатарына жалған инвестициялық платформалар, телефон арқылы банк қызметкерін жамылған алаяқтар, сондай-ақ жеке деректерді ұрлауға бағытталған фишингтік сілтемелер кіреді. Туран ауданы да бұл мәселеден тыс қалмаған: жергілікті жоқтаушы органдардың деректері бойынша, аудан тұрғындары арасында да осындай шағымдар жыл санап артып келеді.

Іс-шара барысында полиция өкілдері мен кибер-қауіпсіздік мамандары тұрғындарға нақты кеңестер берді. Атап айтқанда: ешқашан банк картасының CVV-кодын, PIN-кодты, бір реттік SMS-парольді үшінші тұлғаларға хабарламау; белгісіз нөмірлерден немесе мессенджерлерден келген сілтемелерге кірмеу; банктің ресми телефон нөмірін туыстар мен жақындарға алдын ала хабарлап қою; кез келген күмәнді жағдайда дереу полицияға немесе банкке хабарласу сияқты ережелер ерекше атап өтілді. Сарапшылардың сөзінше, алаяқтардың басты қаруы — адамның жылдамдыққа немесе ықылас-пейілге деген сенімі. "Олар үнемі асығыстық жағдай туғызады, адам ойланып үлгермей шешім қабылдауға мәжбүр болады", — деп түсіндірді кибер-қауіпсіздік маманы.

Осындай профилактикалық акциялардың тиімділігі туралы да арнайы сөз болды. Зерттеушілердің пікірінше, ақпараттандыру науқандары тікелей байланыс форматында өткізілгенде, яғни брошюра таратудан немесе әлеуметтік желіде жариялаудан гөрі адаммен бетпе-бет сөйлескенде, нәтиже бірнеше есе жоғары болады. Театр актрисасының қатысуы бұл тиімділікті одан да арттырды. Белгілі өнер адамы халықтың сеніміне ие: оның айтқанын адамдар мемлекеттік шенеунік сөзіне қарағанда жылырақ қабылдайды. Бұл — медиаәсер пен жұмсақ күштің (soft power) жарқын мысалы.

Болашаққа қарай ауданның тиісті органдары мен мәдени мекемелер арасындағы ынтымақтастықты жалғастыру жоспарланып отыр. Жақын арада балалар мен жасөспірімдерге арналған жеке акциялар, сондай-ақ жан-жақты оқу орындарында кибер-сауаттылық сабақтары ұйымдастырылмақ. Туран ауданы бұл бастаманы өңірлік деңгейде де жалғастыру үшін үлгі ретінде ұсынбақ.

Аталған шара бір ауданның шегінен шығып, бүкіл қоғамға жолданған маңызды хабар берді: қауіпсіздік — бәрінің ортақ ісі. Технологияның артықшылықтарын пайдаланумен бірге, оның тудыратын тәуекелдерден сақ болу — заманауи сауатты азаматтың міндеті. Ұмсынай Базарбаеваның тілімен айтқанда: "Алаяқ сіздің ақшаңызды емес, уақытыңызды, сеніміңізді ұрлайды. Сол сенімді сақтаңыз." Бұл сөздер шара қатысушыларының жүрегіне қонды және цифрлық сауаттылықты нығайтудағы маңызды қадам болып тарихта қалды.