Шымкент қаласының Қаратау ауданында интернет-алаяқтыққа қарсы күрес жаңа қарқын алуда. 20 шілде 2026 жыл күні Қаратау аудандық полиция басқармасының қызметкерлері Kia және Chevrolet автосалондарында тұрғындармен және келушілермен кездесіп, кеңінен таралған киберқылмыс түрлері туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Бұл іс-шара — полиция департаментінің интернет-алаяқтыққа қарсы жүргізіп жатқан кешенді профилактикалық науқанының бір бөлігі.

Соңғы жылдары Қазақстанда интернет-алаяқтық жылдам қарқынмен өсіп келеді. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы елде тіркелген барлық алаяқтық қылмыстардың елу пайыздан астамы цифрлық кеңістікте жасалған. Шымкент — халқы үш миллионнан асқан мегаполис ретінде — бұл мәселеде ерекше назар аударуды талап етеді. Өйткені қаланың тұрғыны жыл санап артып, интернет пайдаланушылардың саны да тез өсуде. Осы демографиялық ахуал алаяқтарға қолайлы орта жасайды, ал хабарсыз азаматтар олардың оңай нысанасына айналып кетеді.

Kia және Chevrolet автосалондарының таңдалуы кездейсоқ емес. Автомобиль сатып алу — бүгінгі таңда жиі онлайн форматта жүзеге асырылатын ірі қаржылық мәміле. Алаяқтар дәл осы салада белсенді жұмыс жасайды: жалған сайттар мен әлеуметтік желі парақшалары арқылы "тиімді баға" ұсынып, алдын ала аванс төлеттіріп, содан кейін хабарсыз жоғалып кетеді. Полиция қызметкерлері автосалон тұрғысынан келетін азаматтардың интернет-сатып алу мәселелерінде да сауаттылығын арттыру мақсатымен осы алаңдарды іс-шара өткізуге таңдап алды. Бұл тәсіл — тікелей мақсатты аудиторияға жету стратегиясының нақты көрінісі.

Іс-шара барысында полиция қызметкерлері азаматтарға интернет-алаяқтардың ең жиі қолданатын тәсілдерін егжей-тегжейлі түсіндірді. Олардың ішінде фишинг — жалған сілтемелер арқылы жеке деректерді ұрлау; вишинг — телефон қоңыраулары арқылы банк картасы мәліметтерін алу; сондай-ақ "техникалық қолдау қызметі" немесе "банк қауіпсіздік бөлімі" ретінде сөйлесетін алдамшы схемалар бар. Азаматтарға SMS-арқылы келетін бір реттік кодтарды ешқандай жағдайда бөгде адамдарға бермеу, күдікті сілтемелерге өтпеу және белгісіз нөмірлерден келетін қоңырауларға сақтықпен қарау ескертілді. Іс-шараға қатысқан азамат Нұрлан Әбенов өз ойын бөлісті: "Мен бұл алдау схемалары туралы бұрын да естігенмін, бірақ бүгін полицейлер нақты мысалдармен, кезең-кезеңімен түсіндіргенде, бұл схемалардың қаншалықты күрделі және нанымды болатынын толық ұқтым. Енді өзімді де, туыстарымды да сақтандырамын."

Іс-шара барысында тараған ақпараттық жадынамалар да ерекше назар аударды. Полиция дайындаған бұл материалдарда алаяқтардың тиімді схемалары суреттермен және қысқа нұсқаулармен берілген. Жадынамалардың ерекше бір жағы — олардың бірнеше тілде: қазақша, орысша және ағылшынша дайындалуы. Бұл Шымкенттің көпұлтты тұрғындарына бірдей ақпарат жеткізуге мүмкіндік берді. Келушілер аталған материалдарды үйлеріне апарып, отбасы мүшелеріне де таныстыра алатындай болып жасалған.

Қаратау аудандық полиция басқармасының бастығы Сейтқали Ержановтың айтуынша, мұндай профилактикалық шаралар тек автосалондармен ғана шектелмейтін болады. "Біз ауданымыздың барлық ықпалды орындарын — базарларды, ауруханаларды, білім беру мекемелерін — қамтитын кешенді жоспар жасап отырмыз. Интернет-алаяқтық — бұл тек жастарға ғана емес, кез келген жасқа тән қауіп. Сондықтан біз барлық санаттағы тұрғындарға жетуге тырысамыз," — деді ол. Осы мақсатта полиция алдағы айларда зейнеткерлерге арналған жеке кездесулер өткізуді де жоспарлауда. Себебі статистика осы топтың алаяқтарға деген осалдығы жоғарырақ екенін көрсетеді.

Сарапшылардың пікірінше, мұндай далалық профилактика жұмыстары цифрлық сауаттылықты арттырудың ең тиімді жолдарының бірі болып табылады. Цифрлық технологиялар зерттеу орталығының талдаушысы Айгүл Сейтқалиева: "Адамдар ресми мекемелерде немесе өздеріне таныс ортада ақпарат алған кезде оны жақсырақ қабылдайды және есте сақтайды. Полицияның автосалондарға барып жұмыс жүргізуі — аудиторияның өзіне бару стратегиясы. Бұл тәсіл өте дұрыс," — деп атап өтті. Мамандар сонымен қатар жоғарыда айтылған профилактикалық жұмысты жүйелі, тұрақты форматта жүргізу қажеттігін ерекше атап өтеді, өйткені алаяқтардың схемалары да үнемі жаңарып, күрделеніп отырады.

Интернет-алаяқтыққа қарсы күрес — бүгінгі таңда мемлекеттік маңыздылығы жоғары міндеттердің бірі. Шымкент полициясының Қаратау ауданындағы автосалондарда жүргізген профилактикалық жұмысы — азаматтарды онлайн-қауіптерден қорғаудағы нақты қадам. Алаяқтық әрекеттеріне тап болған немесе күдікті жағдай байқаған жағдайда азаматтар 102 арнасына дереу хабарласуы тиіс. Қырағылық — алаяқтарға қарсы ең мықты қорған екенін ешқашан ұмытпайық.