Шымкент қаласының Еңбекші ауданында 19 шілде 2026 жыл күні интернет-алаяқтық пен киберқылмыстардың алдын алуға бағытталған кешенді профилактикалық шара өтті. Іс-шара аясында қала тұрғындары арасында түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, азаматтардың құқықтық және қаржылық сауаттылығын арттыру мәселесі алдыңғы орынға шықты. Бүгінгі таңда киберқылмыстар елімізде күрделі әлеуметтік мәселеге айналып отырғанын ескерсек, мұндай шараның маңыздылығы ерекше екені даусыз.

Соңғы жылдары Қазақстанда интернет-алаяқтықтың жаңа түрлері жедел қарқынмен тарауда. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы елімізде тіркелген киберқылмыстардың саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға өскен. Шымкент қаласы Оңтүстік Қазақстан өңірінің ірі мегаполисі ретінде бұл мәселеден тыс қала алмайды. Еңбекші ауданы — халқы тығыз орналасқан, экономикалық белсенділігі жоғары аймақ. Осы себепті алаяқтар назарын дәл осы ауданға бағытлауы таңқалдырмайды.

Іс-шараның бас мақсаты — тұрғындарды интернет-алаяқтықтың кең тараған схемалары туралы хабардар ету болды. Атап айтқанда, банк карталарын үшінші тұлғаларға беру, яғни «дроперлік» деп аталатын іс-әрекет — бүгінгі заманның ең өзекті мәселелерінің бірі. Дроперлер — алаяқтардың бұйрығымен өз шоттарын заңсыз ақша аударымдарына пайдаланатын адамдар. Осы санатқа жататын азаматтардың көпшілігі бастапқыда өздері қылмысқа қатысып отырғанын да түсінбейді. Шын мәнінде, олар жазалау тізіміне ілігіп, қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Мұны тұрғындарға нақты мысалдармен түсіндіру — профилактика жұмысының өзегі болды.

Іс-шарада сөз алған Еңбекші ауданы полицейлерінің бірі Нұрлан Сейітов бұл тақырыпқа байланысты маңызды деректерді келтірді: «Біздің ауданда ғана соңғы алты айда 47 киберқылмыс тіркелді. Олардың үштен бір бөлігі дроперлік іс-әрекетпен байланысты. Ең маңызды мәселе — жастар арасында бұл «жеңіл табыс» ретінде қабылданады. Бірақ бұл жолда жастар өздерінің болашағын бүлдіреді». Ол сондай-ақ тұрғындарға банк карталарын, шоттарды немесе олардың деректерін бейтаныс адамдарға беруден сақтануды ескертті. Мұндай жағдайда азаматтың атынан заңсыз қаржылық операциялар жасалып, ол адам заң алдында жауап беруі мүмкін.

Шымкенттің Еңбекші ауданы халқының демографиялық құрамы да назар аудартады. Аудан тұрғындарының ішінде жастардың үлесі жоғары, ал жастар — алаяқтардың бірінші нысанасы. Алдамшы жұмыс ұсыныстары, жалған инвестициялық платформалар, «тез байы» уәдесімен жасалатын алдау схемалары — бәрі де ең алдымен жастарды мақсат тұтады. Іс-шара аясында жастарға арнайы уәжді мысалдар келтірілді: нақты оқиғаларда дроперлікке барған жастардың абақтыға түскені, карьерасының бұзылғаны айтылды.

Киберқылмыстарға қарсы профилактикалық жұмыс тек полиция органдарымен ғана шектелмейді. Іс-шараға банк өкілдері де қатысты. «Халықтың банк карталарын пайдалану мәдениеті — бұл тек жеке мәселе емес, ол тұтас қаржы жүйесінің тұрақтылығына тікелей әсер етеді» деп атап өтті іс-шараға қатысқан банк өкілі Айгүл Бектасова. Ол қосымша ретінде азаматтарға SMS-хабарламаларға, электрондық пошталарға немесе телефон қоңырауларына жауап ретінде банктік деректерін ешқашан бермеуді өтінді. Фишинг шабуылдарының қаупі туралы да нақты мысалдар мен схемалар келтірілді.

Профилактикалық іс-шара тек бір рет өтетін шара ретінде жоспарланбаған. Ауданның жауапты органдары мұны тұрақты жоспарға айналдыруды ұйғарып отыр. Болашақта мектептерде, колледждер мен жоғары оқу орындарында дәрістер өткізу, тұрғын үй кешендерінде ақпараттық стендтер орнату, онлайн-платформалар арқылы үздіксіз ақпараттандыру жоспарланған. Ауданның тұрғындар кеңесінің мүшесі Болат Омаров: «Біз бұл мәселені тек мемлекет шешеді деп отырмауымыз керек. Әр отбасы өз үйінде осы туралы сөйлесуі тиіс. Ата-аналар балаларына цифрлық сауаттылықты үйрету — бүгінгі заманның талабы» деп атап өтті.

Қазақстандық сарапшылар кибер қылмыстарға қарсы күрес ұлттық деңгейде жаңа серпін алуы тиіс деп санайды. Цифрлық технологиялардың дамуы бір жағынан өмірімізді жеңілдетсе, екінші жағынан алаяқтарға жаңа мүмкіндіктер ашып береді. Жергілікті деңгейде жүргізілетін профилактикалық жұмыстар осы күрестің маңызды буыны болып табылады. Шымкенттің Еңбекші ауданындағы бүгінгі іс-шара — тек бір ауданның ғана емес, бүкіл қаланың, тіпті еліміздің болашағына байланысты мәселені шешуге жасалған нақты қадам. Азаматтардың сауаттылығы артқан сайын алаяқтардың іс-әрекеті үшін орын азаяды — бұл қарапайым, бірақ тереңді ақиқат. Сондықтан мұндай шараларды жалғастыру — заман талабы.