Қазіргі заманда цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы адам өмірінің барлық саласына терең енген. Банктік операциялар, сауда-саттық, қарым-қатынас — мұның бәрі интернет арқылы жүзеге асырылады. Алайда осы ыңғайлылықтың артында жаңа қауіп-қатерлер де пайда болды. Интернет-алаяқтық пен киберқылмыс мәселесі Қазақстанның барлық өңірінде күн тәртібінде тұрған өзекті мәселеге айналып отыр. Дәл осы себеппен Тұран ауданының құқық қорғау органдары мен жергілікті мемлекеттік органдар халыққа арналған профилактикалық шараларды кеңейту туралы шешім қабылдады.

20 шілде 2026 жылы Тұран ауданы аумағында интернет-алаяқтыққа қарсы күрес, сондай-ақ ақпараттық технологияларды пайдалану арқылы жасалатын киберқылмыстардың алдын алу мақсатында кешенді профилактикалық түсіндіру жұмыстары өткізілді. Бұл іс-шара тек жергілікті маңызы бар оқиға ғана емес, бүкіл елдегі киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастырудың маңызды бір буыны болып табылады. Іс-шара барысында банк карталарын, шоттарды және электрондық әмияндарды заңсыз пайдаланатын тұлғаларды анықтау мен олардың әрекеттерінің алдын алу мәселелеріне ерекше назар аударылды.

Аудан тұрғындары арасында алаяқтық схемаларының жылдан-жылға күрделеніп отырғаны алаңдаушылық туғызады. Жасанды зияткерлік, дип-фейк технологиялары мен әлеуметтік инженерия әдістерін пайдаланатын қылмыскерлер тәжірибесіз пайдаланушыларды айыра алмайтындай жетілдірілген схемалар қолданады. Қазақстан Қаржылық мониторинг агенттігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы елімізде кибералаяқтыққа байланысты тіркелген шағымдар саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға артқан. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша бұл көрсеткіш орта есеппен жоғары болып, Тұран ауданы да осы жалпы үрдістен тыс қалмаған.

Түсіндіру жұмыстары халық көп шоғырланатын орындарда, атап айтқанда, нарықтарда, мәдени орталықтарда, бекеттерде және ауданның орталық алаңдарында өткізілді. Шараны ұйымдастырушылар мақсатты аудиторияны барынша кең ауқымда қамту үшін жас адамдардан бастап қарт азаматтарға дейінгі топтармен жеке жұмыс жүргізді. Полиция қызметкерлері мен ауданның цифрлық сауаттылық мамандары бірлесіп дайындалған брошюралар мен ақпараттық материалдар таратылды, сонымен бірге жедел сұрақ-жауап сессиялары ұйымдастырылды.

Іс-шараның ерекше назар аудартатын тағы бір сипаты — оған Шымкент қаласының жастар арасында танымал азаматы, интернет желісінде белсенді блог жүргізіп жүрген Ғаниев Мұрат қатысуы болды. Мұрат Ғаниев — ондаған мың жазылушысы бар танымал блогер, оның мазмұны негізінен цифрлық сауаттылық, технологиялар және заманауи өмір салты тақырыптарына арналған. Ол тұрғындарға интернет-алаяқтықтан сақтану жолдары жөнінде нақты, түсінікті және практикалық ақпарат берді. Оның тілі жастарға да, үлкендерге де жеңіл қабылданды, себебі күрделі техникалық ұғымдарды қарапайым мысалдармен түсіндіру оның ерекше шеберлігі болып табылады. «Алаяқтар сіздің сенімділігіңізді емес, назарсыздығыңызды пайдаланады. Телефоннан немесе хаттан алған кез келген ақпаратты екі рет тексеріңіз», — деді ол шара барысында тыңдаушылармен бөліскен кеңесінде.

Профилактикалық шарада талданған негізгі қауіп-қатерлер арасында фишинг хаттары, жалған банк қолдау қызметі атынан жасалған қоңыраулар, криптовалюта инвестициялары бойынша алдау схемалары және әлеуметтік желілердегі жалған ұтыс лотереялары ерекше атап өтілді. Мамандар тұрғындарға банктің ресми нөмірлерін алдын ала жазып қоюды, СМС-кодтарды ешкімге хабарламауды және таныс емес сілтемелерге баспауды ескертті. Сондай-ақ ақшалай шығынға ұшыраған жағдайда дереу 102 нөміріне хабарласу қажеттілігі де алдын ала ескертілді.

Жергілікті билік өкілдері бұл іс-шараның бір реттік акция болмайтынын, ал ауданда жүйелі түрде жалғасатын профилактикалық жұмыстың бір бөлігі екенін атап өтті. Тұран ауданының әкімшілігі мектептерде, жоғары оқу орындарында және кәсіподақ ұйымдарында цифрлық қауіпсіздік бойынша тұрақты семинарлар өткізу жоспарлана отырғанын хабарлады. «Біздің мақсатымыз — аудан тұрғынының әрқайсысы өзін интернетте де, нақты өмірде де қорғай алатындай сауатты болуы», — деп атап өтті ауданның құқық қорғау органдарының өкілі.

Іс-шараға қатысқан тұрғындардың пікірлері де мақтанышты: «Бұрын мен де интернетке сенімді едім, енді не нәрсеге назар аудару керегін білемін» деп айтты бір тұрғын. Қарт ана болса: «Ұлым осындай нәрселерден сақтан деп айтатын, енді маған өзіме де түсінікті болды», — деп ризашылығын білдірді. Осы сөздер шараның тек ресми мазмұнда ғана емес, адами деңгейде де нәтиже бергенін дәлелдейді.

Жалпы алғанда, Тұран ауданында өткізілген бұл профилактикалық іс-шара — цифрлық сауаттылықты жан-жақты арттырудың нақты, тиімді үлгісі. Блогерлер мен азаматтық белсенділердің мемлекеттік органдармен бірлескен жұмысы — қоғамдық сенімді нығайтудың және ақпаратты кеңінен таратудың заманауи жолы. Интернет-алаяқтықпен күрес — бұл жеке адамның немесе бір органның ғана жауапкершілігі емес, барлық қоғамның бірлескен күш-жігерін талап ететін ортақ міндет. Аудандық бастаманы облыс, ал кейін елдік деңгейге шығару — осы жолдағы маңызды қадам болып табылады.