Шымкент қаласының бірқатар тұрғындары соңғы апталарда өзіне таныс көше бойындағы суреттің өзгергенін байқады — тіректерге созылған сым-кабельдер бригадалар тарапынан алынып тасталып жатыр. Бұл жұмыстар әлеуметтік желілерде дереу резонанс тудырып, тұрғындар арасында алаңдаушылық пен сұрақтарды туындатты. 22 шілде 2026 жыл күні қалалық атқарушы орган осы мәселеге қатысты ресми түсіндірме берді: кабельдерді демонтаждау жұмыстары заңсыз орналастырылған байланыс желілерін ретке келтіру және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында жүргізіліп жатқандығы мәлім болды.

Мәселенің тамыры өткен жылға барып тіреледі. 2025 жылы жүргізілген жоспарлы тексеру барысында инспекторлар Шымкент көшелеріндегі сыртқы жарықтандыру тіректеріне интернет-провайдерлердің кабель желілерін заңсыз орналастырғанын анықтады. Тексеру нәтижелері бойынша бұзушылықтардың ауқымы айтарлықтай кең болып шықты: ондаған километр кабель желілері инженерлік нормалар мен қауіпсіздік талаптарын мүлдем сақтамай тартылған. Кейбір тіректерде кабельдер бір-бірімен шатасып, ілулі тұрған, ал жер бетінен тым төмен жерде орналасқан сымдар жаяу жүргіншілерге де қауіп төндіретін.

Маман-электриктердің пікірінше, мұндай тәртіп бұзушылықтар жай ғана эстетикалық мәселе емес. Шымкенттегі сертификатталған электр монтажшысы Бауыржан Сейтқали: "Жарықтандыру тіректері белгілі бір жүктемеге есептелген. Оларға қосымша кабельдер заңсыз іліп тастаса, тіректің механикалық беріктігі бұзылады. Желдетілмеген жинақталған кабельдер қызып кетуі мүмкін, ал бұл өрт қаупін арттырады. Жауын-шашын кезінде ашық орналасқан қосылыстар тоқ соғу жағдайларына жол ашады," — деп атап өтті. Осы тұрғыдан алғанда, демонтаж жұмыстары тек тәртіпті сақтау шарасы емес, тікелей адам өміріне байланысты мәселе болып табылады.

Жергілікті атқарушы орган провайдерлерге бірден демонтажға шықпады. 2025 жылдың қараша айында барлық байланыс операторларына ресми ескертулер жіберіліп, заңсыз орналастырылған желілерді өз күштерімен алып тастау немесе баламалы инфрақұрылымға, атап айтқанда жерасты арналарына немесе арнайы кабель тіректеріне көшіру мүмкіндігі ұсынылды. Бұл — заңнаманың талаптарына сәйкес берілген ресми мерзім. Байланыс саласының регулятивтік практикасында мұндай алдын ала ескерту беру және мерзім белгілеу тәртібі кең қолданылады. Оператор тарапынан уақытылы жауап болмаса ғана, мәжбүрлі демонтажға жол ашылады.

Ескерту мерзімі аяқталғаннан кейін жағдай екі жаққа бөлінді. Бірқатар провайдерлер талаптарды дер кезінде орындап, кабельдерін өз еркімен алып тастады. Алайда кейбір операторлар белгіленген мерзімді елемеді. Бұл жағдайда заңнама атқарушы органға мәжбүрлі демонтаж жүргізуге құқық береді. Нақ осы уақытта Шымкент тұрғындарының әлеуметтік желілердегі наразылығы өршіді: интернет байланысы үзіліп қалған үй-жайлардың иелері бригадалар жұмысын бейне камераға түсіріп, таратты. Наразылықтың бір бөлігі негізді болды — бірден интернет байланысынан айрылу ыңғайсыздық туғызды. Алайда мамандар тұрғындарды ыңғайсыздықтың уақытша екенін, провайдерлердің жаңа инфрақұрылымға ауысуы бірнеше күн ішінде шешілетінін еске салды.

Шымкенттің телекоммуникация нарығы соңғы он жылда қарқынды дамып келеді. Қаладағы интернет абоненттерінің саны 2016 жылмен салыстырғанда үш есеге өскен, ал бәсекелестік нарыққа жаңа операторларды тартуды жылдамдатқан. Осы тез өсу кезеңінде кейбір провайдерлер инфрақұрылымды жедел кеңейту мақсатында заңи рәсімдерді айналып өтіп, тіректерге рұқсатсыз кабель тартқан. Алғашқы жылдары бақылау тетіктерінің жеткіліксіздігі мұндай тәжірибенің кең тарауына жол берді. Бүгінгі демонтаж — осы ретсіздіктің жиналып қалған салдары.

Тұрғындардың бір бөлігі жұмыстардың нақты мақсаты туралы күмәнмен қарады. "Неге дәл қазір? Бізге ешкім алдын ала ескертпеді," — деп жазды бір пайдаланушы. Бірақ атқарушы орган өкілдерінің айтуынша, ескертулер провайдерлерге жіберілген, тұрғындарға жеке хабарлама жіберу заңнамалық міндеттеме болып табылмайды. Болашақта мұндай жағдайлардың алдын алу үшін провайдерлерге арналған ақпараттық хабарламаларды тұрғындарға да жеткізу практикасын енгізу мүмкіндігі талқылануда.

Демонтаж жұмыстарының аяқталуымен бір мезгілде операторларға жаңа стандарттарға сәйкес инфрақұрылым орнату мүмкіндігі ұсынылады. Жер асты кабель арналары, арнайы бекітілген кабель тіректері — осылар болашақтың шешімі. Бұл тәсіл тек қауіпсіздікті ғана емес, қала көрінісін де жақсартады. Шымкент соңғы жылдары жергілікті инфрақұрылымды заманауи талаптарға сай жаңарту бағытында бірқатар ауқымды жобалар жүзеге асырып келеді. Телекоммуникация саласындағы тәртіпке қол жеткізу де осы ауқымды реформаның бір бөлігі болып табылады. Тұрғындарға уақытша ыңғайсыздық туғызып жатқан бұл шаралар ұзақ мерзімді перспективада қаланың байланыс инфрақұрылымын қауіпсіз, заңды және тиімді негізде дамытуға жол ашады.