18 шілде 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ең ірі қала — Шымкентте медицина саласында маңызды жаңалық орын алды: №1 қалалық клиникалық ауруханасында инсульттың ерте диагностикасына арналған жасанды интеллект жүйесі іске қосылды. Бұл технология қазірдің өзінде дәрігерлерге диагноз қоюды едәуір жеделдетіп, науқастардың өмірін сақтауға нақты үлес қосып жатыр.

Жасанды интеллект медицинаға енуі — бүкіл әлемдегі жаһандық үрдіс. Алыс жатқан мемлекеттер — АҚШ, Германия, Жапония — бұл технологияны жылдар бұрын клиникалық практикаға енгізе бастаған болатын. Қазақстан да осы бағытта белсенді қадам жасады. Денсаулық сақтау министрлігінің деректері бойынша, елімізде жыл сайын инсульттан шамамен 40 мың адам зардап шегеді. Шымкент қаласының өзінде бұл сан жылына үш мыңнан асады. Инсульт — өлімге де, мүгедектікке де алып келетін қауіпті ауру. Алайда медицина ғылымы дәлелдегендей, уақтылы қойылған диагноз мен дер кезінде басталған ем науқастың болашағын түбегейлі өзгерте алады. Дәл осы себепті жаңа технологияның ауруханада пайда болуы медицина қауымдастығы тарапынан үлкен қолдау тауып отыр.

Жасанды интеллект жүйесінің іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін 59 жастағы Шымкент тұрғыны Қобей Алдановтың мысалынан айқын байқауға болады. Ол қолдары мен аяқтарының ұйып қалғанын сезіп, дереу медициналық көмекке жүгінді. Ауруханаға жеткізілген соң компьютерлік томография жасалды, ал алынған суреттерді жасанды интеллект жүйесі талдады. Нәтижесінде дәрігерлер диагнозды айтарлықтай жылдам растап, емді кешіктірмей бастай алды. «Қолдарым мен аяқтарымның ұйып бара жатқанын сездім. Мені ауруханаға алып келді. Диагнозды тез қойды, бірден ем басталды. Қазір жағдайым жақсы, айтарлықтай жақсарды», — деп бөлісті Қобей Алданов. Оның сөздері — жаңа жүйенің тек техникалық жаңашылдық емес, нақты өмірлік нәтиже беретін шешім екенін дәлелдейді.

№1 қалалық клиникалық ауруханасының компьютерлік томография дәрігері Қанат Бекетаев жасанды интеллект жүйесінің артықшылықтарын кәсіби тұрғыдан бағалайды. «Жүйе дереу байқалмайтын өзгерістерді анықтауға көмектеседі. Бұрын бұған көп уақыт кететін, кейде консилиум жинау қажет болатын. Енді мұндай өзгерістерді әлдеқайда жылдамырақ анықтауға болады», — дейді ол. Шынында да, инсульт диагностикасындағы уақыт мәселесі — тіршілік пен өлім арасындағы нәзік шекара. Медицина ғылымында «алтын сағат» деген ұғым бар: инсульт белгілері пайда болғаннан кейінгі алғашқы бір-төрт сағат ішінде дұрыс ем басталса, мидағы зақым ең аз шығынмен шектелуі мүмкін. Жасанды интеллект дәл осы маңызды кезеңде дәрігердің ең сенімді серіктесіне айналуда.

Ауруханының бас дәрігері Бақытжан Позилов инсульттың жасарып бара жатқан тенденциясына алаңдаушылық білдіреді. «Егер бұрын инсульт 60 жастан асқандарда жиі кездескен болса, бүгінде бұл ауру «жасарып» барады. Неғұрлым ерте диагноз қойылып, ем басталса, науқасты аман сақтап, мүгедектікке ұшырамауына жол берудің мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады. Жаңа технология медициналық көмекті неғұрлым жедел етуге септігін тигізеді», — деп атап өтті ол. Соңғы жылдары жас мамандар арасында да инсульт жағдайлары тіркеліп жатыр, бұл мәселенің өткірлігін одан әрі арттырады. Мамандардың пікірінше, қоршаған орта факторлары, стресс, дұрыс тамақтанбау мен физикалық белсенділіктің төмендеуі инсульттың ертерек дамуына ықпал етеді.

Жасанды интеллект жүйесінің диагностикадағы мүмкіндіктері тек инсультпен шектелмейді. Жақын арада бұл технологияны ультрадыбыстық диагностика мен эндоскопия салаларына да енгізу жоспарлануда. Бұл басқа ауыр аурулардың — ісіктердің, ішкі мүше патологияларының — ерте сатыда анықталуына мүмкіндік береді. Медицина мамандары бұл бағытты болашақта Қазақстанның бүкіл аумағына кеңейтуді мақсат етіп отыр. Денсаулық сақтау саласының цифрланды жолы ашылса, аймақтардағы науқастар да уақтылы және сапалы диагностика ала алады. Бұл ауылдық жерлерде және шалғайдағы өңірлерде тұратын тұрғындар үшін ерекше маңызды, өйткені онда мамандандырылған дәрігерлердің саны шектеулі.

Қоғам тарапынан да жаңа технологияға қызығушылық пен оң баға айтылып жатыр. Әлеуметтік желілерде Шымкент тұрғындары жасанды интеллект жүйесінің медицинаға енгізілуін жақтайтын пікірлерін білдіруде. Бірқатар азаматтар бұл жаңалықты өз отбасы мүшелерінің де пайдалана алатынына сеніммен қарайды. Сарапшылар да технологияның тиімділігін атап өтеді. Цифрлық медицина саласының зерттеушілері жасанды интеллектінің дәрігер тәжірибесін алмастырмайтынын, бірақ оны елеулі түрде жетілдіретінін баса айтады. Бұл — адам мен машина интеллектісінің оңтайлы үйлесімі.

Шымкентте жасанды интеллект жүйесінің іске қосылуы — Қазақстан денсаулық сақтау жүйесі үшін кезекті маңызды қадам. Бүгінде технология бірнеше медициналық мекемеде қолданылып жатыр, алдағы уақытта оны кеңейту жоспарлануда. Бұл бастама — тек бір қаланың жетістігі ғана емес, бүкіл ел медицинасының дамуының айқын белгісі. Жасанды интеллект енгізу арқылы Қазақстан диагностика сапасын жақсартып, ауру ауыртпалығын азайтуға және халықтың өмір сүру сапасын арттыруға нақты мүмкіндік алып отыр. Шымкенттің бастамасы басқа қалалар мен аймақтар үшін де үлгі болып, ұлттық денсаулық сақтаудың жаңа беті ашылуына жол ашады деген сенім бар.