2026 жылдың 14 қыркүйегінде Шымкент қаласының тіркеу органдары маңызды статистикалық деректерді жариялады: ағымдағы жылдың алғашқы сегіз айында қалада 17 мыңнан астам туу туралы куәлік берілді. Олардың 15 мыңы — яғни басым көпшілігі — цифрлық форматта ресімделген. Бұл көрсеткіш Қазақстандағы электрондық мемлекеттік қызметтердің дамуы жолындағы елеулі табыс болып табылады және елдің цифрландыру саласындағы ірі қалаларының бірі ретінде Шымкенттің беделін одан әрі нығайтады.

Бұл жетістіктің маңызын толық бағалау үшін бірнеше жыл бұрынғы жағдайға оралу керек. 2019–2020 жылдары туу туралы куәлікті алу үшін жаңа ата-аналар ЦОН-ға, яғни халыққа қызмет көрсету орталығына міндетті түрде барып, кезекте отыратын. Бала туғаннан кейінгі алғашқы күндерде шаршаған ата-аналар үшін бұл айтарлықтай күрделі міндет болды. Пандемия кезеңі цифрландыру процесін едәуір жеделдетіп жіберді: адамдар мекемелерге барудан аулақ болуға мәжбүр болды, ал мемлекет онлайн қызметтерді кеңейтуге кірісті. Дәл сол кезеңде электрондық үкімет порталы арқылы туу туралы куәлік алу мүмкіндігі заңды түрде бекітіліп, іс жүзінде енгізіле бастады. Шымкент осы бағытта алдыңғы қатарда болды.

Бүгінде туу туралы куәлікті онлайн ресімдеудің бірнеше тәсілі бар. Ата-аналар egov.kz электрондық үкімет порталы арқылы өтінім бере алады, SMS хабарлама жіберу арқылы проактивті форматта қызметті алуға мүмкіндік бар, сонымен қатар екінші деңгейлі банктердің мобильді қосымшалары — Kaspi, Halyk, Freedom Bank сияқты платформалар — да осы қызметті ұсынады. Шымкент қаласының тіркеу органдары жетекшісі Назгүл Сейітқалиқызының айтуынша, жүйенің ыңғайлылығы ата-аналарды цифрлық тәсілді таңдауға итермелейтін негізгі фактор болып табылады: «Бала дүниеге келгеннен кейін ата-аналарға физикалық жағынан шаршамай-ақ, үйден шықпай-ақ барлық қажетті құжаттарды ресімдеу мүмкіндігі туды. Бұл — нақты уақытты үнемдеу және нақты ыңғайлылық». Шын мәнінде, 2 мың адам ғана дәстүрлі жолмен ЦОН-ға барғанын ескерсек, онлайн жүйеге деген халықтың сенімі мен бейімділігі айқын байқалады.

Цифрлық ресімдеу тек туу туралы куәлікпен шектелмейді. Куәлік алынғаннан кейін ата-аналар баланың дүниеге келуіне байланысты мемлекеттік жәрдемақыларды да онлайн режимінде ресімдей алады. Қазақстанда жаңа туған сәбиге берілетін бірреттік жәрдемақы мен ай сайынғы балаға күтім жасауға арналған төлемдер де электрондық жүйе арқылы тағайындалады. Осылайша, жаңа ата-аналар ЦОН-ға немесе басқа мекемелерге барудың қажеті жоқ — барлық процесс үйде, смартфон немесе компьютер арқылы аяқталады. Демографиялық саясат тұрғысынан бұл шара өте маңызды: мемлекет отбасыларға бала өсіруді ынталандыру үшін тек қаржылық қолдау ғана емес, сонымен бірге бюрократиялық кедергілерді де азайтуды мақсат тұтады.

Шетелде туылған балаларға қатысты жағдай да нақтыланған. Егер бала Қазақстаннан тыс жерде дүниеге келген болса, ата-аналар сол елдегі Қазақстан елшілігіне немесе консулдығына жүгіне алады. Балама ретінде Қазақстан аумағына оралғаннан кейін заңда белгіленген тәртіп бойынша тіркеу жүргізуге де болады. Бұл жағдайда шетел мемлекетінің уәкілетті органы берген туу фактісін растайтын құжат талап етіледі. Кейбір елдерде берілген құжаттарға апостиль қою және қазақ немесе орыс тіліне аудару қажет болуы мүмкін. Баланың туылғанынан бастап екі ай ішінде ата-аналар ЦОН-ға жеке өтінішпен жүгінуі тиіс. Заң талаптарын білу және уақтылы әрекет ету шетелде тұратын қазақстандық отбасылары үшін ерекше маңызды.

Сарапшылар Шымкент мысалын жалпы ұлттық деңгейде бағалай отырып, бұл үлгінің өзге өңірлер үшін де маңызды болғанын атап өтеді. Цифрлық басқару саласы бойынша сарапшы Берік Досмағамбет өз пікірін ортаға салды: «Шымкент — Қазақстанның үшінші мегаполисі. Мұнда 15 мың куәліктің онлайн ресімделуі — бұл тек сан емес, бұл халықтың санасының өзгергенінің айғағы. Адамдар мемлекеттік қызметтерге сенеді, цифрлық инфрақұрылымды қабылдады». Шымкенттің бұл тәжірибесі Алматы мен Астанадан кейін үшінші ірі қалада осындай деңгейге жеткенін дәлелдейді және өңірлік орталықтар мен шағын қалаларға да осы модельді енгізу үшін жол ашады.

Болашақта бұл бағыттың одан әрі дамитыны сөзсіз. Мемлекеттің «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында барлық өңірлерде онлайн қызметтердің үлесін арттыру жоспарланған. Жаңа туған нәрестені тіркеу процесін толығымен автоматтандыру, яғни ауруханадан деректерді тікелей тіркеу жүйесіне жіберу мүмкіндігі де зерделенуде. Ондай жағдайда ата-аналар өтінім де беруден босатылуы мүмкін — жүйе ауруханадан алынған деректер негізінде куәлікті автоматты түрде қалыптастырады. Бұл шынайы мағынадағы проактивті мемлекеттік қызмет болар еді. Шымкенттің 2026 жылғы статистикасы — осы ауқымды өзгерістің бір буыны, цифрлық мемлекеттің халықпен сенімді диалог орнатуының нақты куәсі.