14 қыркүйек 2026 жылы Шымкент университетінде ерекше бір кездесу өтті. Оны ерекше ететін — бұл жай лекция немесе семинар емес, қазіргі заманның ең өзекті мәселесіне — киберқауіпсіздікке — арналған тікелей диалог болды. Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы ұйымдастырған аталмыш ақпараттық іс-шара қыркүйек айының Кибермәдениет айы ретінде белгіленуі аясында өткізілді. Залда жиналған жүздеген студент пен оқытушы цифрлық кеңістіктегі жаңа қауіп-қатерлер туралы алғаш рет осынша толық және жүйелі түрде естіді.

Кибермәдениет айы — бұл жыл сайын қыркүйекте өткізілетін халықаралық бастама. Оның мақсаты — жалпы қоғамның, соның ішінде жастардың интернет қауіпсіздігі туралы хабардарлығын арттыру. Қазақстан бұл бастамаға белсене қосылып келеді, себебі ел бойынша киберқылмыс деңгейі жылдан жылға өсіп отыр. Ұлттық киберқауіпсіздік комитетінің деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанда тіркелген интернет алаяқтығы жағдайларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға артты. Оңтүстік Қазақстан облысы мен Шымкент қаласы бұл статистикада ерекше орын алады: мұнда жас аудитория, яғни студенттер мен мектеп оқушылары алаяқтардың негізгі нысанасына айналып отыр. Дәл осы себептен Шымкент қаласының Цифрландыру басқармасы білім беру ұйымдарымен бірлесіп, алдын алу жұмыстарын жандандыруға шешім қабылдады.

Іс-шараға Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасы басшысының орынбасары Ернұр Қырғызбаев арнайы қатысты. Ол студенттер мен оқытушыларға цифрлық қауіпсіздіктің негіздерін, интернет кеңістігіндегі жаңа қауіп-қатерлерді және олардан қорғану жолдарын нақты мысалдармен түсіндірді. «Бүгінгі жастар цифрлық ортада туып өскен ұрпақ. Олар смартфонды, интернетті өздерінің табиғи ортасы ретінде қабылдайды. Алайда бұл орта да қауіпті болуы мүмкін — тура нақты өмірдегідей. Біздің міндетіміз сол қауіпті уақтылы таныту» — деді Қырғызбаев өз сөзінде. Шынында да, цифрлық сауаттылық бүгінде тек техникалық білім емес, өмірде аман-есен жүру үшін қажетті негізгі дағды болып табылады.

Кездесуге Шымкент қаласы Полиция департаментінің Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілдері де шақырылды. Полиция капитандары Ердаулет Ералиев пен Бахытжан Бекбаев интернет алаяқтығының ең кең тараған түрлерін, жеке деректерді қорғаудың практикалық тәсілдерін, фишингтік хабарламаларды қалай ажырату керектігін және күмәнді сілтемелерден сақтану жолдарын егжей-тегжейлі баяндады. «Адамдар көбінесе «менің телефонымда ештеңе жоқ, мені алдауға не бар» деп ойлайды. Бірақ сіздің контактілеріңіз, суреттеріңіз, банктік қосымшаларыңыз — бұлардың барлығы алаяқтар үшін асыл қазына» — деп атап өтті капитан Ералиев. Оның сөзінше, соңғы жылдары «романтикалық алаяқтық» және жалған инвестициялық платформалар арқылы жасалатын қылмыстар ерекше өсіп кетті, ал жәбірленушілердің арасында жастар үлесі барған сайын артып отыр.

Кездесудің ең белсенді бөлімі — сұрақ-жауап сессиясы болды. Студенттер тек теориялық білім алумен шектелмей, өздерін мазалаған нақты жағдайларды да ортаға салды. Бір студент жуырда танымал мессенджерде «ұтыс ұтып алдыңыз» деген хабарлама алғанын, бірақ өзі байқаусызда жеке деректерін беріп қоя жаздағанын айтты. Мамандар бұл жағдайды тікелей талдап, тиісті қорытынды жасауға көмектесті. Оқытушылардың да белсенділігі жоғары болды: олар жастарды осындай қауіп-қатерлерден қорғауда мұғалімнің рөлі қандай болуы керектігі жайлы сұрақтар қойды. Мамандардың жауабы айқын болды: отбасы, мектеп және мемлекет бірігіп әрекет еткенде ғана нәтижеге қол жеткізуге болады.

Іс-шараның маңызы тек осы бір кездесумен шектелмейді. Бұл — жүйелі жұмыстың бір бөлшегі. Шымкент Цифрландыру басқармасы 2026 жылы қала бойынша жиырмадан астам білім беру ұйымында осыған ұқсас кездесулер өткізуді жоспарлап отыр. Мақсат — жастардың цифрлық сауаттылығын арттырып, кибергигиена мәдениетін қалыптастыру. Сарапшылар атап өткендей, ең тиімді қорғаныс — бұл техникалық бағдарлама немесе антивирус емес, адамның өз ақылдылығы мен хабардарлығы. «Брандмауэр адамның ойлауын алмастыра алмайды» — деп қорытты Бекбаев өз сөзін, және бұл тезис залда отырған барлық тыңдаушылардың есінде ұзақ сақталатыны сөзсіз.

Дүние жүзі тәжірибесіне қарасақ, Эстония, Финляндия және Сингапур сияқты елдер мектеп бағдарламасына киберқауіпсіздік пәнін ерте енгізу арқылы интернет алаяқтығы деңгейін айтарлықтай төмендеткен. Қазақстан да осы бағытта елеулі қадамдар жасап жатыр: 2025 жылы қабылданған «Цифрлық Қазақстан — 2030» стратегиясы шеңберінде кибербілім беруді кеңейту арнайы басымдыққа жатқызылды. Шымкенттегі бұл кездесу — аталмыш стратегияның нақты жерге жеткен, практикалық тұрғыда іске асқан бір көрінісі.

Залдан шыға беріс студенттердің беттерінде ойланушылық байқалды. Олардың кейбірі мамандармен жеке сөйлесіп, байланыс телефондарын алды. Бұл — ең жақсы нәтиже. Ақпарат жеткенде, хабардарлық туғанда, ал хабардарлық іс-қимылға ұласқанда ғана қауіпсіздік қамтамасыз етіледі. Шымкент университетіндегі бұл кездесу дәл сол ізгі мақсатқа бір қадам жақындатты деп сеніммен айтуға болады. Ал қыркүйектің осы кибермәдениет айы жастар жадында тек іс-шара ретінде емес, санадағы маңызды өзгерістің басы ретінде қалуы тілек.