Бүгінгі таңда интернеттің күнделікті өмірімізге терең енуімен бірге онлайн-алаяқтық пен киберқылмыстың да қарқынды өсіп жатқаны жасырын емес. Осы өзекті мәселеге жауап ретінде 17 қыркүйек 2026 жыл күні Шымкент қаласында «Киберқауіпсіздік күні: цифрлық гигиена және деректерді қорғау технологиялары» атты қалалық форум-семинар өтеді. Іс-шараны ұйымдастырушы — қаланың цифрландыру басқармасы. Форум «Көрме» орталығында сағат 10:00-ден 17:00-ге дейін жалғасады және оның негізгі аудиториясы — студенттер мен жастар.

Бұл форум кездейсоқ пайда болған жоқ. Соңғы бірнеше жылда Қазақстанда киберқылмыс деңгейі айтарлықтай өсті. Ұлттық деректерге сүйенсек, 2024-2025 жылдар аралығында елімізде интернет-алаяқтыққа байланысты тіркелген істер саны 40 пайызға дерлік артты. Жәбірленушілердің басым бөлігі — жас адамдар, яғни 18-ден 35 жасқа дейінгі азаматтар. Олар әлеуметтік желілерде, мессенджерлерде және онлайн-дүкендерде алданып, жыл сайын миллиардтаған теңгені жоғалтып отыр. Бұл статистика мемлекет тарапынан жүйелі цифрлық сауаттылық жұмысының жүргізілуін талап етеді.

Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және 1 миллионнан астам тұрғыны бар өңір орталығы. Республиканың оңтүстігіндегі жастар санының жоғары болуы осы аймақта цифрлық қауіпсіздік мәселесін ерекше өзекті етеді. Қала цифрландыру басқармасының бастамасымен өткізілетін форум — бұл жай ғана бір рет болатын іс-шара емес, жастардың интернеттегі сауаттылығын арттырудың жүйелі стратегиясының бөлігі. Биылғы форум — осы бағыттағы кезекті маңызды қадам.

Форумда қатысушылар интернет-алаяқтардан өзін қалай қорғауға болатынын, киберқауіптерді қалай тануды, жеке деректерді сақтауды және цифрлық қауіпсіздік ережелерін сақтауды үйренеді. Бағдарламада сарапшылардың баяндамалары, практикалық семинарлар, интерактивті онлайн-квиз, нетворкинг сессиялары мен сыйлықтар ұтысы қарастырылған. «Бүгінгі жас адам цифрлық ортада өте жиі уақыт өткізеді, бірақ сол ортаның қауіп-қатерлерін өте аз біледі. Форум — осы олқылықты толтырудың нақты мүмкіндігі», — дейді цифрландыру басқармасының өкілі.

Іс-шараның сыйлық қорына ерекше назар аудару керек. Бірінші орын иегері iPhone 16 смартфонын алады, екінші орынға — сымсыз құлаққаптар, үшінші орынға — смарт-сағат тағайындалған. Сонымен қатар барлық белсенді қатысушыларға қосымша сыйлықтар мен естелік заттар берілмек. Сарапшылар бұл сыйлықтардың тізімінің де символикалық мәні бар екенін атап өтеді: форумда берілетін заттардың бәрі — цифрлық технологияға тікелей байланысты гаджеттер. «Жастарды тартудың ең тиімді жолы — олардың тілімен сөйлесу. Яғни тек лекциялар ғана емес, ойын элементтері мен жарыстар да қажет», — деп түсіндіреді IT-саласының маманы Аманғали Сейітов.

Дүние жүзілік тәжірибе де осыны дәлелдейді. Еуропа, Жапония, Сингапур сияқты елдер жастарға арналған киберқауіпсіздік форумдарын жыл сайын ұйымдастырады және мұндай іс-шаралар жастардың онлайн-алаяқтыққа ұшырау деңгейін айтарлықтай төмендететіні ғылыми зерттеулермен дәлелденген. Мысалы, Эстонияда мектеп оқушыларына арналған «Цифрлық сауаттылық» бағдарламасы іске қосылғаннан кейін жастар арасындағы киберқылмыс құрбандарының саны бес жылда 35 пайызға азайды. Шымкент форумы да осындай оң нәтижеге жол ашатын бастама ретінде бағаланады.

Жергілікті тұрғындар мен жастардың форумға деген қызығушылығы жоғары. Алдын-ала тіркелу сілтемесі таратылғаннан бері қысқа уақыт ішінде жүздеген адам өтінімін қалдырды. Шымкенттің бірнеше жоғары оқу орны форумды ресми түрде қолдап, студенттерін қатысуға шақырды. «Мен жеке деректерімді қалай дұрыс қорғауды білгім келеді. Достарымның бірі жуырда онлайн-алаяқтыққа ұшырады, сондықтан бұл тақырып маған өте маңызды», — дейді форумға тіркелген университет студенті Айгерім Нұрланқызы.

Форумның перспективасы тек бір күндік іс-шара деңгейімен шектелмейді. Цифрландыру басқармасы бұл бастаманы жыл сайынғы дәстүрлі іс-шараға айналдыруды жоспарлап отыр. Болашақта форум аясында мектеп оқушыларына арналған жеке секциялар, кәсіпкерлер мен мемлекеттік қызметкерлерге арналған арнайы семинарлар өткізілмек. Бұл жоспар аймақтық деңгейде цифрлық мәдениетті жүйелі қалыптастырудың алғашқы, бірақ нақты белгісі болып табылады. Сонымен қатар Шымкент тәжірибесі Қазақстанның басқа қалалары үшін де үлгі бола алады: мемлекет пен жастардың ынтымақтастығы арқылы ғана цифрлық қауіпсіздікті кең ауқымда қамтамасыз ету мүмкін болады. 17 қыркүйектегі форум — осы ұзақ жолдың маңызды, сенімді бастауы.