Шымкент қаласының №1 қалалық клиникалық ауруханасында тағы бір тарихи оқиға орын алды — бүйрек трансплантациясы бойынша 255-ші операция сәтті аяқталды. 2026 жылдың 24 қыркүйегінде жасалған бұл хирургиялық араласу Қазақстанның оңтүстік өңірінде трансплантология саласының қарқынды дамып келе жатқанының айқын дәлелі болып табылады. Операция барысында созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінің терминалдық сатысында жүрген науқасқа туысқан донордан алынған орган сәтті егілді.

Операцияға дейін науқас ер адам бірнеше жыл бойы диспансерлік есепте тұрып, гемодиализ процедурасынан өтіп келген. Гемодиализ — бүйрек қызметін жасанды жолмен алмастыратын ауыр процедура, ол науқастың өміріне бақылау орнатады: аптасына үш-төрт рет бірнеше сағат бойы аппаратқа жалғанып отыру — бұл жоғары психологиялық және физикалық ауыртпалық. Трансплантация осы науқас үшін жаңа өмірдің есігін ашты.

Ауруханың бас хирургы Ерлан Сейітқалиевтің айтуынша, операция алдында донор да, реципиент те медициналық хаттамалар талап ететін барлық тексерулерден өтті. "Біз ешқандай кездейсоқтыққа жол бермейміз. Тканьдердің үйлесімділігі, қанның топтасуы, иммундық жүйенің жауаптылығы — осының барлығын мұқият зерттейміз. 255-ші операция — бұл жай сан емес, бұл 255 адамның судан тартып алынған өмірі", — деді ол. Операция аяқталысымен донор да, реципиент те реанимация және қарқынды терапия бөліміне ауыстырылды. Қазіргі уақытта екеуінің де жағдайы тұрақты деп бағаланып, егілген бүйрек қызмет ете бастаған.

Трансплантология — қазіргі заманғы медицинаның ең күрделі және жауапты салаларының бірі. Бүйрек трансплантациясы — дүние жүзінде ең жиі жасалатын мүше ауыстыру операциясы. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, жыл сайын бүкіл әлемде 95 000-нан астам бүйрек трансплантациясы жасалады, алайда бұл мұқтаж адамдардың санын толық жаппайды. Тек Қазақстанда ғана диализге мұқтаж науқастар саны соңғы он жылда екі еседен астам өскен. Денсаулық сақтау министрлігінің есебіне сәйкес, елде созылмалы бүйрек аурулары жыл сайын жаңа жағдайлармен толығып отырады және оның маңызды себептерінің бірі — қант диабеті мен гипертония ауруларының таралуы.

Шымкенттегі №1 қалалық клиникалық аурухана Оңтүстік Қазақстан аймағындағы трансплантологияның негізгі орталығына айналды. Мұнда бүйрек трансплантациясы бағдарламасы жиырма жылдан астам уақыт бойы жүзеге асырылып келеді. Алғашқы операциялар тек шетелдік мамандардың қатысуымен жасалса, бүгінде барлық хирургиялық команда — жергілікті, қазақстандық дәрігерлерден тұрады. Бұл — еліміздің медициналық кадр мектебінің нығайғандығын, трансплантология саласындағы ғылыми-тәжірибелік базаның бекемделгенін білдіреді. Аурухана бас дәрігерінің орынбасары Гүлнар Омарова: "Бұл 255-ші операция — бізге тоқтамауды, алға жылжуды бұйыратын рух. Командамызда жас хирургтар бар, олар жыл санап шеберліктерін арттырып келеді. Алдағы жылдары жылдық трансплантациялар санын екі еселеуді жоспарлап отырмыз", — деп атап өтті.

Туысқан донорлық — Қазақстандағы трансплантацияның негізгі үлгісі болып қалып отыр. Тірі донордан мүше алу кадавралық донорлыққа қарағанда бірқатар артықшылықтар береді: операция алдын-ала жоспарланады, тіндердің үйлесімділігі жоғарырақ болады, орган суық ишемия кезеңін азырақ өткереді. Алайда сарапшылар кадавралық донорлық жүйесін де дамыту қажеттігін үнемі алға тартады. Трансплантолог-хирург Асқар Жаңабеков бұл мәселеге байланысты: "Туысқандар арасындағы донорлық — ізгілік, бірақ ол барлық науқасты қамти алмайды. Кадавралық донорлықты кеңейтпесек, диализде жүрген мыңдаған адамдар операцияны күте-күте өмірден озуы мүмкін. Қоғамдық сананы өзгерту — бүгінгі күннің басты міндеті", — деп ескертеді.

Қоғамдық реакция да назар аудармай қоймайды. Шымкент тұрғындары, денсаулық сақтау саласының белсенділері бұл жетістікті әлеуметтік желілерде жылы қарсы алды. "Бізде осындай мамандар бар екенін мақтанышпен айтамын", "Донорларға — шексіз алғыс, олар өмір сыйлайды" деген пікірлер жиі кездесті. Оңтүстік Қазақстан облысы денсаулық сақтау басқармасының өкілдері де операцияның сәтті аяқталуын ресми түрде растап, трансплантология орталығының жұмысын жоғары бағалады.

Медицина тарихына үңілсек, 1954 жылы АҚШ-та жасалған алғашқы сәтті бүйрек трансплантациясынан бері бұл сала ғаламат жол жүрді. Иммуносупрессивті препараттардың дамуы, хирургиялық техниканың жетілуі — осының барлығы трансплантацияны таңдаулы бірнеше орталықтың ғана емес, жалпыға бірдей қолжетімді емдеу әдісіне айналдырды. Қазақстан да бұл жаһандық үрдістен сырт қалмай, өз жолымен табанды қадамдар жасауда. Шымкенттегі 255-ші операция — жай хроника жазбасы емес, бұл елімізде медициналық ғылым мен адамгершіліктің бірге өрлеп келе жатқанының тірі куәсі. Донордың өз денесінің бір бөлігін туысқанына сыйлауы — бұл ең биік адами ерлік, ал дәрігерлердің шеберлігі мен адалдығы сол ерлікті нәтижеге жеткізеді.