24 қыркүйек 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінің іскерлік орталығы — Шымкент қаласында Қазақстан-Венгрия бизнес-форумы өтті. Бұл кездесу екі елдің кәсіпкерлік өкілдерін, мемлекеттік органдар мен даму институттарының басшыларын бір шаңырақ астына жинап, өзара тиімді ынтымақтастықтың жаңа мүмкіндіктерін айқындауға бағытталды. Форум аясында өнеркәсіп, агроөнеркәсіп кешені, технологиялық ынтымақтастық және бірлескен кәсіпорындар құру мәселелері жан-жақты талқыланды.

Қазақстан мен Венгрия арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас 1992 жылы орнатылған. Соған қарамастан, екі ел арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық соңғы жылдарға дейін белсенді сипат алмады. Алайда 2022 жылдан бастап Орта Азия мен Еуропа арасындағы логистикалық дәліздердің маңызы артып, Венгрия Қазақстанмен стратегиялық байланыстарды нығайтуға бет бұрды. Бүгінгі таңда екі ел арасындағы тауар айналымы жылына 200 миллион еуродан асып отыр, алайда сарапшылар бұл көрсеткіштің нақты мүмкіндіктердің тек бестен бір бөлігі ғана екенін атап өтеді. Дәл осы алшақтықты жою мақсатында ұйымдастырылған Шымкент форумы екі ел үшін де стратегиялық маңызға ие болды.

Форум барысында Шымкент қаласының өнеркәсіптік және инвестициялық әлеуеті кеңінен таныстырылды. Шымкент — Қазақстанның үшінші мегаполисі ретінде 1,3 миллионнан астам халқы бар, дамыған өнеркәсіптік базасы мен қолайлы географиялық орналасуы бар қала. Орта Азия мен Ресей, Қытай бағыттарын байланыстыратын транзиттік торабта орналасқан бұл өңір инвесторлар үшін айрықша тартымды. Қалада химия, фармацевтика, тамақ өнеркәсібі және металлургия салаларында ірі кәсіпорындар жұмыс істейді. Кәсіпкерлерге арналған салықтық жеңілдіктер, еркін экономикалық аймақтар шеңберіндегі преференциялар мен мемлекеттік қолдаудың кешенді шаралары инвестициялық ортаны одан әрі жақсартуда. «Шымкент — бұл тек Қазақстанның оңтүстік қақпасы ғана емес, бүкіл Орта Азияға кіретін стратегиялық нүкте. Біз венгер серіктестеріміздің осы мүмкіндікті толық бағалайтынына сенімдіміз», — деді форумда сөз алған қала әкімінің орынбасары Нұрлан Сейтқали.

Талқылаудың басты бағыттарының бірі — агроөнеркәсіп кешені болды. Венгрия — Еуропадағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің ірі экспорттаушыларының бірі және жоғары сапалы ауыл шаруашылығы техникасы мен технологияларын жасаушы ел. Қазақстан болса, экспорттық агроөнімдерді өңдеу және оның қосылған құнын арттыру бағытында белсенді жұмыс жүргізуде. Форумда венгер компанияларының тамақ өңдеу жабдықтарын жеткізу, тұқым шаруашылығы мен тыңайтқыш өндірісіндегі технологиялар бойынша бірлескен жобаларды жүзеге асыру мүмкіндіктері нақты қарастырылды. «Біз Шымкент кәсіпкерлерімен үш перспективалы бағыт бойынша алдын-ала келісімге келдік: жемшөп өндіру, ет өңдеу және сүт өнімдері индустриясы. Бұл — нақты нарықтық сұранысқа негізделген жобалар», — деп мәлімдеді венгер делегациясының жетекшісі, Будапешт Сауда палатасының вице-президенті Андраш Ковач.

Форум аясында өткізілген жеке кездесулерде екі жақтың кәсіпорын өкілдері жабдықтар мен өнімдерді жеткізу, технологиялық ынтымақтастық, инвестициялық ұсыныстар және бірлескен кәсіпорындар ашу мүмкіндіктері туралы пікір алмасты. Атап айтқанда, Шымкенттің ірі фармацевтикалық зауытының өкілдері венгер дәрілік препараттарын лицензиялы өндіруге қызығушылық танытты. Ал құрылыс материалдары саласындағы кәсіпорын басшылары венгер жабдықтарын сатып алу туралы шарт жасасуды бастауға дайындықтарын мәлімдеді. Оңтүстік Қазақстан кәсіпкерлер одағының басшысы Дінмұхамед Жақсыбеков бұл жайлы: «Бізге европалық технологиялар мен инвестициялар қажет. Венгриямен ынтымақтастық — тек сауда ғана емес, білім мен тәжірибе алмасу деген сөз. Форум осы диалогтың нақты бастамасы болды», — деді.

Венгер делегациясы Шымкенттің бірнеше кәсіпорнына барып, олардың өндірістік мүмкіндіктерімен жақын танысты. Мысалы, химия зауытының қуаттылығы мен шикізат базасы венгер өкілдерінде айрықша қызығушылық туғызды. Ортақ шикізат өңдеу жобаларының болашағы бар деп бағаланды. Сондай-ақ электроника мен машина жасау салаларындағы ынтымақтастық та стратегиялық тұрғыдан перспективалы деп танылды. Форумның осы практикалық бөлігі теориялық пікірталастан шындыққа айналдыратын «көпір» рөлін атқарды.

Сарапшылар форумның ұзақ мерзімді перспективасын оптимистік бағалауда. Қазақстан 2025 жылы «ЖЖК-2030» стратегиясы аясында жеңіл өнеркәсіп пен азық-түлік өндірісіне шетелдік инвестицияларды тарту мақсатын айқын белгілеген болатын. Венгрия тарапы да Орта Азиямен ынтымақтастықты Еуропалық Одақтың «Глобал Гейтвей» бастамасымен үйлестіре дамытуға ниетті. Экономист Айгүл Нұрмағамбетованың пікірінше: «Бұл форум — жай ғана рәсімдік шара емес. Екі ел арасында нақты экономикалық мүдделердің тоғысуы байқалады. Бірлескен кәсіпорындар Шымкент үшін жаңа жұмыс орындары мен технологиялық жаңғыруды білдіреді». Талданатын болжамдарға сәйкес, алдағы үш жылда осы форум аясында туындаған ынтымақтастықтың жалпы экономикалық көлемі 50 миллион еуродан асуы мүмкін. Шымкентте өтіп, нақты нәтижелерге бағытталған бұл форум Қазақстан мен Венгрия арасындағы жаңа экономикалық кезеңнің бастауы болуы ықтимал.