17 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының Еңбекші ауданында «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясы аясында жүргізілген іс-шаралардың алғашқы нәтижелері жарияланды. Бір ғана апта ішінде ұшқышсыз ұшу аппараты — дрон — көмегімен 100-ге жуық құқықбұзушылық анықталып, тіркелді. Бұл сан бірінші қарағанда қарапайым статистика болып көрінуі мүмкін, алайда оның артында қалалық ортаны тазалыққа баулудың жаңа кезеңі жатыр.

«Таза Қазақстан» бағдарламасы елімізде бірнеше жылдан бері жүзеге асырылып келеді. Бастапқыда бұл жалпыхалықтық сенбіліктер мен экологиялық акциялар түрінде ұйымдастырылса, кейіннен мемлекеттік деңгейде кешенді бағдарламаға айналды. Бүгінгі таңда «Таза Қазақстан» тек қана қоқыс жинаумен шектелмейді — ол азаматтық жауапкершілікті арттыруға, абаттандыру мәдениетін қалыптастыруға және заңнаманы нақты орындауды қамтамасыз етуге бағытталған кешенді мемлекеттік механизмге айналды. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкенттегі тәжірибенің маңызы зор.

Еңбекші ауданының әкімшілігі биыл алғаш рет дрон технологиясын жүйелі бақылау мақсатында пайдаланды. Ұшқышсыз аппарат ауданның тығыз қоныстанған аудандарын, нарықтар мен саябақ айналасын, үй жанындағы аумақтарды жоғарыдан бақылай отырып, тазалық қағидаларын бұзушыларды нақты уақыт режимінде тіркейді. Жиналған видеоматериал дәлел ретінде пайдаланылып, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодексінің 505-бабы негізінде хаттамалар толтырылды. Аталған бап абаттандыру қағидаларын және ортақ пайдаланылатын орындардың тазалығын бұзғаны үшін жауаптылықты белгілейді.

Ауданның тіркелген тұрғыны, зейнеткер Рысқали Жақсыбеков бұл туралы өз пікірін білдірді: «Бұрын адамдар бақылаушы жоқ деп ойлап, қалаған жерге қоқыс тастай беретін. Енді дрон ұшып жүрсе, ол да ойланады. Менің ойымша, бұл өте дұрыс шара — жазасыздық сезімі адамды тәртіпсіздікке итермелейді». Осындай азаматтық пікір жаңа бақылау тетігінің халық арасында оң қабылданып жатқанын байқатады.

Ауданның экология және абаттандыру бөлімінің маманы Дінмұхамед Серіков өз тарапынан атап өтті: «Дрон арқылы бақылаудың тиімділігі айқын көрінді. Жаяу инспектор жете алмайтын жерлерге, ішкі аулаларға, шатқалдарға, жолдан тыс аудандарға дейін бақылау жүргізуге мүмкіндік туды. Бір апта ішінде 102 хаттама толтырдық — бұл жердегі бақылаудың бұрын-соңды болмаған нәтижесі». Мамандардың айтуынша, аппараттың ұшу ұзақтығы мен жабатын аумағы болашақта одан да кеңейеді деп күтілуде.

Статистикаға жүгінетін болсақ, Қазақстандағы ірі қалаларда абаттандыру нормаларын бұзу мәселесі жылдан жылға өзекті болып қалуда. Ресми деректерге сәйкес, тек Шымкент бойынша жыл сайын мыңдаған тонна заңсыз тасталған қоқыс жиналады, оны жою мемлекеттік бюджетке айтарлықтай шығын түсіреді. Бір тонна заңсыз тасталған қалдықты жоюдың орташа құны 15 000 теңгеден асатынын ескерсек, бақылаудың алдын алу тиімділігі экономикалық тұрғыдан да айқын. Сондықтан дрон технологиясына инвестиция салу — болашақта шығынды қысқартудың тікелей жолы.

Тарихи тұрғыдан алғанда, қалалық тазалықты қамтамасыз ету мәселесі ешқашан тек техникалық міндет болған жоқ. Сингапур, Токио, Сеул сияқты дамыған мегаполистердің тәжірибесі көрсеткендей, қаланың тазалығы — бұл ең алдымен азаматтардың санасындағы тәртіп пен жауапкершілік. Бақылаудың қатаңдығы алғашқыда сыртқы мәжбүрлеу ретінде қабылданса да, уақыт өте мінез-құлықтың ішкі нормасына айналады. Осы тұрғыдан Шымкенттегі дрон тәжірибесі — жай бір рейд емес, ұзақ мерзімді мәдени өзгерісті жеделдету жолындағы қадам.

Бағдарламаның болашақтағы перспективасы да айқын сипат алып келеді. Алдағы айларда Еңбекші ауданының аумағын қамту аясы кеңейтіліп, басқа аудандар да осы тәжірибені игереді деп жоспарланған. Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Гүлнар Омарова бұл туралы: «Біз дрон технологиясын тек жазалау мақсатында емес, алдын алу мақсатында да пайдаланғымыз келеді. Ерте анықтау — ең тиімді шара. Жоспарымызда жылдың соңына дейін барлық аудандарда ұқсас жүйені енгізу бар» деп мәлімдеді. Бұл бағытта техника мен адам ресурстарын дамытуға арналған арнайы бюджет қаражаты бөлінген.

Қала тұрғындары мен қонақтары «Таза Қазақстан» іс-шарасына белсенді қатысуға шақырылуда. Акцияға қосылу үшін аудандық әкімшіліктерге хабарласуға болады. Маңызды нәрсені түсіну керек: бақылау аппараты жазаламай тұрып — ескертеді, сананы оятады. Себебі таза қала — бұл тек мемлекеттің емес, ең алдымен сол қалада тұратын әрбір азаматтың мүддесі. Еңбекші ауданының бір аптадағы тәжірибесі дәлелдегендей, жаңа технологиялар мен азаматтық жауапкершілік бірлескенде нәтиже күттірмейді. Шымкент бастаған бұл үрдіс бүкіл ел бойынша кең таралар деп сеніммен күтуге болады.