Қазіргі заманда жасөспірімдер қоршаған ортаның күрделі ықпалына ұшырап отыр. Интернеттің кеңінен тарауы, деструктивті контенттің еркін айналымда жүруі, нашақорлық пен экстремистік ағымдардың жастар арасына ене бастауы — бүгінгі қоғамның ең өзекті мәселелерінің бірі болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкент қаласының білім басқармасына қарасты №43 жалпы орта білім беретін мектебінде өткізілген кешенді алдын алу шарасы аса маңызды оқиғаға айналды. 2026 жылғы 17 қазанда белгілі болғандай, аталған іс-шара өткен аптада — 15 қазанда — 8–11 сынып оқушыларының белсенді қатысуымен өтіп, мамандар тобы жасөспірімдермен тікелей диалог жүргізді.

Іс-шараның маңыздылығы тек бір мектеппен шектелмейді. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халқы 1,2 миллионнан асатын, жыл санап өсіп келе жатқан мегаполис. Қалада мектеп жасындағы балалар саны 200 мыңнан астам, ал жасөспірімдер арасындағы деструктивті мінез-құлық жағдайлары соңғы жылдары статистикалық деңгейде қауіп тудыруда. Қазақстан Ішкі істер министрлігінің деректеріне сүйенсек, елімізде кәмелетке толмағандар арасындағы құқықбұзушылықтың жалпы санының шамамен 12–15 пайызы оқу жылындағы белсенді кезеңге — яғни қыркүйек пен қараша айлары аралығына — тура келеді. Бұл мектептерде алдын алу жұмыстарының уақтылы ұйымдастырылуы жай ғана тілек емес, нақты қажеттілік екенін айғақтайды.

Кездесуге аудандық полиция қызметкерлері, дінтанушы маман, нарколог-психиатр дәрігер, спорт саласының өкілдері және мектеп әкімшілігі қатысты. Полиция майоры Серік Дүйсенов оқушылармен тікелей сөйлесе отырып, заң жауапкершілігі мен жасөспірімдер арасында кең тараған құқықбұзушылық түрлері туралы ашық әңгімелесті. «Бізге жиі: "мен кәмелетке толмаған, маған ештеңе болмайды" деген пікір кездеседі. Бірақ бұл — үлкен қате түсінік. Кәмелетке толмағандар ісі бойынша заңнамалық жауапкершілік 14 жастан басталады, ал ата-аналары мен заңды өкілдері одан да ауыр жүкті арқалайды», — деді ол. Маманның бұл сөздері аудиторияда ойлануға түрткі болды.

Дінтанушы маман Айгүл Нұрланқызы кереғар діни ағымдар мен экстремизмнің жастар санасына ену жолдары туралы мағлұмат берді. Оның айтуынша, деструктивті идеологиялар бүгінгі таңда негізінен әлеуметтік желілер арқылы таралады. «Жасөспірімдер санасы — ең икемді де ең осал сана. Сіздерге бейтаныс адам желіде жылы сөйлеп, сізді "түсінетін" бірден-бір адам болып көрінуі мүмкін. Бірақ мұндай жылылықтың артында көбіне манипуляция жасырынып тұрады», — деп ескертті маман. Ол сондай-ақ жасөспірімдерге күдікті контентті немесе байланысты ата-аналарынан немесе сенімді ұстаздарынан жасырмауды, уақтылы хабарлауды өтінді. Бұл сөздер залдағы оқушыларда тікелей жауап тапты: мектеп психологы Зауреш Байжанованың бақылауынша, кездесуден кейін бірнеше оқушы жеке сұрақпен өз бетімен хабарласты.

Нарколог-психиатр дәрігер Мұхтар Сейтқалиев нашақорлық пен жаман әдеттердің жасөспірім организміне тигізетін зиянын ғылыми деректер негізінде түсіндірді. «Мидың толыққанды қалыптасуы 25 жасқа дейін жалғасады. Осы кезеңде кез келген уытты заттың әсері ересек адамға қарағанда бірнеше есе ауыр зиян тигізеді. Есірткі мен алкогольдің бір-екі рет қолданылуы да нейрондық байланыстарды бұзуы мүмкін», — деп нақты цифрлармен дәлелдеді ол. Дәрігердің деректеріне сай, Қазақстанда 14–17 жас аралығындағы жасөспірімдердің 7 пайызы кем дегенде бір рет алкогольді сынап көрген, ал бұл көрсеткішті нөлге дейін жеткізу — мемлекеттің алдына қойған міндеті.

Іс-шараның ерекше бір бөлімі — суицид профилактикасы болды. Психолог мамандар жасөспірімдерге эмоциялық қиындықтарды дұрыс жеңу жолдарын, бір-біріне қолдау көрсетудің маңыздылығын түсіндірді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының статистикасына сүйенсек, суицид — бүкіл әлемде 15–29 жас аралығындағы жастар өлімінің екінші жетекші себебі. Қазақстан бұл мәселеде де ерекше назар аударуды талап ететін ел санатында. Кездесу барысында оқушылар кризистік жағдайда көмек сұрауға болатын психологиялық қолдау желілері туралы ақпарат алды. «Жалғыздыққа берілмеңдер. Кез келген ауыр сезімнің шешімі бар, тек уақтылы сөйлесу керек», — деді психолог.

Киберқауіпсіздік блогын өткізген маман жасөспірімдерге желідегі жеке деректерді қорғаудың практикалық тәсілдерін, алаяқтықты тануды және «онлайн жыртқыш» деп аталатын манипуляторлардан сақ болуды үйретті. Спорт өкілдері болса жасөспірімдерді белсенді өмір салтына шақырды, қалада жұмыс жасайтын спорт секциялары мен тегін дене шынықтыру мүмкіндіктері туралы мәлімет таратты. Мектеп директоры Ғалым Өтепов іс-шараны жоғары бағалай отырып: «Мұндай кездесулер жыл сайын емес, тоқсан сайын өткізілуі тиіс. Балалар ақпараттан қорғалмаған — оларды ақпаратпен қаруландыруымыз керек», — деді.

Бұл іс-шараның маңызы алдағы уақытта да сезілетін болады. Мектеп психологтары мен ұстаздары жасөспірімдермен жеке жұмысты жалғастыруды жоспарлауда. Ауданның білім бөлімі аталған форматты аудандағы барлық мектептерге тарату мәселесін қарастырып жатыр. Бұл бастама — тек бір мектептің емес, бүкіл қоғамның жауапкершілігін паш ететін үлгі. Жасөспірімдерді қорғау — бірлесіп атқарылатын міндет, ал Шымкенттің №43 мектебі сол жолда нақты қадам жасады.