21 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік астанасы Шымкентте маңызды технологиялық оқиғаға санаулы күндер қалды. Осы айдың 27-сінде Shymkent Hub алаңында Safenet.kz хакатоны өтеді — бұл интернет-алаяқтыққа қарсы күресте инновациялық шешімдер ұсынуға арналған ірі бәсекелестік. Жеңімпаздарды 1 000 000 теңге мөлшеріндегі сыйлықақы күтеді. Іс-шара Қазақстанның цифрлық кеңістігін тазалауға бағытталған кезекті қадам ретінде бүкіл технологиялық қоғамдастықтың назарын аударып отыр.

Соңғы бірнеше жылда Қазақстанда интернет-алаяқтықтың ауқымы шарықтау шегіне жетті. Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының деректері бойынша, 2025 жылы ғана елімізде интернет арқылы жасалған алаяқтық қылмыстарының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 40 пайызға артты. Азаматтар әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы миллиардтаған теңгесінен айырылуда. WhatsApp, Telegram және Instagram платформаларында жалған инвестициялық схемалар, пирамида желілері, фишинг сілтемелері күн санап көбейіп, алаяқтар жаңа тәсілдерді тездетіп меңгеруде. Бұл проблема енді жеке азаматтардың ғана емес, бүкіл мемлекеттің алдындағы стратегиялық міндетке айналды.

Safenet.kz хакатонының ұйымдастырушысы, технологиялық стартап қауымдастығының жетекшісі Арман Сейткали бұл бастаманың туындауы кездейсоқ емес екенін атап өтеді. «Біз алаяқтармен бір қадам артта жүрдік. Олар жаңа схема ойлап тапқан сайын, оны анықтап, жоюға апталар кетеді. Хакатонның мақсаты — осы жағдайды түбегейлі өзгерту. Алаяқтықтың белгілерін адам қолынсыз, автоматты түрде анықтай алатын жүйелер жасау керек», — деді ол. Осы пікір бастаманың неліктен елде жоғары қолдау тапқанын түсіндіреді.

Бәсекенің бағдарламасы үш тақырыптық трекке бөлінген. Бірінші трек — мессенджерлер мен әлеуметтік желілердегі жалған аккаунттар мен алаяқтық контентті автоматты анықтайтын жасанды интеллект жүйелерін әзірлеу. Екінші трек — қаржылық пирамидалар мен жалған инвестициялық жобалардың белгілерін ерте кезеңде тануға мүмкіндік беретін аналитикалық платформалар. Үшінші трек — жалпы пайдаланушылар үшін цифрлық сауаттылықты арттыруға бағытталған қолданбалы шешімдер. Қатысушылар тіркелу барысында өздеріне қолайлы тректі таңдайды, содан кейін нақты кейспен жұмыс істеп, прототипін жасайды. Дайын шешімдерді 25 қазан күні сағат 23:59-ға дейін жіберу талап етіледі. Одан кейін мамандар алдын-ала іріктеу жүргізіп, финалға шыққан командалар 27 қазанда тікелей бәсекеге түседі.

Шымкент технологиялық экожүйесінің белсенді мүшесі, бағдарламашы Динара Жақсыбекова осы хакатонды аймақ үшін ерекше оқиға деп бағалайды. «Бұрын мұндай деңгейдегі бәсекелестіктер негізінен Алматы мен Астанада өтетін. Шымкентте миллиондық сыйлықақымен хакатон ұйымдастырылуы — оңтүстік өңірдің IT-потенциалын мойындаудың белгісі. Бізде де дарынды жастар жеткілікті, оларға тек мүмкіндік керек болатын», — деп бөлісті ол. Shymkent Hub алаңы өткен екі жылда аймақтық инновациялар орталығына айналып үлгерді. Мұнда жүздеген стартап жобалар дүниеге келіп, бірнеше халықаралық бәсекеде жеңіске жетті.

Мемлекеттік тараптан да бастамаға деген қызығушылық байқалады. Ақпараттандыру және байланыс министрлігінің өкілдері хакатонда жасалатын үздік прототиптерді мемлекеттік деңгейде одан әрі қолдауға ниет білдірді. «Азаматтарды цифрлық алаяқтықтан қорғау — мемлекет пен жеке сектордың ортақ міндеті. Егер хакатонда нақты жұмыс істейтін шешім пайда болса, оны пилоттық режимде сынап, ауқымын кеңейтуге дайынбыз», — деп мәлімдеді министрлік өкілі. Бұл ұстаным хакатон жеңімпаздарының жұмысы ойын-сауыққа айналмай, практикалық маңыз алатынын білдіреді.

Мамандар хакатонның маңыздылығын кеңірек контексте де қарастырады. Әлем бойынша цифрлық алаяқтыққа қарсы технологиялық шешімдер бүгінде жылдам дамып жатқан сала болып табылады. Еуропалық Одақ пен АҚШ-та алаяқтық контентті автоматты анықтайтын жүйелерге инвестициялар жыл сайын өсуде. Эстония мен Сингапур сияқты цифрлық мемлекеттер кибер-алаяқтыққа қарсы жасанды интеллект жүйелерін мемлекеттік деңгейде сәтті пайдаланып келеді. Қазақстан да осы бағытта нақты қадам жасауға мүмкіндік алып отыр. Бір хакатон барлық мәселені шеше алмайтыны түсінікті, алайда ол жергілікті технологиялық талантты цифрлық қауіпсіздік саласына бағыттаудың маңызды тетіғіне айналуы ықтимал.

Хакатонға қатысу тегін және барлық деңгейдегі бағдарламашылар, дизайнерлер, аналитиктер мен стартап энтузиастары үшін ашық. Ұйымдастырушылар жастарға, студенттерге және ешқашан осындай бәсекелестікке қатыспаған адамдарға ерекше шақыру жасайды. Тіркелу үшін ресми сайт арқылы өтінім беру жеткілікті. Іс-шара 27 қазанда сағат 15:00-де Shymkent Hub алаңында (Солтүстік 66/2 мекенжайы) ашылады. Цифрлық кеңістікті қауіпсіз ету жолындағы бұл жарыс Қазақстан IT-қоғамдастығы үшін жыл сайынғы дәстүрге айналуы мүмкін — ең болмағанда, ұйымдастырушылардың болашаққа деген амбициялары дәл осыны аңғартады.