Қазақстанда әлеуметтік саясатты түбегейлі қайта қарап, мемлекеттік көмекті шын мұқтаж азаматтарға бағыттау қажет. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауында әлеуметтік төлемдер жүйесіндегі кемшіліктерге тоқталып, мемлекеттік қолдаудың тиімділігін арттыру міндетін қойды.
Мемлекет басшысының айтуынша, өткен жылдары әлеуметтік көмекті шамадан тыс көбейту мемлекеттік басқарудағы қателіктер мен жүйелі мәселелерді бүркемелеудің бір тәсіліне айналған. Соның салдарынан бюджет қаражаты тиімсіз жұмсалып, кей жағдайда әлеуметтік көмекке мұқтаж емес отбасылар да түрлі жәрдемақы мен жеңілдіктерге ие болған.
Әлеуметтік көмек жүйесінде қандай кемшіліктер бар?
Президенттің пікірінше, әлеуметтік төлемдердің негізсіз көбеюі мемлекет ресурстарының тиімсіз жұмсалуына әкелген. Ал бұл уақытта мектептер мен ауруханалардың тапшылығы артып, әлеуметтік инфрақұрылым мәселелері толық шешілмей қалған.
Мемлекет басшысы мұндай жағдай қоғамда масылдық көңіл-күйдің қалыптасуына ықпал еткенін атап өтті. Бұдан бөлек, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінде заңсыз әрекеттер мен сыбайлас жемқорлық фактілері де болған.
Президент негізсіз жеңілдіктер мен жәрдемақылардың шамадан тыс көптігін мемлекеттік аппараттың әлсіздігімен және ұзақ мерзімді жоспарлаудағы кемшіліктермен байланыстырды.
Оның айтуынша, бюджет қаражаты есебінен азаматтардың көңілін табуға бағытталған шаралар елдің тұрақты дамуына кедергі келтіруі мүмкін. Сондықтан әлеуметтік саясатты қысқа мерзімді мәселелерді шешу құралы ретінде ғана қарастырмай, стратегиялық мақсаттарға бағыттау қажет.
Мемлекеттік көмек кімдерге берілуі тиіс?
Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттік қолдаудың негізгі қағидатын нақтылады. Оның айтуынша, бюджет есебінен берілетін әлеуметтік көмек ең алдымен шын мәнінде мұқтаж азаматтарға бағытталуы керек.
Қайталап айтамын: мемлекеттік көмек шын мұқтаж адамдарға ғана берілуге тиіс. Үкіметтің алдында тұрған басты міндеттің бірі – осы, – деді Президент.
Бұл ретте әлеуметтік саясатты өзгерту барысында азаматтардың жағдайын жан-жақты ескеру маңызды. Себебі әлеуметтік төлемдер мен жеңілдіктерге қатысты кез келген шешім халықтың тұрмыс деңгейіне тікелей әсер етуі мүмкін.
Мемлекет басшысы қоғамда бұл мәселеге қатысты түрлі пікір бар екенін де атап өтті. Азаматтар өздерін алаңдатқан мәселелерді ашық көтеріп жатқандықтан, реформаларды асығыс қабылдауға болмайды.
Әлеуметтік реформалар қалай жүзеге асырылуы керек?
Президент Үкіметке әлеуметтік қолдаудың жаңа тәсілдерін енгізу кезінде байыпты әрі жан-жақты сарапталған шешімдер қабылдауды тапсырды.
Оның пікірінше, кез келген реформа терең зерттеліп, азаматтардың әлеуметтік жағдайына ықтимал әсері алдын ала бағалануы қажет. Әсіресе жаңа әлеуметтік көмек тетіктері мен оларды басқаруға арналған ақпараттық жүйелердің жұмысы мұқият тексерілуі тиіс.
Мемлекет басшысы жаңа жобаларды бірден бүкіл ел көлемінде енгізбей, алдымен пилоттық режимде сынақтан өткізуді ұсынды. Тек тиімділігі дәлелденгеннен кейін ғана оларды кеңінен қолдануға болады.
Мұндай тәсіл реформалардың ықтимал кемшіліктерін алдын ала анықтап, әлеуметтік қолдауға мұқтаж азаматтардың мүддесін қорғауға мүмкіндік береді.
Әлеуметтік мемлекеттің басты мақсаты – төлемге тәуелділік емес
Президент әлеуметтік мемлекеттің мәні азаматтарды жәрдемақы мен әлеуметтік төлемдерге тәуелді ету емес екенін ерекше атап өтті.
Мемлекеттің негізгі міндеті – халықтың тұрмыс сапасын арттыру, азаматтардың әл-ауқатын жақсарту және олардың өз мүмкіндіктерін жүзеге асыруына жағдай жасау.
Осы тұрғыда адам капиталының сапасын арттыру, білім беру мен денсаулық сақтау салаларын дамыту, өскелең ұрпақтың жан-жақты қалыптасуына қолайлы орта құру маңызды бағыттардың бірі болып қала береді.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдаудағы ұстанымынан әлеуметтік саясаттың басты бағыты мемлекеттік көмекті көбейту ғана емес, оны нақты мұқтаж адамдарға жеткізу және ұзақ мерзімді әлеуметтік дамуға жағдай жасау екенін аңғаруға болады.
Ал Үкіметтің алдында тұрған негізгі міндет – әлеуметтік қолдау жүйесін жетілдіру кезінде бюджет қаражатының тиімді жұмсалуын қамтамасыз етіп, халықтың осал топтарының мүддесін қорғау.