«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: Шетелдік басылым Қазақстанның «Халықтық құрылыс» бағдарламасын адам капиталын дамытуға бағытталған инвестициялардың үлгісі ретінде атады
19.11.2026 12:24:07 422.jpg)
«Халықтық құрылыс» бағдарламасы Ұлттық қор қаражатының бір бөлігін әлеуметтік және көлік инфрақұрылымын дамытуға бағыттауды көздейді. EU Reporter басылымының атап өтуінше, Қазақстанның бұл тәжірибесі табиғи ресурстардан түсетін кірісті ұзақмерзімді даму мен халықтың өмір сүру сапасын арттыруға бағыттауға ұмтылатын басқа мемлекеттер үшін де үлгі бола алады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Қазақстанда үш жылға арналған «Халықтық құрылыс» бағдарламасы іске қосылды. Бағдарламаны жүзеге асыруға Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге бөлу көзделген. Қаражат мектептер, ауруханалар, емханалар, спорт нысандары, автомобиль жолдары мен көпірлер салуға бағытталады. Инфрақұрылымды ауқымды дамыту қажеттілігі, соның ішінде, демографиялық өсіммен де байланысты. Соңғы жеті жылда ел халқының саны 2 миллионнан астам адамға артты. Қалалардың кеңеюі мен жаңа тұрғын аудандардың пайда болуы білім беру және медициналық мекемелерге, сондай-ақ заманауи көлік инфрақұрылымына деген қажеттілікті арттырып отыр.
Мақалада Норвегияның тәжірибесі де қарастырылады. Бұл елде Ұлттық әл-ауқат қорының қаражатын пайдалану бюджет қағидасы арқылы реттеледі. Аталған қағидаға сәйкес, мемлекеттік шығыстарға қордың күтілетін нақты инвестициялық кірістілігіне сәйкес келетін қаражат көлемін ғана бағыттауға рұқсат етіледі. Қазіргі уақытта бұл көрсеткіш 3% деңгейінде белгіленген.
Тағы бір мысал Қазақстанмен байланысты. Экономист Теренс Хо сингапурлық The Straits Times газетінің басылымында балалардың жинақтау шоттары бағдарламасын жас ұрпақтың болашағына ұлттық кірістерді инвестициялау механизмі ретінде қарастырды.
Индонезияның білімге мемлекеттік инвестициялар ұзақ мерзімді экономикалық қайтарымды қамтамасыз еткен тәжірибесі де айқын. Экономист Эстер Дюфлоның зерттеуі мектепте оқуға қолжетімділіктің артуы білім деңгейіне және түлектердің болашақ табысына оң әсер ететінін көрсетті. Бұл мысал адами капиталға салынған инвестициялардың маңыздылығын көрсетеді, олардың нәтижелері жылдар бойы көрінеді.
Мұндай инвестициялардың болашағы UNICEF-тің «Generation 2050» баяндамасында қарастырылады. Орталық Азия халқының жартысынан көбі 30 жасқа толмаған. Ұйымның бағалауы бойынша, білім беру, денсаулық сақтау және балаларды дамытуға қосымша инвестициялар 2050 жылға қарай жан басына шаққандағы ЖІӨ-нің базалық сценариймен салыстырғанда 6-14%-ға өсуін қамтамасыз ете алады. Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту білім алу мен медициналық көмекке жағдай жасайды және бұл инвестициялардың экономикалық қайтарымы ондаған жылдар бойы сақталуы мүмкін.
Бұл тәсілге Ұлттық қор қаражатының бір бөлігін әлеуметтік және инфрақұрылымдық объектілерді салуға бағыттауды көздейтін «Халықтық құрылыс» қазақстандық бағдарламасы негізделген. Шетелдік басылымда атап өтілгендей, Қазақстанның тәжірибесі елеулі ұлттық жинақтары бар басқа мемлекеттер үшін қызығушылық тудырады. Білім беру, денсаулық сақтау және инфрақұрылымға инвестициялар бұл қаражатты халықтың өмір сүру сапасын арттыру және экономикалық дамудың ұзақмерзімді негізін қалыптастыру үшін пайдалануға мүмкіндік береді.