8 тамыз 2026 жыл. Қазақстанда сумен жабдықтау және суды бұру желілеріне қосылу мәселесінде маңызды заңнамалық өзгеріс күшіне енді. «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сәулет, қала құрылысы және құрылыс мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2026 жылғы 9 қаңтардағы № 254-VIII ҚРЗ Заңына сәйкес, биылғы 12 шілдеден бастап тұтынушылар өтінішін енді тек цифрлық арналар мен мемлекеттік корпорация арқылы ғана бере алады. Кеңсе арқылы қабылдау толығымен тоқтатылды. Бұл шешім мемлекеттің мүдделі тараптардың барлығына бірдей ыңғайлы болуы үшін жылдар бойы дайындалған реформаның табиғи жалғасы болып табылады.

Өзгерістердің мәні мынада: «Су ресурстары-Маркетинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі — табиғи монополия субъектісі ретінде — бұрын тұтынушылардан тікелей кеңсе арқылы өтініш қабылдап келген болатын. Жаңа тәртіп бойынша барлық өтініштер үш арна арқылы ғана қабылданады: «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы және «электрондық үкімет» веб-порталы, уәкілетті органның ақпараттық жүйесі, сондай-ақ мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған цифрлық жүйесі — gov.ggk.kz порталы. Бұл өзгеріс екі негізгі қызметке қатысты: сумен жабдықтау және суды бұру желілеріне қосылуға техникалық шарттар алу, сондай-ақ реттеліп көрсетілетін қызметтің көлемін арттыру мәселелері.

Реформаның тарихына үңілсек, Қазақстан 2013 жылдан бері мемлекеттік қызметтерді цифрландыру бағытында жүйелі қадамдар жасап келеді. «Электрондық үкімет» платформасының іске қосылуы, «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясының кеңейтілуі, «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасының қабылдануы — осының бәрі бір мақсатқа бағытталған: азаматтарға қызмет көрсетуді жеңілдету, сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу және бюрократиялық тосқауылдарды жою. Сумен жабдықтау саласындағы бұл соңғы өзгеріс де сол ізбен жүреді және мемлекеттің коммуналдық қызметтерді толық цифрлық форматқа көшіру жолындағы ерік-жігерін айқын көрсетеді.

Сарапшылар бұл шешімді оң бағалайды. Қазақстанның инфрақұрылымдық саясат орталығының талдаушысы Асқар Нұрланов пікірінше, жаңа тәртіп қызметке қол жетімділікті арттырады: «Бұрын адамдар кеңсеге жетіп, кезекте тұруға мәжбүр болатын. Қалалық тұрғын үшін де, ауылдық жерден келген азамат үшін де бұл уақыт пен қаражат жоғалту дегенді білдіретін. Енді смартфон немесе компьютер арқылы кез келген жерден өтініш беруге болады. Бұл — нақты жеңілдік». Урбанист Зарина Сейітқалиева да осы пікірді қолдай отырып, цифрландырудың қала жоспарлауы мен коммуналдық инфрақұрылымды басқарудағы рөлін атап өтті: «Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының жүйесі арқылы өтінішті бекіту ғимараттардың жоспарлы дамуымен байланысуын қамтамасыз етеді. Бұл жүйелік тәсіл».

Статистика тұрғысынан қарасақ, Қазақстанда қазіргі уақытта «электрондық үкімет» порталы арқылы жылына 50 миллионнан астам мемлекеттік қызмет көрсетіледі. Тұрғындардың 78 пайызы смартфон пайдаланушылары болып табылады, ал интернетке қол жетімділік деңгейі 2025 жылдың соңына қарай 94 пайызға жеткен. Бұл деректер жаңа тәртіптің техникалық алғышарттарының жеткілікті деңгейде қамтамасыз етілгенін дәлелдейді. Алайда мамандар ауылдық аймақтардағы цифрлық сауаттылықтың жеткіліксіздігін де назардан тыс қалдырмай, осы топ үшін «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясының операторлары арқылы көмек алу мүмкіндігінің сақталуын маңызды деп санайды.

Қоғамдық реакция екіжақты. Жастар мен бизнес өкілдері реформаны жылы қарсы алды. Шымкент қаласының жас кәсіпкері Дәурен Әбенов: «Мен бұрын техникалық шарт алу үшін үш рет кеңсеге барған едім, ал енді бәрін үйде отырып шеше аламын. Уақытым үнемделеді, жұмысыма бағыттаймын» деп атап өтті. Бірақ аға буын өкілдері арасында алаңдаушылық та бар. Алматының Алмалы ауданының тұрғыны, зейнеткер Раушан Сейітова өз сезімін бөлісті: «Мен компьютерді жақсы білмеймін. Мекемеге барып, жанды адаммен сөйлесу маған ыңғайлы болатын. Енді балаларыма сүйенуге тура келеді». Бұл мәселе цифрлық реформаның Ахиллес өкшесі — технологиядан шеттетілген топтардың мүдделерін қорғау қажеттілігін қайта бір рет алдыңғы қатарға шығарды.

Болашақ перспективалары тұрғысынан алғанда, бұл өзгеріс Қазақстандағы коммуналдық қызметтерді реттеу жүйесін толық автоматтандырудың алғашқы елеулі қадамы ғана. Эксперттер 2027–2028 жылдары жылу, газ және электр жабдықтау салаларындағы ұқсас өзгерістерді болжайды. «Мемлекеттік қызметтердің бірыңғай экожүйесін құру — ұзақ мерзімді мақсат. Су саласы осы жолдағы бастама болып отыр», деп санайды Назарбаев Университетінің зерттеушісі Бақытжан Тілеуов. Сонымен қатар gov.ggk.kz жүйесінің мүмкіндіктерін кеңейту, жасанды интеллект негізінде өтінішті автоматты өңдеу механизмін енгізу жоспарлануда.

Қорытындылай келе, 2026 жылғы 12 шілдеден күшіне енген жаңа тәртіп — Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылым саласын цифрлық дәуірге сәйкестендіру жолындағы нақты және дәйекті қадам. Кеңсе арқылы өтініш қабылдаудың тоқтатылуы бастапқыда бейімделу қиындықтарын туындатса да, ұзақ мерзімді тиімділігі айқын: уақытты үнемдеу, ашықтылықты арттыру, сыбайлас жемқорлық тәуекелін азайту. Тұтынушыларға «Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясы, egov.kz порталы немесе gov.ggk.kz жүйесі арқылы өтініш беру тәртібін дер кезінде меңгеруге кеңес беріледі. Реформа — ілгерілеудің белгісі, ал ілгерілеу — сабыр мен бейімделуді талап етеді.