Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент қаласы биылғы жылы елдегі қала басқару тарихында жаңа бет ашты. 9 тамыз 2026 жылы қала әкімдігі мен «Қазақтелеком» АҚ арасындағы ынтымақтастықтың нәтижесінде «Smart Shymkent» жобасы аясында 16 заманауи ұшқышсыз ұшу аппараты — дрон — толыққанды жұмыс режиміне өтті. Бұл Мемлекет басшысының қалаларды цифрландыру және қоғамдық қауіпсіздікті арттыру жөніндегі нұсқауын жүзеге асырудың нақты бір белгісі болды. Қаланың стратегиялық нысандарының, мектептері мен мәдениет үйлерінің шатырларына орнатылған аппараттар тәулік бойы автоматты патрульдік бақылауды қамтамасыз етуде.

Жобаның бастауы бір жылдан астам уақытқа созылған мұқият дайындық пен сараптамалық жұмыстан тұрады. Алғашқы кезеңде «Қазақтелеком» АҚ мен Шымкент қаласы әкімдігі ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойып, пилоттық режим ретінде 5 дрон орнатты. Сол кезеңде 350-ден астам әуе мониторингі жүргізілді. Алынған деректер дрондардың тек бейнебақылаумен шектелмейтінін, сонымен қатар төтенше жағдайлардың алдын алу, экологиялық ахуалды бақылау және заңсыз құрылыстарды уақытында анықтау саласында да жоғары нәтиже беретінін дәлелдеді. Пилоттық жобаның қорытындысы оң бағаланып, дрондық жүйені кеңейту туралы шешім қабылданды.

«Бізге бірінші кезеңнің өзінде-ақ айқын болды: бұл технология қала өмірінің бірнеше маңызды салаларында бірден нәтиже береді», — дейді Шымкент қаласы әкімі орынбасарының міндетін атқарушы Дәурен Сейтқали. — «Дрон орнатылған аумақтарда заңсыз құрылыс фактілері 40 пайызға азайды, ал төтенше жағдайларға ден қою уақыты екі есеге дерлік қысқарды. Бұл нақты сандар — нақты нәтиже». Оның айтуынша, биылғы кеңейтілген кезең барлық қала аумағын тұрақты бақылауға алуды мүмкін етеді.

Шымкент тәжірибесін Қазақстан аясында бағалайтын болсақ, мұның маңыздылығы одан да зор. Елімізде «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы 2018 жылдан бастап іске асырылуда. Астана мен Алматыда бейнебақылау жүйелері жетілдірілген, жасанды интеллект элементтері енгізілген. Алайда дрондарды жүйелі түрде қала басқарудың тұрақты құралы ретінде пайдалану — бұл Қазақстанда іс жүзінде жаңашылдық. Шымкент осы бағытта елдегі алғашқы толыққанды тәжірибе алаңына айналып отыр. Технологиялар саласының сарапшысы, «ДелоРу» талдау орталығының директоры Алия Жақыпова бұл жайында: «Шымкент тәжірибесі — бұл бүкіл Орталық Азия аймағы үшін маңызды прецедент. Дрондарды муниципалды басқарудың органикалық бөлігіне айналдырып жатқан қала санаты өте аз. Бұл жоба сәтті болса, аймақтық масштабта үлгіге айналады», — деп бағалайды.

Жүйенің техникалық жағы да назар аудартады. Орнатылған 16 дрон жоғары ажыратымдылықты бейнекамерамен, жылулық сенсормен және дыбыс анализаторымен жабдықталған. Олар бір операторлық орталықтан басқарылып, жинаған деректерін нақты уақыт режимінде «Smart Shymkent» платформасына жіберді. Бұл платформа қала коммуналдық қызметтері, полиция, өртке қарсы служба және экология департаментімен тікелей байланысқан. Яғни дрон бір уақытта бірнеше ведомстваның «көзі» қызметін атқарып, ақпарат алмасудың жылдамдығын күрт арттырады. «Қазақтелеком» АҚ-ның «Умные города» бағытының жетекшісі Бақыт Нұрланов жүйенің ерекшелігін былай сипаттайды: «Дрондар — бұл тек камера ұшырған аппарат емес. Жасанды интеллект алгоритмдерімен интеграцияланған жүйе бейне ағымынан ауытқуларды өзі анықтайды, белгілі бір оқиға болған кезде тиісті қызметке дереу хабарлама жібереді. Адам факторына тәуелділік азайып, жауап беру жылдамдығы артады».

Алайда жаңашылдықтың жарқын жақтарымен бірге қоғамда белгілі бір алаңдаушылықтар да бар. Азаматтардың бір бөлігі дрондық бақылаудың жеке өміріне қол сұғуы мүмкін деп сенеді. Шымкент тұрғыны, заңгер Фарида Досанова: «Технологияның өзіне қарсы емеспін, бірақ азаматтардың деректерін қалай өңдейді, кім бақылайды, мерзімі аяқталған соң не болады — осы сұрақтардың нақты жауабы болуы керек. Ашықтық болмаса, сенім де болмайды», — дейді. Бұл пікірді ескерген әкімдік биылғы жылы арнайы ережелер жасақтап, деректерді сақтау мен пайдалану тәртібін нормативтік деңгейде бекіткен. Сонымен қатар қалалықтармен ашық диалог форматтары — қоғамдық тыңдаулар мен онлайн-хабардарлық науқандары жоспарланған.

Осы жобаның болашаққа ықпалы туралы айтар болсақ, Шымкент тәжірибесі жақын жылдарда Қазақстанның басқа ірі қалаларына да ауысуы ғажап емес. Мемлекет деңгейінде цифрлық қала басқарудың тұтас бір стандарты қалыптасып жатыр, ал дрондық жүйе сол стандарттың ажырамас элементіне айналу жолында. Аналитиктердің болжамы бойынша, 2028 жылға дейін Қазақстанның барлық облыс орталықтарында осындай үлгідегі муниципалды дрон жүйелері жұмыс істей бастайды. Шымкент сол бағытта нық қадам жасады. Мегаполистің аспанында енді тек бұлт пен жел ғана емес, цифрлық қарауыл да жүреді — тәулік бойы, демалыссыз, жалықпай. Бұл — болашақтың қаласы деп аталудың жаңа шарты.