11 тамыз 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі мегаполисі — Шымкент қаласы цифрлық қауіпсіздік саласында жаңа белеске қадам басты. «Қазақтелеком» АҚ мен қала әкімдігінің бірлескен жобасы шеңберінде беспилотты мониторинг жүйесі айтарлықтай кеңейтіліп, қазір қалада тоғыз айдан астам уақыт бойы жүйелі түрде жұмыс атқарып келе жатқан 16 дрон пайдаланылуда. Бұл шешім Шымкенттің ақылды қала тұжырымдамасын іске асыру жолындағы маңызды қадам болып табылады.

Жобаның алғашқы кезеңі бір жыл бұрын, 2025 жылдың жазында бес беспилотпен басталған болатын. Сол кезде бұл — Қазақстанның ірі қалаларындағы алғашқы пилоттық тәжірибелердің бірі еді. Мамандардың күмәні де, қала тұрғындарының сұрақтары да жеткілікті болды: технология шын мәнінде тиімді жұмыс істей ала ма, ашық аспан астында, нашар ауа-райы жағдайларында дрондар сенімді қызмет көрсете ала ма? Бір жыл ішінде аталған бес беспилот 350-ден астам рейс орындады, бұл күмәндарға нақты жауап болды. «Технологияның тиімділігі алғашқы айлардың өзінде-ақ айқын байқалды. Дрондар заңсыз үйінділерді, рұқсатсыз құрылыс фактілерін анықтауға, аумақтарды бақылауға және ақпаратты қалалық қызметтерге жедел жеткізуге нақты үлес қосты», — деді «Қазақтелеком» АҚ өкілі.

Бүгінгі таңда жүйеге қосымша 11 дрон енгізілді, нәтижесінде қалада жұмыс істейтін беспилоттардың жалпы саны 16-ға жетті. Олар мектептер, мәдениет үйлері және қалалық инфрақұрылымның басқа да объектілерінің ғимараттарында орналастырылған. Дрондар алдын ала белгіленген маршруттар бойынша автоматты режимде ұшады, ал оператор тек жоспардан тыс жағдайларда ғана аппаратты қолмен басқарады. Шымкент әкімдігінің цифрлық даму бөлімінің басшысы Арман Сейітқали бұл кеңейтуді стратегиялық қажеттілік деп бағалады: «Шымкент халқы 1,3 миллионнан асты. Мұндай масштабтағы қалада дәстүрлі бейнебақылау камерасы жеткіліксіз. Дрон — бұл белгілі бір нүктеге жылдам жету және жағдайды жоғарыдан бақылау мүмкіндігі, яғни камера ешқашан бере алмайтын артықшылық».

Дрондардың техникалық мүмкіндіктері де назар аударарлық. Беспілоттар жоғары ажыратымдылықты камералармен, термовизорлармен және қуатты прожекторлармен жабдықталған. Бұл олардың тәуліктің кез келген уақытында — күндіз де, түнде де, тіпті дымқыл ауа-райы жағдайларында да тиімді жұмыс атқаруына мүмкіндік береді. Термовизор арқасында дрон қараңғыда жылу шығаратын нысандарды — адам болсын, жануар болсын немесе жанып жатқан заттар болсын — оңай анықтай алады. Бұл өрт қауіпсіздігі тұрғысынан да маңызды құрал. Техникалық сарапшы Бауыржан Елеусізов: «Қазіргі беспілот — бұл тек камера ұшатын нысан емес. Бұл нақты уақытта деректер жинайтын, талдайтын және тиісті қызметтерге хабарлайтын толыққанды цифрлық патрульдеу жүйесі», — деп атап өтті.

Мамандар бұл жобаның Қазақстандағы «ақылды қала» бағытын дамытудағы маңыздылығын жоғары бағалайды. Дүние жүзінде Сингапур, Дубай, Токио сынды мегаполистер беспілоттық мониторинг жүйелерін онжылдыққа жуық уақыт бойы табысты пайдаланып келеді. Қазақстан үшін бұл технологиялар салыстырмалы түрде жаңа, алайда Шымкенттің тәжірибесі осы бағыттағы отандық практиканың берік іргетасын қалайды. Алматы мен Астана да осыған ұқсас жобаларды сынақтан өткізіп жатқаны белгілі, бірақ Шымкенттің жүйесі масштабы мен жабдықталу деңгейі жөнінен ең жетілген нұсқалардың бірі болып саналады.

Қала тұрғындарының реакциясы әртүрлі. Бір жағынан, көпшілік заңсыз қоқыс үйінділері мен рұқсатсыз құрылыстарды бақылаудың күшейгенін қолдайды. Шымкент тұрғыны, үш баланың анасы Гүлнар Байдәулетова: «Бізбен көршілес аулада біреулер тұрақты түрде қоқыс тастап кетіп жататын. Дрондар сол учаскені бақылауға алғаннан бері бұл мәселе шешілді. Тұрғындар ретінде осындай нақты нәтижені көру өте қуанышты», — деді. Алайда азаматтық белсенділер тарапынан жеке өмірге қол сұғу мәселесіне қатысты кейбір алаңдаушылықтар да білдіріліп жатыр. Цифрлық құқықтар жөніндегі сарапшы Диана Сапарова бұл жайында: «Бақылау жүйесін кеңейткен сайын оның заңдық шеңберін де, азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктерін де нығайту керек. Ашықтық пен есептілік — технологиялық дамудың міндетті серіктері», — деп пікір білдірді.

Жобаның болашақ перспективасы да кең. «Қазақтелеком» мен Шымкент әкімдігі жақын арада дрондарды жасанды интеллект жүйесімен біріктіруді жоспарлауда. Бұл дрондардың тек бейнені жазып қоймай, оны автоматты түрде талдап, ауытқуларды дереу анықтауына мүмкіндік береді. Мысалы, жүйе заңсыз үйінді пайда болысымен тиісті коммуналдық қызметке автоматты хабарлама жіберу қабілетіне ие болады. Сонымен бірге апатты жағдайлар мен табиғи зілзалаларда іздестіру-құтқару операцияларын қолдау мүмкіндігі де зерттелуде.

Шымкенттегі беспілоттық мониторинг жүйесінің кеңейтілуі — бұл жай ғана технологиялық жаңалық емес. Бұл Қазақстанның ірі қалалары цифрлық болашаққа бетбұрыс жасап жатқанының айқын белгісі. 16 дрон қаланың аспанында патрульдей отырып, Шымкентті Орталық Азия өңіріндегі «ақылды қала» стандарттарына сай дамып келе жатқан мегаполистердің санатына енгізеді. Технология мен адам бақылауының оңтайлы үйлесімі табылған жағдайда, бұл жүйе қала өмірінің сапасын арттырудың шынайы тетігіне айналатынына күмән жоқ.