2026 жылғы 16 тамызда Шымкентте қатты тұрмыстық қалдықтарды өңдеуге арналған заманауи кешен құрылысы басталғаны туралы ақпарат жарияланды. Жоба Мемлекет басшысының қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру және экологиялық инфрақұрылымды дамыту жөніндегі тапсырмалары аясында жүзеге асырылып жатыр. Жаңа нысан қаланың қоқысты жинау мен көмуге ғана сүйенетін жүйесінен қалдықтарды өңдеу және оларды энергетикалық ресурс ретінде пайдалануға бағытталған жаңа модельге көшуіне мүмкіндік береді.

Жобаның жалпы көлемі шамамен 54 млрд теңгені құрайды. Құрылыс жұмыстары 2026–2028 жылдарға жоспарланған. Кешен толық іске қосылғаннан кейін тәулігіне 1000 тоннаға дейін қатты тұрмыстық қалдықты өңдеп, 24 МВт·сағатқа дейін электр энергиясын өндіруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар кәсіпорында кемінде 80 тұрақты жұмыс орны ашылады деп күтілуде.

Бұл жоба Шымкент үшін ең алдымен қалдықтарды басқару мәселесін шешуге бағытталған. Қала халқының және құрылыс пен тұтыну көлемінің өсуімен бірге тұрмыстық қалдықтардың көлемі де артып келеді. Бұған дейін қалдықтардың басым бөлігі полигондарға шығарылып, көміліп келген. Жаңа кешеннің іске қосылуы қалдықтардың бір бөлігін қайта өңдеуге және оларды энергетикалық мақсатта пайдалануға мүмкіндік береді.

Жобаның маңызды ерекшелігі – қалдықты тек жою емес, одан пайдалы ресурс алу. Қатты тұрмыстық қалдықтарды өңдеу нәтижесінде электр энергиясын өндіру жоспарланып отыр. Бұл қалдықтарды басқару жүйесін тек коммуналдық мәселе ретінде емес, энергетикалық және экономикалық бағыт ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.

Кешеннің құрылысы Қазақстандағы қалдықтарды басқару жүйесін жаңғырту саясатының бір бөлігі болып отыр. Соңғы жылдары елде полигондарға түсетін қалдық көлемін азайту, қайта өңдеу үлесін арттыру және қалдықтарды энергетикалық кәдеге жарату бағыттарына басымдық берілуде.

Шымкент үшін мұндай жобаның әлеуметтік әсері де маңызды. Біріншіден, полигондарға түсетін қалдық көлемінің қысқаруы қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайтуға ықпал етеді. Екіншіден, жаңа кәсіпорын жергілікті еңбек нарығына қосымша жұмыс орындарын ұсынады. Үшіншіден, қалдықтарды өңдеу инфрақұрылымының дамуы тұрғындардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға әсер етуі мүмкін.

Дегенмен кешеннің тиімділігі тек оның тәулігіне 1000 тонна өңдеу қуатымен өлшенбейді. Қалдықтарды бөлек жинау, сұрыптау және тасымалдау жүйесі де қатар дамуы қажет. Егер тұрғындар қалдықтарды дұрыс сұрыптап, инфрақұрылым тиімді ұйымдастырылса, жаңа кәсіпорынның мүмкіндігін толық пайдалануға болады.

Жобаны бұған дейінгі қалдықтарды басқару бастамаларымен салыстырғанда, оның ауқымы ерекше. Бұрын негізгі назар қоқысты жинау, тасымалдау және полигондарды басқаруға аударылса, жаңа кешен қалдықтарды өңдеу мен энергия өндіруді бір жүйеге біріктіреді.

Бұл Шымкенттің коммуналдық инфрақұрылымы үшін маңызды өзгеріс болуы мүмкін. Қалдық енді тек жойылуы тиіс проблема ретінде емес, белгілі бір жағдайда экономикалық құндылығы бар ресурс ретінде қарастырылады.

Жобаның толық нәтижесін 2028 жылы бағалауға болады. Ол үшін өңделген қалдық көлемі, өндірілген электр энергиясы, полигондарға жіберілетін қалдықтың азаюы және қоршаған ортаға әсердің төмендеуі сияқты көрсеткіштер маңызды болады.

Осылайша, 16 тамызда жария болған 54 млрд теңгелік жоба Шымкенттің экологиялық және коммуналдық инфрақұрылымын жаңғыртудағы ірі бастамалардың біріне айналып отыр. Егер жоба жоспарланған қуатта жұмыс істесе, қала тәулігіне мың тоннаға дейін қалдықты өңдеп, одан электр энергиясын өндіре алады.

Бұл бастама тек жаңа өндіріс орнының құрылысы емес. Ол Шымкенттің қалдықтарды басқару жүйесін «жинау және көму» моделінен «сұрыптау, өңдеу және қайта пайдалану» моделіне біртіндеп көшіруге бағытталған маңызды қадам болуы мүмкін.