2026 жылдың 12 қыркүйегінде Тұран ауданы аумағында интернет-алаяқтыққа қарсы күрес бойынша кешенді профилактикалық іс-шара өтті. Халық арасында кең ауқымда ұйымдастырылған бұл жұмыстың мақсаты — ақпараттық технологияларды пайдалану арқылы жасалатын киберқылмыстардың алдын алу және азаматтарды заманауи алаяқтық схемалардан қорғау болды. Іс-шараға жастар арасында танымал блогер, Шымкент қаласының белсенді азаматы Мақсат Мамраймов та қатысып, тұрғындарға тікелей ақпарат жеткізді.
Соңғы жылдары Қазақстанда интернет-алаяқтық жағдайлары күрт өсіп отыр. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы елімізде тіркелген киберқылмыс оқиғаларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға артқан. Жалпы алғанда, соңғы бес жылда цифрлық алаяқтыққа байланысты шағымдардың жалпы саны үш есеге жуық өскен. Зардап шеккендердің басым бөлігі — 18 мен 45 жас аралығындағы, интернетті белсенді пайдаланатын азаматтар. Бұл мәселе тек Тұран ауданы үшін емес, бүкіл Оңтүстік Қазақстан өңірі үшін өзекті болып отыр, себебі аймақтың тығыз халқы мен жастардың цифрлық белсенділігі жоғары деңгейде сақталып келеді.
Іс-шара барысында ерекше назар банк карталарын, шоттарды және электрондық әмияндарды заңсыз пайдаланатын тұлғаларды анықтау мен олардың іс-әрекеттерінің алдын алу мәселелеріне аударылды. Алаяқтар қолданатын схемалар жыл сайын күрделенуде: фишингтік сайттар арқылы жеке деректерді ұрлау, жалған интернет-дүкендер ашу, телефон арқылы банк қызметкері немесе полиция ретінде өзін таныстырып, карта деректерін алу сияқты тәсілдер жиі кездеседі. Тұран ауданының тергеу бөлімінің бастығы Ермек Сейтқалиевтің айтуынша, «Биылғы жылдың алғашқы сегіз айында ауданымызда интернет-алаяқтыққа байланысты 47 қылмыстық іс тіркелді, бұл өткен жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 28 пайызға жоғары. Алаяқтардың ең жиі қолданатын тәсілі — әлеуметтік желілер арқылы жасалатын жалған ұтыс хабарламалары мен несие алуға уәде беру».
Түсіндіру жұмыстары халық көп шоғырланатын орындарда: нарықтарда, саябақтарда, мәдени орталықтарда және тұрғын үй кешендерінде өткізілді. Жұмысты ұйымдастырушылар азаматтарға арнайы брошюралар мен ақпараттық парақшалар таратып, жиі кездесетін алаяқтық жағдайлардың нақты мысалдарын келтіре отырып түсіндірді. Iс-шараға 500-ден астам тұрғын тікелей қатысты деп хабарлады ұйымдастырушылар. Тұрғын Гүлнәр Ахметова өз ойымен бөлісіп: «Мен бұрын мұндай алаяқтықтардан өзімді алыс ұстаймын деп ойлайтынмын. Бірақ бүгін тыңдап отырып, өзімнің де осындай жалған хабарламаларға ден қойғаным есіме түсті. Бақытымызға орай, ақша аудармадым. Ендігі жерде отбасыма да осы туралы айтатын боламын» деді.
Іс-шараның ерекше белгісі — оған белгілі блогер Мақсат Мамраймовтың қатысуы болды. Жастар арасында беделді тұлға ретінде танылған Мамраймов өзінің интернет-платформасында жүздеген мың жазылушыға ие. Ол тұрғындарға интернет-алаяқтықтан сақтану жолдары туралы нақты, жаттанды сөздерден аулақ, ашық тілде ақпарат жеткізді. «Алаяқтар бізді ең осал жерімізден — жылдам пайда табу немесе қиын жағдайда жәрдем алу үмітінен ұстайды. Сондықтан кез келген «тегін сыйлық» немесе «шұғыл несие» туралы хабарлама келгенде, алдымен терең тыныс алып, ойланыңыз», — деп атап өтті блогер. Оның осы іс-шарадағы сөзі кейін әлеуметтік желіде кеңінен таралып, жүздеген рет бөлісілді.
Жастардың осындай қоғамдық маңызды іс-шараларға белсенді қатысуы — бүгінгі күннің оң тенденциясы. Мамраймов сияқты танымал тұлғалар аудиториясын пайдалы бағытқа жұмсаған кезде, хабардың аудиторияға жету деңгейі айтарлықтай артады. Цифрлық сауаттылық зерттеушісі, педагогика ғылымдарының кандидаты Айгүл Нұрмағамбетованың пікірінше, «Профилактикалық жұмыстарда жастарға таныс тілде сөйлей алатын жетекшілерді тарту — ең тиімді тәсілдердің бірі. Ресми хабарлама мен ықпалды блогердің жеке тәжірибесі мүлдем бөлек ықпал жасайды».
Тұран ауданындағы бұл іс-шара жекелеген акция ретінде қалып қоймайды деп күтілуде. Ұйымдастырушылар алдағы айларда осындай түсіндіру жұмыстарын ауданның барлық шағын ауылдарына дейін жеткізуді жоспарлап отыр. Сонымен қатар, жергілікті мектептер мен колледждерде оқушылар арасында арнайы сабақтар мен семинарлар өткізу де күн тәртібіне қойылды. Полиция өкілдері де алаяқтар туралы жедел ақпарат жинаудың жаңа механизмдерін енгізуді қолға алып жатқандықтарын мәлімдеді. Бұл жұмыстардың жүйелі сипат алуы — аймақтағы киберқылмыс деңгейін едәуір төмендетуге мүмкіндік береді деп болжануда.
Қорытындылай келе, Тұран ауданында өткізілген бұл профилактикалық іс-шара — тек бір күндік акция емес, азаматтарды цифрлық қауіптерден қорғауға бағытталған кешенді жұмыстың бастауы. Интернет-алаяқтық мәселесі бүгінгі таңда мемлекет, қоғам және жеке азаматтың бірлескен күш-жігерін талап ететіні анық. Мамраймов сияқты азаматтық позициясы бар жастардың осы ортақ іске атсалысуы — болашаққа деген оптимистік сигнал. Ауданда жүргізілген бұл жұмыс өңір бойынша үлгі ретінде таралып, ұқсас бастамаларға жол ашады деп сенуге барлық негіз бар.