12 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының жедел жәрдем станциясы отандық медицина тарихында жаңа бет ашты: бригадалардың барлық мүшелері бүгіннен бастап бейнебелгілермен жабдықталады. Бұл шешім кездейсоқ туындаған жоқ — артында жылдар бойы жинақталған мәселелер, медицина қызметкерлерінің зорлық-зомбылыққа ұшырау жайттары және мемлекет тарапынан қорғауды күшейту талаптары жатыр. Бүгін жүзеге асырылып жатқан пилоттық жоба — Қазақстанның жедел жәрдем жүйесін түбегейлі жаңғыртудың алғашқы қадамы.
Жедел жәрдем станциясы барлығы 240 бейнебелгі алды — әрбір бригадаға екіден. Құрылғылар бейне мен дыбысты жазып отырады, шақыру барысындағы барлық жағдайды тіркейді. Алайда бұл техниканың ең басты ерекшелігі — SOS батырмасы. Оны басқан сәтте сигнал тікелей құқық қорғау органдарына жетеді, олар бригаданың орналасқан жерін нақты уақыт режимінде анықтай алады. Жазбалар қорғалған серверлерде сақталады, оған тек уәкілетті қызметкерлер ғана қол жеткізе алады. Конфиденциалдылықты талап ететін медициналық манипуляциялар кезінде бейнежазба өшіріледі.
Бұл бастаманың маңыздылығын толық түсіну үшін соңғы жылдардағы ахуалға үңілу қажет. Қазақстан денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтері бойынша, 2022–2025 жылдар аралығында жедел жәрдем қызметкерлеріне қатысты тіркелген зорлық-зомбылық оқиғаларының саны жыл сайын өсіп отырды. Тек 2024 жылдың өзінде республика бойынша медицина персоналына шабуыл жасау фактілері бойынша 180-нен астам қылмыстық іс қозғалды. Бұл — тек ресми тіркелген деректер. Сарапшылар нақты санның екі-үш есе жоғары екенін болжайды, өйткені медицина қызметкерлерінің көпшілігі шағым жазуға уақыт пен рухани күш таппайды немесе жай ғана үндемей кете береді. Шымкент — ел бойынша жедел жәрдем шақыруларының ең жоғары жиілігі тіркелген қалалардың қатарында тұр. Тәулік сайын орта есеппен 1200-ден 1500-ге дейін шақыруға жауап беретін бригадалар жиі қиын жағдайларға тап болады: жанжалды ортада, есірткі немесе алкогольдің ықпалындағы адамдардың арасында жұмыс жасауға мәжбүр.
Шымкент жедел жәрдем станциясының бас дәрігері Серікбол Дүйсенов бұл жайында ашық айтты: «Бізге жыл сайын жаңа кадрлар қажет болады, себебі тәжірибелі мамандардың бір бөлігі жұмысты тастайды. Себебін сұрасаңыз — психологиялық шаршаудан басқа, қауіпсіздіктің жеткіліксіздігін атайды. Бейнебелгілердің енгізілуі — алғашқы нақты қадам. Қызметкерлер енді өздерін аз да болса қорғалған сезінеді». Медицина мамандары да бұл жаңалықты жылы қарсы алды. Жедел жәрдем дәрігері Айгүл Нұрмағамбетова: «Бейнекамера бар екенін біліп тұрған адам екі рет ойланады. Бұл — тек техника емес, психологиялық тосқауыл», — деді.
Жүйенің технологиялық жағы да назар аударарлық. Бейнебелгілер заманауи шифрлау технологиясымен жабдықталған, деректер бұлтты сақтауда сенімді түрде қорғалады. Полиция мен жедел жәрдем станциясы арасындағы байланыс жүйесі бірыңғай платформаға біріктірілген. Цифрлық трансформация жөніндегі сарапшы Дамир Әбенов бұл туралы: «Бұл — жай ғана камера емес. Бұл — медицина мен құқық қорғау жүйелерінің цифрлық интеграциясы. Болашақта осындай деректерді жасанды интеллект арқылы талдай отырып, қауіпті шақырулардың қай аймақтарда, қай уақытта жиілейтінін болжауға болады», — деп атап өтті.
Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, мұндай жүйелер әлемнің бірқатар елінде табысты қолданылуда. Ұлыбританияда медицина қызметкерлеріне арналған дене камераларын 2018 жылдан бастап енгізген. Нәтижесінде шабуыл жасау оқиғалары 40 пайызға азайған. Германияда ұқсас технологияны 2020 жылы жалпы ұлттық деңгейде қабылдап, медицина персоналына қатысты қылмыстардың санын 35 пайызға төмендеткен. Австралияның Квинсленд штатында бейнебелгілер соттық дәлелдемелер ретінде пайдаланылып, айыпкерлерді жазаға тарту тиімділігін айтарлықтай арттырды. Осы тәжірибені ескере отырып, Қазақстанның бұл бастамасы дер кезінде жасалған шешім екені анық.
Пилоттық жоба қазір Шымкент пен Жамбыл облысында сынақтан өтуде. Жыл соңына дейін жүйені бүкіл республикаға таратып, барлық жедел жәрдем бригадаларын бейнебелгілермен қамтамасыз ету жоспарлануда. Денсаулық сақтау министрлігі өкілінің мәліметі бойынша, ел бойынша жедел жәрдем бригадаларының жалпы саны 3500-ден асады, яғни 7000-нан астам бейнебелгі қажет болады. Бұл — елеулі қаржылық және логистикалық міндет. Алайда мамандар атап өткендей, болашақта болдырмаудың болашақта болатын шығынды азайтатыны сөзсіз.
Бастаманың айналасында қоғамда да белсенді талқылау жүруде. Бір жақта — медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігін қолдаушылар. Екінші жақта — деректердің жеке өмірге қол сұқпауын алаңдайтын азаматтық белсенділер. Адвокат Жанар Сейткали: «Конфиденциалдылық кепілдіктері заңнамада нақты бекітілуі тиіс. Деректерге кімнің, қандай жағдайда қол жеткізетіні ашық айтылуы керек», — деп ескертеді. Бұл сындар негізді, алайда тәжірибеде жазбаны тоқтату мүмкіндігі медициналық конфиденциалдылықты сақтаудың белгілі бір кепілі болып табылады. Жалпы, бейнебелгілердің енгізілуі — медицина мен қоғам арасындағы жаңа келісімшарттың белгісі. Бұл технология тек қызметкерді қорғап қана қоймайды — ол науқасқа да сапалы және есепті қызмет алуға кепілдік береді. Шымкенттегі бастама — өмірді сақтаудың жаңа тілі.