16 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының №90 мамандандырылған мектеп-гимназиясында Қазақстан үшін өзекті мәселеге арналған ерекше іс-шара өтті. Қыркүйек айы Кибермәдениет айы ретінде белгіленген шақта, қала Цифрландыру басқармасы ұйымдастырған ақпараттық-түсіндіру кездесуі мектеп оқушыларын, пән мұғалімдерін және мектеп басшылығын бір орынға жинады. Шара барысында киберқауіпсіздік, жеке деректерді қорғау және интернет алаяқтығының алдын алу мәселелері кеңінен талқыланды.

Бүгінгі таңда цифрлық технологиялардың дамуы жаңа мүмкіндіктермен бірге жаңа қауіп-қатерлерді де ала келеді. Қазақстан бойынша жыл сайын мыңдаған азамат интернет алаяқтарының тұзағына түседі. Ұлттық киберқауіпсіздік орталығының деректері бойынша, 2025 жылы ғана елімізде тіркелген киберқылмыс оқиғаларының саны алдыңғы жылмен салыстырғанда 34 пайызға өскен. Зардап шеккендердің едәуір бөлігін жасөспірімдер мен жастар құрайды, өйткені олар интернет кеңістігінде ең белсенді пайдаланушылар болып табылады. Осындай жағдайда оқу орындарында жүргізілетін ақпараттық-түсіндіру жұмыстарының маңызы ерекше зор.

Кездесуде Шымкент қаласы Цифрландыру басқармасы басшысының орынбасары Ернұр Қырғызбаев оқушылар мен ұстаздарға цифрлық гигиена ұғымын түсіндіре отырып, интернет кеңістігіндегі қауіп-қатерлерден сақтанудың тәжірибелік тәсілдерін баяндады. «Цифрлық гигиена — бұл жай ғана техникалық білім емес, бұл өмірлік дағды. Тісімізді күнде тазалайтынымыз сияқты, цифрлық кеңістікте де күнде сақ болуымыз керек», — деді Қырғызбаев. Ол жеке деректерді қорғаудың негізгі қағидаларын атап өтті: күрделі парольдер қолдану, екі сатылы аутентификацияны іске қосу, күмәнді сілтемелерге баспау және жеке ақпаратты бейтаныс адамдармен бөліспеу. Сонымен қатар ол қоғамдық желілерге қосылу кезіндегі тәуекелдер туралы да айрықша тоқталды.

Іс-шараның екінші бөлімінде Шымкент қаласы Полиция департаменті Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция капитаны Бахытжан Бекбаев интернет алаяқтығының заманауи түрлерін талдады. Ол фишинг шабуылдарының механизмін оқушыларға нақты мысалдармен түсіндіріп, күмәнді сілтемелерді қалай тануға болатынын үйретті. «Алаяқтар жыл сайын жаңа схемалар ойлап табады. Олар сенімді ұйымдардың атынан хат жазады, жалған сайттар жасайды, ал кейде тіпті достарыңыздың аты-жөнімен хабарласуы мүмкін. Сондықтан кез келген ақпаратты тексеруді үйрену — бүгінгі күннің талабы», — деп атап өтті полиция капитаны. Бекбаев сонымен қоса телефон алаяқтығының кең тараған үлгілерін де баяндап, оқушыларға «стоп» деп айтуды үйрету керектігін ерекше бөліп көрсетті.

Мектеп директоры Айгүл Нұрмаханова шараның маңыздылығын ерекше бағалады. «Біздің оқушылар күніне орта есеппен алты сағаттан астам уақытын интернетте өткізеді. Бұл — олардың виртуалды өмірі. Сондықтан оларды осы кеңістікте қалай қауіпсіз жүруге үйрету — мектептің де, ата-ананың да, мемлекеттің де міндеті», — деді директор. Оның айтуынша, мектепте жыл ішінде осындай бірнеше шара өткізу жоспарланған, ал оқу бағдарламасына цифрлық сауаттылыққа арналған сабақтар енгізілу мәселесі де қаралуда.

Қазіргі уақытта Қазақстан мемлекеттік деңгейде киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында бірқатар маңызды қадамдар жасауда. 2023 жылы қабылданған «Ақпараттық қауіпсіздік туралы» заңның жаңа редакциясы мемлекеттік органдарға деректерді қорғау талаптарын күшейтті. Сонымен қатар «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында жалпыға бірдей цифрлық сауаттылықты арттыру міндеті де жүктелген. Қыркүйек айын Кибермәдениет айы ретінде атап өту де осы жүйелі жұмыстың бір буыны болып табылады. Бұл бастама 2021 жылдан бері жалғасып келе жатыр және жыл сайын оның ауқымы кеңейіп, қамтитын аудиториясы ұлғайып отырады.

Шараға қатысқан он бірінші сынып оқушысы Арман Сейткали өз ойын бөлісті: «Мен бұған дейін фишинг деген не екенін білмейтінмін. Бүгін ұстаздар мен полиция қызметкерлері нақты мысалдармен түсіндіргеннен кейін, мен өзімде де осындай хаттар болғанын еске түсірдім. Жақсы, олардың сілтемесіне баспапты мінем». Оның сыныптасы Дина Жақсыбекова да осы пікірмен үндесіп: «Енді ата-анама да айтып беремін, өйткені олар да қауіпті сілтемелерді кейде аша береді», — деп қосты.

Сарапшылар бірауыздан: жастарға арналған киберқауіпсіздік білімі тек теория емес, практикалық машықтар жиынтығы болуы тиіс деп санайды. Цифрлық кеңістікте сауатты жүру — бұл ХХI ғасырдың сауаттылығы. Мектептен бастап қалыптасқан дұрыс цифрлық дағдылар балаларды ересек өмірде де алаяқтардан, зиянды мазмұннан және жеке деректерінің ұрлануынан қорғайды. Шымкенттегі №90 мектеп-гимназиясындағы бүгінгі шара — осы ұзақ жолдың маңызды бір қадамы. Мемлекет, мектеп және отбасы бірлесіп жұмыс жасаған жағдайда ғана цифрлық қауіпсіздік мәдениетін қоғамға терең сіңіруге болатыны даусыз.