Қазіргі заманда интернет пен цифрлық технологиялардың адам өміріне тереңдеп еніп кетуі жаңа қауіп-қатерлерді де бірге алып келді. Жеке деректерді ұрлау, фишингтік алаяқтық, аккаунттарды бұзу — бүгінде бұл мәселелер жалпы халықтың алдына өткір күн тәртібіндегі сұрақ ретінде қойылып отыр. Осы тұрғыда Шымкент қаласында жүргізіліп жатқан «Киберкультура айы» шарасы аса маңызды бастама болып табылады. 21 қыркүйек 2026 жылы «Авиценна» Жоғарғы медициналық колледжінде өткен кезекті сабақ осы науқанның жалғасы ретінде аймақтың білім беру ортасында кеңінен резонанс тудырды.

«Киберкультура айы» — Шымкент қаласы әкімдігі мен арнайы ұйымдардың бірлескен бастамасымен жүзеге асырылып жатқан ауқымды жоба. Оның шеңберінде мектептер, колледждер және жоғары оқу орындарында цифрлық қауіпсіздік бойынша кездесулер мен семинарлар өткізілуде. Бағдарламаның басты мақсаты — жас ұрпақтың интернет кеңістігінде өзін қауіпсіз сезінуі үшін қажетті білім мен дағдыларды қалыптастыру. Мамандардың бағалауынша, Қазақстанда жыл сайын интернет-алаяқтықтан зардап шеккен азаматтардың саны айтарлықтай өсіп келеді, ал олардың едәуір бөлігін студенттер мен жастар құрайды.

«Авиценна» медициналық колледжінде өткен сабақта студенттерге жеке деректерді қорғаудың негізгі тәсілдері жан-жақты түсіндірілді. Маман-лекторлар жастарға фишингтік хабарламаларды қалай тануға болатынын, парольдерді дұрыс жасаудың маңыздылығын, сондай-ақ жалған веб-сайттардан аулақ болу жолдарын үйретті. Сабаққа қатысқан колледж оқытушысы Зарина Бекова: «Бұл бастама өте уақытылы. Біздің студенттер болашақ медицина қызметкерлері, олар пациенттердің жеке мәліметтерімен жұмыс істейді. Сондықтан цифрлық сауаттылық оларға кәсіби деңгейде де қажет», — деп пікір білдірді.

Қазіргі деректерге сүйенсек, Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Ақпараттандыру министрлігінің статистикасы бойынша, соңғы бірнеше жылда елімізде киберқылмыс деңгейі айтарлықтай артты. Кибершабуылдардың ішінде ең жиі кездесетіні — фишинг, яғни жеке мәліметтерді алдамшы хабарламалар арқылы ұрлау. Жаһандық деңгейде де суреттің ауыр екенін байқаймыз: халықаралық киберқауіпсіздік ұйымдарының есебіне сәйкес, 2025 жылы дүние жүзінде онлайн-алаяқтыққа байланысты жалпы шығын бірнеше триллион долларды құрады. Осы жағдайда жастарды ерте кезеңнен сандық сауаттылыққа баулу — тек білім беру мәселесі ғана емес, ұлттық қауіпсіздіктің де бір буыны.

Шымкенттің жас студенті, колледждің екінші курс оқушысы Айдана Сейткали оқу-семинардан алған әсерін былай сипаттады: «Мен бұрын фишинг дегеннің не екенін білмедім. Бүгін лектор бізге нақты мысалдар арқылы, скриншоттармен көрсетіп түсіндірді. Таныстарымнан жалған сілтемені баспаңдар деп ескерткен хабарламалар келгенде мен назар аудармайтынмын, енді мұның қаншалықты маңызды екенін ұқтым». Оның пікірі — сабақтардың жастардың санасында нақты із қалдырып жатқанының дәлелі.

Мамандар мен педагогтар бұл бастаманың тек Шымкентпен шектелмеуі тиіс деп санайды. Цифрлық қауіпсіздік бойынша оқытушы, IT-маман Серік Нұрланов: «Киберкультура айы — керемет мысал. Алайда бір ай ішіндегі бірнеше сабақпен мәселе шешілмейді. Бұл білім жүйесіне тұрақты пән ретінде енгізілуі қажет. Жас адамдар интернетте күн сайын болады, демек, тәуекелмен де күн сайын бетпе-бет келеді», — дейді ол. Шынында да, Финляндия, Эстония сияқты цифрлық сауаттылықта көш бастаушы мемлекеттердің тәжірибесі мектеп бағдарламасына киберқауіпсіздік курстарын енгізудің оң нәтиже беретінін дәлелдейді.

Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ірі қалалардың бірі және бірнеше жылдан бері республикалық маңызы бар қала мәртебесіне ие. Мұндай ауқымды орталықта цифрлық сауаттылықты арттыруға бағытталған шаралардың жүргізілуі аймақ тұрғындары үшін де, жалпы елдің цифрлық дамуы үшін де стратегиялық маңызға ие. Болашақта бұл бастаманың нәтижелері интернет-алаяқтыққа ұшыраған жастардың санын азайтуда айтарлықтай рөл атқарады деп күтілуде. Бағдарлама аяқталғаннан кейін ұйымдастырушылар қорытынды мәліметтерді жариялауды және осы тәжірибені облыстар бойынша таратуды жоспарлап отыр.

Цифрлық дәуірде жеке деректерді қорғау — тек техникалық мәселе емес, жеке мәдениет пен жауапкершілік мәселесі. «Авиценна» колледжіндегі сабақ осы қарапайым, бірақ маңызды ақиқатты студенттерге нақты тілде жеткізді. Киберкультура айының шеңберінде Шымкенттің жүздеген оқушысы мен студенті цифрлық кеңістікте өзін қорғауды үйреніп жатыр. Бұл — болашаққа деген нақты инвестиция. Өйткені бүгінгі сауатты жас — ертеңгі қауіпсіз қоғамның кепілі. Журналистер мен қоғам өкілдері бұл тәжірибенің Қазақстанның барлық өңірлеріне таралуын, мектеп пен колледж оқушыларының цифрлық қауіпсіздік мәдениетін бойларына терең сіңіруін талап ете отыра, мемлекеттік деңгейде тиісті бағдарламаларға қаржыландырудың артуын күтеді.