Қазіргі таңда Қазақстандағы стартап экожүйесі қарқынды дамып келеді. Жыл сайын жүздеген жаңа жобалар дүниеге келіп, инвесторлардың назарын аударуға тырысады. Алайда олардың басым бөлігі бірінші жылдың өзінде-ақ нарықтан шығып қалады. Осындай қиын жағдайда өз жобасын сақтап қалу және оны табысты дамыту — бүгінгі күннің ең өзекті мәселесіне айналып отыр.

17 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының Shymkent Hub кеңістігінде Startup Orda бағдарламасы аясында өткен воркшоп осы сауалдарға практикалық жауап іздеу алаңына айналды. Іс-шараның бас спикері — IT саласы мен стартап индустриясында 15 жылдан астам тәжірибесі бар сарапшы, трекер және консультант Марат Шакен болды. Оның артында мыңнан астам мақала, үш жүзден аса сұхбат және "Astana Hub қалай салынды" атты авторлық кітап тұр. Мұндай тәжірибесі бар маманның кеңестері жас кәсіпкерлер үшін шынайы бағдар болды.

Startup Orda бағдарламасы — Қазақстандағы стартап экожүйесін дамытуға бағытталған ірі мемлекеттік бастамалардың бірі. Бағдарлама аясында жас кәсіпкерлерге тек қаржылық қолдау ғана емес, сонымен қатар менторлық, оқыту және желілік байланыс мүмкіндіктері де ұсынылады. Шымкент Hub осы бағдарламаның оңтүстік өңірдегі негізгі тіректерінің біріне айналған. "Біз бұл жерге тек идея алып келдік. Ал бүгін практикалық құралдарды алып кетіп жатырмыз," — деді воркшопқа қатысқан жас кәсіпкер Айдана Сейткали. Оның сөзі залдағы қатысушылардың жалпы көңіл-күйін дөп басты.

Марат Шакен воркшоп барысында стартаптардың жіберетін ең жиі қателіктеріне ерекше тоқталды. Оның айтуынша, жаңа жобалардың көпшілігі нарықты терең зерттемей, тек идеяның жарқырауына сенеді. "Стартап — бұл идея емес, шешім. Егер сіздің өніміңіз нақты бір мәселені шешпесе, нарық оны қабылдамайды. Ең бастысы — клиентті тыңдай білу," — деп атап өтті сарапшы. Бұл қарапайым, бірақ терең мазмұнды тезис аудиторияда ерекше резонанс тудырды. Статистикалық деректерге сүйенсек, әлемдік деңгейде стартаптардың 90 пайызы алғашқы бес жыл ішінде жабылып қалады. Оның басты себептерінің бірі — нарық сұранысын дұрыс бағаламау.

Воркшопта команда құру мәселесі де жан-жақты талқыланды. Марат Шакеннің пікірінше, стартаптың сәтті болуы тек өнімнің сапасына ғана емес, сонымен бірге артындағы адамдардың күшіне де байланысты. "Инвесторлар алдымен команданы сатып алады, содан кейін ғана идеяны. Күшті команда орташа идеяны жетістікке жеткізе алады, бірақ тамаша идея нашар командамен жойылып кетеді," — деп ескертті ол. Осы тезиске орай ол бірнеше нақты мысал келтіре отырып, командадағы рөлдерді дұрыс бөлудің маңыздылығын түсіндірді. Шымкент Hub директоры Бекжан Нұрланов: "Оңтүстік Қазақстандағы стартап мәдениеті соңғы үш жылда күрт өзгерді. Жастардың кәсіпкерлікке деген қызығушылығы артты, ал мұндай воркшоптар сол ынтаны нақты дағдыға айналдырады," — деп пікірін білдірді.

Іс-шарада бренд пен позициялану мәселелері де кеңінен қозғалды. Жүздеген ұқсас жобалар арасынан қалай ерекшеленуге болады? Марат Шакен бұған да нақты жауап берді: "Бренд — бұл логотип пен атау емес. Бренд — бұл сіздің клиентіңіздің жүрегіндегі сезім. Ол сіздің жобаңыз туралы не ойлайды, не сезінеді — міне, шынайы брендинг осы." Сарапшы сонымен қатар цифрлық маркетингтің рөліне де тоқталды. Қазіргі таңда Қазақстандағы интернет-қолданушылардың саны 17 миллионнан асып кетті. Бұл деректер стартаптар үшін цифрлық арналардың маңыздылығын айқын дәлелдейді. Алайда Шакеннің айтуынша, тек контент жасаумен шектелу жеткіліксіз — ол контенттің мақсатты аудиторияға дәл жетуі тиіс.

Воркшоптың аяқталуы жаңа сұрақтар мен пікірталастарды тудырды. Қатысушылар арасынан ерекше белсенділік танытқан Тимур Әбілов: "Бұрын стартап деген сөзді естігенде, тек Алматы немесе Астана ойыма оралатын. Бүгін мен Шымкенттен де табысты жоба шығуы мүмкін екенін толық сезіндім," — деді. Бұл пікір аймақтық теңсіздікті жою тұрғысынан да маңызды. Шын мәнінде, Оңтүстік Қазақстан өңірі соңғы жылдары экономикалық белсенділігімен ерекшеленіп келеді. Халық саны бойынша ірі аймақтардың бірі болып табылатын Оңтүстік Қазақстанда кәсіпкерлік дамытуға үлкен әлует жатыр.

Воркшоптың бірінші бөлігі ғана өтті — екінші бөлімде стартапшылар үшін тағы да маңызды тақырыптар талқыланатыны жарияланды. Startup Orda бағдарламасы осы сияқты іс-шараларды жүйелі түрде өткізу арқылы Қазақстандағы стартап экожүйесін мықты іргетасқа орнатуды мақсат тұтады. Марат Шакен сияқты тәжірибелі сарапшылардың қатысуы бұл мақсатқа жетудің нақты жолын ашады. Болашақ воркшоптар тек Шымкентпен ғана шектелмей, өңірлік стартап мәдениетін барлық қалаларға тарату перспективасы туралы да айтылды. Бәлкім, ертең жаңа "Astana Hub" емес, "Shymkent Hub" тарихын жазатын кітап дүниеге келер — және оны осы залда отырған жастардың бірі жазар.