24 қазан 2026 жыл. Қазақстанның оңтүстік өңірі — Шымкент қаласы бүгін ерекше бір жаңалықтың ортасында. Елдің ең ірі жас кәсіпкерлер байқауларының бірі — National Founder Cup 2026 іс-шарасына өтінім қабылдау ресми түрде жарияланды. Бұл платформа жергілікті идеяларды халықаралық деңгейдегі стартаптарға айналдырудың нақты жолын ұсынып, Шымкент Назарбаев Зияткерлік мектебін өз алаңына айналдырмақ.

Қазақстан соңғы бірнеше жыл ішінде стартап экожүйесін дамытуда елеулі қадамдар жасады. ҰДҚ (Ұлттық даму қоры) деректері бойынша, 2022–2025 жылдар аралығында елдегі технологиялық стартаптардың саны үш есеге артты. Алайда сарапшылар бұл өсімнің негізінен Алматы мен Астана қалаларымен шектеліп қалатынын ескертіп келді. Оңтүстік Қазақстан аймағы, оның ішінде 1,2 миллионнан астам тұрғыны бар Шымкент, инновациялық инфрақұрылым жағынан елеулі қолдауды қажет ететін өңір болып саналды. Дәл осы тұста National Founder Cup 2026 байқауының Шымкентте өткізілуі стратегиялық маңызға ие.

Байқаудың тарихы 2019 жылдан бастау алады. Сол жылы Алматыда алғаш рет өткізілген National Founder Cup іс-шарасы бар болғаны 80 қатысушыны біріктірді. Содан бері платформа жыл сайын өсіп, 2023 жылы 500-ден астам өтінімді қабылдады, 2025 жылы олардың саны мыңнан асты. Байқаудың негізгі мақсаты — жас кәсіпкерлерге инвесторлармен, тәлімгерлермен және іскерлік серіктестермен тікелей байланыс орнату мүмкіндігін беру. Осы жыл бірінші рет Шымкентте ұйымдастырылуы оның ауқымын ел деңгейінен аймақтық деңгейге кеңейтетінін білдіреді.

Байқауға қатысуды мақсат еткен жас кәсіпкер Айдана Сейтқалиева өз ойымен бөлісті: «Мен бірнеше жылдан бері ауылдық жерлердегі балаларға арналған онлайн оқыту платформасын жасап жатырмын. Бірақ инвестор табу өте қиын болды, себебі Алматыдан тыс жерде бізді ешкім байқамайды. National Founder Cup маған дұрыс адамдармен танысуға мүмкіндік береді деп сенемін». Бұл пікір Шымкент жастарының инновациялық әлеуетке ие екенін, тек оны ашатын платформа жетіспейтінін айқын көрсетеді.

Demo Day — байқаудың шарықтау шегі 14 қараша 2026 жылы Шымкенттегі Назарбаев Зияткерлік мектебінде өтеді. Өтінімдерді қабылдаудың соңғы мерзімі 4 қарашаға белгіленген. Бұл формат қатысушыларға екі апта ішінде өз идеясын жетілдіріп, инвесторлар алдында таныстыруға дайындалуға мүмкіндік береді. Байқау ұйымдастырушыларының мәліметі бойынша, Demo Day күні кемінде 30 белсенді инвестор мен 20-дан астам тәжірибелі тәлімгер қатысады деп күтілуде. Стартапқа мамандандырылған бизнес-акселераторлардан 150 миллион теңгеге дейінгі қаржыландыру мүмкіндіктері жарияланған.

Іс-шараның Шымкентте өткізілуі туралы пікір айтқан технологиялар саласының сарапшысы Берік Жұмабеков: «Шымкент — Орталық Азияның маңызды логистикалық торабы. Қала Өзбекстан мен Тәжікстанға шекаралас, ал бұл стартаптар үшін тікелей аймақаралық нарыққа шығу деген сөз. National Founder Cup-тың осы жерде өткізілуі кездейсоқтық емес, бұл — стратегиялық шешім» деді. Шынында да, Шымкенттің географиялық орналасуы жас кәсіпкерлерге тек қазақстандық нарықпен ғана шектелмей, бірден Орталық Азия аймағына ойша жоспарлауға мүмкіндік береді. Статистикаға жүгінсек, Орталық Азиядағы цифрлық экономиканың жалпы көлемі 2026 жылы 12 миллиард долларға жеткен, ал 2030 жылға қарай бұл сан 35 миллиардқа жетеді деп болжануда.

Байқаудың қоғамдық маңыздылығы туралы Шымкент қалалық әкімдігінің кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі бөлімі де пікір білдірді. Бөлім басшысы Гүлжан Омарованың айтуынша: «Біз соңғы екі жылда жастар арасындағы кәсіпкерлік белсенділіктің 40 пайызға артқанын байқадық. Мұндай байқаулар бұл тенденцияны күшейтіп, жастарға нақты бағыт-бағдар береді. Қала әкімдігі National Founder Cup қатысушыларын толықтай қолдайды». Бұл мәлімдеме байқаудың жай ғана жеке іс-шара емес, мемлекеттік кәсіпкерлік саясатымен үндесетін маңызды алаң екенін растайды.

Тарихи тұрғыдан алғанда, Кремний алқабының дүниеге келуіне де ұқсас бастамалар негіз болды. 1970-жылдардағы Стэнфорд университетінің стартап байқаулары кейіннен Apple, Google сияқты алыпбасарлардың ұрығын септі. Қазақстандағы National Founder Cup ондай ауқымға жете ме деген сұрақтың жауабы уақытқа байланысты болғанымен, бастама дұрыс бағытта екені анық. Байқаудың алдыңғы жылдары іске қосылған 47 стартаптың 12-і бүгін нарықта белсенді жұмыс істеп, жиынтықта 800-ден астам жұмыс орнын ашты.

National Founder Cup 2026 байқауы — Шымкент үшін жай ғана бір іс-шара емес, аймақтың инновациялық тарихында жаңа бет ашатын оқиға. Жергілікті жастардың идеялары бүгін NIS залдарында естіліп, ертең халықаралық нарықтарды жаулап алуы мүмкін. Өтінімдерді қабылдаудың соңғы мерзімі 4 қарашаға дейін созылатынын ескерсек, болашақ кәсіпкерлердің алдында тіркелуге толық мүмкіндік бар. Себебі үлкен жаңалықтар кішкентай идеялардан басталады, ал сол идеяны іске асыратын нақты платформа дәл қазір Шымкентте есігін айқара ашып тұр.