Қазіргі заманда технологиялардың қарқынды дамуы құқық қорғау органдарының жұмыс тәсілдерін түбегейлі өзгертуде. Шымкент полициясы 2026 жылдың қыркүйек айында заманауи дрондарды қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесіне ресми түрде енгізгенін мәлім етті. 11 қыркүйек 2026 жылы қала басшылығы мен полиция департаментінің өкілдері бірлескен баспасөз мәслихатын өткізіп, бұл бастаманың мақсаты мен мәні жөнінде кеңінен тілге тиек етті. Аталмыш жаңалық Шымкент тұрғындары арасында ерекше қызығушылық пен пікірталас тудырды.
Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис, халқының саны үш миллионнан асады. Қала аумағының кеңдігі, тығыз халық қоныстануы және іскерлік белсенділіктің жоғары деңгейі қоғамдық тәртіпті сақтауды күрделі міндетке айналдырады. Соңғы бірнеше жылда базарлар, мәдени іс-шаралар мен мереке күндеріндегі жаппай жиындар кезінде тәртіп бұзушылық оқиғаларының орын алғаны жасырын емес. Шымкент қалалық полиция департаментінің деректері бойынша, 2024–2025 жылдар аралығында жаппай жиындар өтетін аймақтардағы тіркелген оқиғалардың саны 18 пайызға артқан. Дәл осы жағдай жаңа технологиялық шешімдер іздеуді қажет етті.
Дрондарды қолдану идеясы бірнеше жыл бұрын пайда болған. Алғашқыда тәжірибелік ұшулар шағын ауқымда жүргізіліп, нәтижелері мұқият зерттелді. Шымкент полициясының технологиялық бөлімінің бастығы Қанат Әбенов бұл бастаманың алғышарттарын былайша түсіндіреді: «Бізге адам шоғырланған ауқымды кеңістіктерді нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік беретін жүйе қажет болды. Жер үстіндегі патрульдер барлық нүктелерді қамти алмайды, ал дрон бірнеше минут ішінде ауданды толық шолып шыға алады.» Сарапшылардың бағалауынша, бір дрон патрульдік қызметте бір мезгілде бес-алты жаяу инспектордың орнын баса алады.
Жаңа жүйеде қолданылатын дрондар жоғары ажыратымдылықтағы камерамен, инфрақызыл датчикпен және қуатты дауыс зорайтқышпен жабдықталған. Бұл техникалық мүмкіндіктер жай ғана бақылаудан гөрі анағұрлым кең функционалдылықты қамтамасыз етеді. Тәртіп бұзушылық анықталған жағдайда оператор дрон арқылы тікелей жерде тұрған адамдарға ескерту жасай алады, патруль топтарын оқиға орнына жедел бағыттайды. Мысалы, базар алаңында жанжал туындаса немесе тыйым салынған аумақта адамдар жиналып жатса, дрон дереу хабарлама беріп, оперативті ден қоюды жеделдетеді. Полиция өкілдерінің мәліметінше, алғашқы сынақ кезеңінде ден қою уақыты орта есеппен 40 пайызға қысқарған.
Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, дрондарды қоғамдық қауіпсіздік мақсатында пайдалану соңғы он жылда жаппай таралды. Ұлыбритания, Германия, Сингапур, Жапония және Қытайдың бірқатар қалаларында полиция дрондары күнделікті тәжірибеге айналған. Орталық Азия аймағында да бұл бағытта елеулі қадамдар жасалуда: Астана мен Алматыда ауқымды іс-шаралар кезінде дрондар тәжірибелік режимде ұшырылған болатын. Алайда Шымкент тұрақты, жүйелі пайдалануға алғашқылардың бірі болып отыр, бұл қаланы Қазақстанда осы салада пилоттық аймаққа айналдырады.
Бастаманың оң жақтарымен қатар, қоғамда сынды пікірлер де айтылуда. Азаматтық белсенділер мен құқық қорғаушылар жеке өмірге қол сұғылмаушылық мәселесін алға тартып отыр. Шымкент қалалық адам құқықтары орталығының үйлестірушісі Гүлнар Сейтқалиева өз алаңдаушылығын жасырмайды: «Қауіпсіздік пен жеке бостандық арасындағы тепе-теңдікті сақтау — мемлекеттің негізгі міндеті. Дрондардың қандай мәліметтерді жинайтыны, ол деректер қалай сақталатыны және кімдер пайдалана алатыны туралы ашық, заңдық тұрғыда бекітілген жауап болуы шарт.» Полиция департаменті бұған жауап ретінде деректерді қорғау жөніндегі ішкі нұсқаулықтар әзірленгенін, материалдардың тек қызметтік мақсатта ғана пайдаланылатынын және жинақталған бейнежазбалардың заңда белгіленген мерзімнен артық сақталмайтынын мәлімдеді.
Қалалық мәслихаттың депутаты, бюджет және заңнама комитетінің мүшесі Серік Дүйсенов жаңашылдыққа оң баға берді: «Бізге нәтижелі де үнемді шешімдер керек. Дрон инфрақұрылымы болашақта патрульдік шығындарды едәуір қысқартуға мүмкіндік береді, ал азаматтардың қауіпсіздік сезімі артады. Бұл — дұрыс бағыт.» Алдағы жылға арналған жоспарларға сәйкес, дрон паркі кезең-кезеңімен кеңейтіліп, Шымкенттің барлық ірі аудандарын қамтитын болады. Техникалық жаңартулар мен операторларды даярлауға арналған оқу бағдарламасы да іске қосылмақ.
Шымкенттің бұл тәжірибесі тек бір қала үшін ғана маңызды емес — ол Қазақстандағы полициялық жұмысты жаңғыртудың кең ауқымды бағдарламасының бір буыны болып табылады. Елдің барлық өңірлерінде цифрлық қауіпсіздік жүйелерін енгізу жоспарлануда. Маманданған сарапшылардың болжамы бойынша, алдағы үш-бес жыл ішінде Қазақстанның ірі қалаларының көпшілігі осы үлгіге ілесетін болады. Технологиялардың дамуы мен азаматтардың сенімін ұтымды ұштастырған жағдайда ғана бұл жүйе шынайы тиімділігін дәлелдей алады. Шымкент тәжірибесі — осы жолдағы алғашқы, мәнді қадам.