19 қыркүйек 2026 жыл Қазақстанның фармацевтика саласы үшін шын мәніндегі тарихи күнге айналды. Шымкент қаласынан алғаш рет отандық өндірушінің дәрілік препараты Еуропалық одақ нарығына жөнелтілді. Бұл оқиға — жай ғана экспорттық жеткізілім емес, Қазақстан фармацевтикасының халықаралық аренаға толыққанды қадам басуының символы.

Болгария Республикасына жіберілген алғашқы өнім партиясын SANTO сауда белгісімен танымал «Химфарм» АҚ дайындады. Кәсіпорын халықаралық Polpharma Group құрамына кіреді және Орталық Азия аймағындағы ең ірі фармацевтикалық өндіріс орындарының бірі болып саналады. Болгарияға 7 841 қаптама SIGLETIC 100 мг препараты жөнелтілді. Бұл дәрілік зат екінші типті қант диабетімен ауыратын ересек науқастардың қанындағы глюкоза деңгейін реттеуде қолданылады және оның негізгі белсенді компоненті — ситаглиптин. Дүниежүзі бойынша диабет науқастарының саны 500 миллионнан асатынын ескерсек, мұндай препараттарға деген сұраныстың ауқымы өте зор екенін түсіну қиын емес.

Жөнелту рәсіміне Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков, «Химфарм» АҚ басшылығы мен кәсіпорын қызметкерлері, іскерлік серіктестер және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты. Шара барысында Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков өз ойымен бөлісті: «Бүгінгі күн — тек «Химфармның» ғана емес, бүкіл Шымкент қаласының, бүкіл Қазақстанның жеңісі. Біздің өнеркәсіп нысандарымыздың еуропалық стандарттарға жету қабілеті бар екенін дүниежүзіне дәлелдедік. Бұл — болашаққа бағытталған инвестиция». Кәсіпорын бас директоры да тойтарыс бермей: «Еуропа нарығы — бұл жоғары бәсекелестік ортасы. Осы нарыққа шыға білу — өнімнің сапасы жөнінде ешқандай күмән қалдырмайтын нақты дәлел» деп атап өтті.

Еуропа нарығына шығу жолы бірнеше жыл бойы жүргізілген жүйелі дайындықтың жемісі болды. «Химфарм» өндірістік қуаттарын толық жаңартты, технологиялық желілерді модернизациялады және халықаралық сапа басқару жүйелерін енгізді. 2025 жылы еуропалық реттеуші органдар тарапынан жүргізілген кешенді инспекция қорытындысы бойынша кәсіпорын Еуропалық одақтың GMP — Good Manufacturing Practice, яғни тиісті өндірістік практика талаптарына сәйкестік сертификатын алды. Бұл сертификат — фармацевтика саласындағы ең беделді халықаралық куәліктердің бірі. Оны алу үшін өндіріс процестері, шикізат сапасы, зертханалық бақылау, персоналдың біліктілігі, тіпті өндіріс үй-жайларының санитарлық жағдайы да егжей-тегжейлі тексеріледі.

Фармацевтика саласының талдаушысы, «Орталық Азия медициналық зерттеулер орталығының» сарапшысы Жанар Бекова бұл жетістіктің стратегиялық маңызын атап көрсетті: «Қазақстан бұған дейін де Ресей, ТМД елдері нарықтарына дәрі-дәрмек жеткізіп келді. Бірақ Еуропа нарығы мүлдем басқа деңгей. Онда реттеуші талаптар мен бақылау жүйесі ғаламдық деңгейде ең қатаң болып саналады. «Химфармның» осы сертификатты алуы — Қазақстанда еуропалық стандартқа сай фармацевтикалық өндіріс бар екенін ресми мойындау». Сарапшылар бұл жетістіктің Қазақстанның жалпы фармацевтика саласын дамытуға ынталандырушы серпін береді деп болжауда. Алдағы бес жылда отандық фармацевтикалық компаниялардың еуропалық нарыққа шығу белсенділігі айтарлықтай артуы мүмкін.

Тарихи тұрғыдан алғанда, Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстанның фармацевтика саласы ұзақ уақыт бойы жаңғыру мен тоқырау кезеңдерін бастан өткізді. 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басында отандық дәрі-дәрмек нарығы шетелдік импортқа, әсіресе үнді және қытай өнімдеріне тәуелді болды. Үкіметтің «Фармацевтикалық өнеркәсіпті дамыту» бағдарламасы шеңберінде соңғы он жылда жағдай түбегейлі өзгере бастады. Бүгінде Қазақстанда 100-ден астам фармацевтикалық кәсіпорын жұмыс істейді, ал отандық препараттардың нарықтағы үлесі жыл сайын артып келеді.

Болашаққа болжам жасайтын болсақ, «Химфармның» Еуропаға алғашқы экспорты тек бір компанияның жетістігімен шектелмеуі тиіс. Бұл — барлық отандық фармацевтикалық кәсіпорындар үшін жол картасы. Егер «Химфарм» еуропалық тексерушілердің өте жоғары талаптарын орындай алса, онда Қазақстанның басқа да алдыңғы қатарлы кәсіпорындары осы жолды қайталай алады. Сарапшылардың пайымдауынша, алдағы үш-бес жылда Қазақстанның фармацевтикалық экспорты жылына кемінде 150–200 миллион долларға дейін өсуі мүмкін, ал Еуропа нарығы осы өсімнің маңызды бөлігін қамтамасыз ете алады.

Шымкенттен жіберілген 7 841 қаптама дәрі — бұл санның өзі аса ірі емес шығар. Бірақ оның артындағы символикалық мән өлшеусіз зор. Бұл — Қазақстан фармацевтикасының жаңа картасы жасалып жатқанының белгісі. Ондаған жыл бойы импортқа сүйенген ел өз дәрісін еуропалық дүкен сөрелеріне шығарды. Бұл — ұлттық мақтаныш үшін де, өнеркәсіптің алдағы даму бағытын айқындау үшін де, инвесторлардың сенімін нығайту үшін де аса маңызды оқиға. Тарих кейде ірі батыстармен ғана жасалмайды — кейде оны мыңдаған қаптаманы жүк автомобиліне тиеп, дала жолымен шетелге аттандырған адамдар жасайды.