Қазіргі заманда интернет кеңістігі тек байланыс құралы ғана емес, сонымен бірге ең ірі қауіп-қатер аймағына айналып отыр. Дүние жүзінде киберқылмыстың көлемі жыл сайын өсіп, миллиардтаған адамның жеке деректері, банктік шоттары мен жеке өміріне төнген қауіп күшеюде. Осындай жағдайда Шымкент қаласының әкімдігі мен Цифрландыру басқармасы 19 қыркүйек 2026 жылы бірегей бастама ұйымдастырып, тұрғындарды цифрлық гигиенаға үйретуді мақсат еткен «Киберқауіпсіздік күні» форум-семинарын өткізді. Бұл іс-шара Шымкент тарихындағы осы бағыттағы ең ауқымды қоғамдық жиындардың бірі болды.

Форумға қатысушылар құрамы оның ерекше маңыздылығын айқындай түсті. Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының басшысынан бастап жоғары оқу орындарының студенттеріне, мектеп мұғалімдеріне, медицина саласының мамандары мен қарапайым қала тұрғындарына дейін — аудитория кең және алуан түрлі болды. Дәл осы ауқымды қамту форумның мазмұнды да, демократиялы да болғанының белгісі. Өйткені киберқауіп ешкімді аяп таңдамайды: ол үлкенге де, жасқа да, білімдіге де, білімсізге де бірдей ауыртпалық түсіреді.

Семинар барысында бірнеше маңызды тақырып егжей-тегжейлі талқыланды. Цифрлық гигиена ұғымы, интернет-алаяқтықтан өзіңді қалай қорғауға болатыны, жеке деректерді сақтаудың тәсілдері, фишинг шабуылдарын тану, күрделі парольдер жасау мен екі факторлы аутентификацияны пайдалану сияқты практикалық мәселелер нақты мысалдармен түсіндірілді. Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының басшысы форумда сөйлей отырып, ахуалдың шиеленісіп бара жатқанын атап өтті. «Соңғы үш жылда Шымкент бойынша интернет-алаяқтыққа байланысты тіркелген шағымдар саны екі есеге жуық өсті. Адамдар жалған сайттарға, телефон шахтармандарына, криптовалюта алдаушыларына сеніп, жинаған қаражатынан айырылуда. Бұл мәселені жүйелі түрде шешу — біздің ортақ міндетіміз», — деді ол.

Workshop сабақтары форумның ерекше бөлімі болды. Тәжірибелі мамандардың жетекшілігімен қатысушылар нақты жағдаяттарды модельдеп, алаяқтарды тану дағдыларын машықтанды. Мұндай интерактивті форматтың тиімділігі дәлелденген: адам өзі бір рет жаттығып өткенді ұзақ есінде сақтайды. Дүниежүзілік киберқауіпсіздік статистикасына сүйенсек, бұгінгі таңда әлемде сайын секунд сайын 4000-нан астам кибершабуыл жасалады. Жыл сайынғы шығын 8 триллион АҚШ долларынан асатын бұл сала адамзаттың ең өзекті проблемасына айналып отыр. Қазақстан да осы тенденциядан тыс қалған жоқ: Ұлттық компьютерлік оқиғаларға ден қою қызметінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы елімізде тіркелген кибер инциденттердің саны алдыңғы жылмен салыстырғанда айтарлықтай өсті. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі ретінде бұл ахуалдан бөлек тұра алмайды.

Форумның шаттыққа бөленген сәті — қатысушылар арасындағы интерактивті онлайн-квиз болды. Бірнеше раундта өткізілген сайыс барысында қатысушылар фишинг шабуылдарын тану, дұрыс пароль таңдау, жалған сайттарды анықтау сияқты сұрақтарға жауап берді. Бас жүлде — iPhone 16 смартфонын жеңіп алған қала тұрғыны өзінің эмоциясын жасыра алмады. «Мен бұл форумға тек білім алуға келдім, ал жүлде де қосылды. Бірақ ең бағалысы — алған ақпарат. Енді өзімді де, балаларымды да алаяқтардан қорғай аламын», — деп бөлісті ол. Екінші және үшінші орынды жоғары оқу орындарының студенттері иеленуі де мәнді: жастар цифрлық мәселелерге неғұрлым бейімделгіш болса да, киберқауіпсіздік жаңалықтарын ілеспелі меңгеруі маңызды.

Оқытушылар мен медицина мамандарының форумға қатысуы алдын алу жұмысының жүйеліліктен айғақ береді. Мектеп мұғалімдері бұл білімді оқушыларға жеткізе алады; дәрігерлер мен медбикелер ауруханалардағы электрондық жүйелердің қорғалуын қамтамасыз ете алады. Шымкент қалалық ауруханасының кибер инцидентке байланысты мәселені бастан кешіргенін ескерсек, медицина саласын осындай форумдарға тартудың практикалық мәні зор. Мұғалімдердің бірі пікірін бөлісті: «Балаларым күнде телефонда отырады, бірақ мен оларға интернет қауіпсіздігін үйрете алмай келдім. Бүгін мен өзім де, балаларымды да қалай оқытатыным туралы нақты жоспар алдым».

Қала әкімдігі осы форумды жыл сайынғы дәстүрге айналдыруды жоспарлап отыр. Цифрландыру басқармасы болашақта мектептерде, жатақханаларда және ауруханаларда жеке семинарлар өткізуді де күн тәртібіне қойды. Сарапшылар мұндай кешенді тәсілдің ғана тиімді нәтиже бере алатынына сенімді. Бір реттік акция немесе жарнамалық хабарлама адамдардың мінез-құлқын өзгертпейді. Тек жүйелі, үздіксіз білім беру ғана нәтиже береді. Шымкент осы жолда алғашқы, бірақ нық қадамды жасады. Бұл бастама тек Оңтүстік Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл ел бойынша осындай жұмысты жандандыруға үлгі болуы мүмкін. Киберқауіпсіздік — бұл тек мемлекеттің немесе арнайы мамандардың ісі емес, ол — барлығымыздың ортақ жауапкершілігіміз.